Tefsir 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Tefsir, Kur’an-ı Kerim metnini anlama, yorumlama ve açıklama ilmidir. Sahabe ve Tabiun dönemlerinden sonra, Hicri 4. asırda vefat eden büyük alim “İbn Cerîr et-Taberî” gibi müfessirlerin eserleriyle kurumsallaşan bu ilim, ayetlerin dilsel, tarihsel ve teolojik boyutlarını derinlemesine inceler. Bu makalede, modern müfessirlerden Muhammed Ali es-Sâbûnî’nin yorumları ışığında çeşitli surelerdeki ayetlerin anlamları, tefsir metodolojisi ve ayetlerin indiği tarihsel bağlam ele alınacaktır.

Mekkî Surelerden Yorumlar: Lokman ve Müddessir

Mekke döneminde inen sureler, genellikle iman esasları ve ahlaki prensipler üzerine odaklanır. Lokman Suresi’nde, hakkında cumhurun (alimlerin çoğunluğunun) nebi değil, “hakîm” (bilge bir kişi) olduğu görüşünde birleştiği Hz. Lokman’dan bahsedilir. Bu surede geçen ve zekâtın verilmesini ifade eden “yü’tûne” fiili, Sâbûnî tarafından “yedfeûne” (öderler, verirler) kelimesiyle açıklanmıştır. Müddessir Suresi’nin 11-26. ayetlerinin ise, Mekke’nin ileri gelen müşriklerinden ve Ebu Cehil’in akıl hocalarından olan “Velîd b. Muğîre” hakkında indiği konusunda müfessirler ittifak etmiştir.

Medenî Surelerden Yorumlar: Hac, Ahzab ve Rum

Medine döneminde inen sureler, toplumsal düzenlemeler, ibadetler ve tarihi olaylarla ilgili daha detaylı hükümler içerir. Hac Suresi’nde geçen “el-Beytü’l-Atîk” (Eski Ev) ifadesi, Kâbe’nin bulunduğu “Mescid-i Haram”ı kasteder ve bu ismin verilmesinin sebebi, onun “yeryüzünde yapılmış ilk dinî yapı” olmasıdır. Kurban ibadetiyle ilgili olarak ayetlerde geçen “behîmetü’l-en’âm” (evcil hayvanlar) ifadesi ise deve, sığır, koyun ve keçiyi kapsar; “geyik” gibi yabani hayvanlar bu kapsama girmez. Ahzab Suresi, Medine döneminin önemli olaylarına ışık tutar. Surede, Ahzab (Hendek) Savaşı sırasında Müslümanlara ihanet eden Yahudi kabilesinin “Beni Kureyza” olduğu belirtilir. Ayrıca, peygamberlerden alınan ve Allah’a kulluğa daveti içeren “misak”tan (söz) bahsedilir; ancak bu misakın içinde “insanları ana-babalarına itaate davet” gibi bir madde yer almaz. Rum Suresi’nde ise Sâbûnî, “ecelin müsemmâ” (belirlenmiş bir süre) ifadesiyle “kıyametin kopacağı vaktin” kastedildiğini belirtir ve ayette geçen “lebisû” (kaldılar) kelimesini “mekesû” (eğleştiler, durdular) fiiliyle tefsir eder.

Tefsir Metodolojisi ve Kavramlar

Müfessirler, Kur’an’ı açıklarken belirli bir metodoloji ve terminoloji kullanırlar. Örneğin, bir cümlenin ana konunun arasına ek bir bilgi vermek amacıyla girdiği durumlarda “el-cümletü’l-i’tirâdiyye” (ara cümle) tabirini kullanırlar. Kelimelerin anlam katmanlarını açmak da önemlidir. Ahzab Suresi 43. ayette geçen Allah’ın ve meleklerin “salât”ı buna bir örnektir. Allah’ın salâtı “rahmet” ve kulunu övmesi olarak yorumlanırken, meleklerin salâtı müminler için “dua ve istiğfar” anlamındadır; “meleklerin velilere ilham indirmesi” gibi bir anlam bu ayet çerçevesinde zikredilmemiştir. Aynı şekilde Necm Suresi’nde anılan putlar Lât, Uzzâ ve Menât iken, “Hübel” bu surede geçmez.

Sonuç

Tefsir ilmi, Kur’an ayetlerini sadece yüzeysel anlamlarıyla değil, derinlikli manaları, dilsel incelikleri ve tarihsel bağlamlarıyla birlikte anlamayı hedefler. Sâbûnî gibi müfessirlerin yorumları, “usarrihkünne” (sizi boşayayım) fiilini “utlıkukunne” (sizi salıvereyim) kelimesiyle açıklaması gibi örneklerde görüldüğü üzere, kelimelerin nüanslarını ortaya çıkarır. Bu ilim, ayetlerin indiği dönemin sosyal ve siyasi olaylarını bilmeyi ve metni kendi bütünlüğü içinde tutarlı bir şekilde yorumlamayı gerektiren kapsamlı bir çabadır.

1- وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ şeklindeki Hac suresi yirmi dokuzuncu ayette الْبَيْتِ الْعَتِيقِ denmesinin sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mescid-i Haramın önceki ismi olması
B) Yeryüzünde yapılmış ilk dinî yapı olması
C) Akik adı verilen taşlardan yapılmış bir bina olması
D) Antika bir yapı olması
E) Mescid-i Aksa’dan önce yapılmış olması

Cevap : B) Yeryüzünde yapılmış ilk dinî yapı olması

Açıklama : Hac Suresi’nde geçen “el-Beytü’l-Atîk” ifadesi, Kâbe’nin yeryüzünde yapılmış olan ilk ve en eski (atîk) dinî yapı olması sebebiyle kullanılmıştır.

2- Aşağıdakilerden hangisi, Sâbûnî’nin هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَمَلْئِكَتُهُ لِيُخْرِجُكُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ayeti çerçevesinde geçen Allah’ın ve meleklerin salatı konusunda zikrettiklerinden biri değildir?

A) الله يعتني بكل ما فيه صلاحكم وفلاحكم
B) الله يرحمكم على الدوام
C) الله يجعلكم أمة وسطا
D) الملائكة يدعوكم
E) الملائكة يستغفر لكم

Cevap : C) الله يجعلكم أمة وسطا

Açıklama : Bu ayet çerçevesinde Sabûnî, Allah’ın salatını rahmet ve lütuf olarak, meleklerin salatını ise müminler için dua ve istiğfar olarak açıklamıştır. “Allah’ın sizi ümmet-i vasat (orta ümmet) kılması” bu ayetin değil, Bakara suresinin bir konusudur.

3- Sabûnî, مَا لَبِثُوا غَيْرَ سَاعَةٍ şeklindeki Rum suresi elli beşinci ayette geçen لبوا kelimesini aşağıdakilerin hangisiyle tefsir etmiştir?

A) سكنوا
B) مكثوا
C) قعدوا
D) بقوا
E) جلسوا

Cevap : B) مكثوا

Açıklama : Ayette geçen “lebisû” (لبوا) kelimesi, “bir yerde kalmak, durmak, ikamet etmek” anlamına gelir. Sabûnî, bu kelimeyi “durmak, kalmak” anlamlarına gelen “mekesû” (مكثوا) fiili ile tefsir etmiştir.

4- Hac suresi yirmi dokuzuncu ayette geçen (الْبَيْتِ الْعَتِيقِ ) ile aşağıdaki mekânlardan hangisi kastedilmiştir?

A) Mescid-i Nebi
B) Mescid-i Kuba
C) Süleyman Mabedi
D) Mescid-i Haram
E) Mescid-i Aksa

Cevap : D) Mescid-i Haram

Açıklama : Hac Suresi 29. ayette geçen “el-Beytü’l-Atîk” ifadesi, Kâbe’nin bulunduğu Mescid-i Haram’ı ifade etmektedir. “Atîk” kelimesi, eski, kadim anlamlarını taşır.

5- والصحيح الذي عليه الجمهور أن لقمان كان حكيما ولم يكن نبيا وفي الحديث لم يكن لقمان نبيا cümlesinden sonra ولكن diye başlayan cümleyle Lokman ile ilgili bazı hususlar zikredilmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

A) كان عبدا من الله عليه بالحكمة
B) كان عبدا حسن اليقين
C) كان عبدا يعبد الله كثيرا
D) كان عبدا أحب الله تعالى فأحبه
E) كان عبدا كثير التفكر

Cevap : C) كان عبدا يعبد الله كثيرا

Açıklama :

6- Sâbûnî’ye göre أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُسَمًّى şeklindeki Rum suresi sekizinci ayette geçen أَجَلٍ مُسَمَى ifadesiyle aşağıdakilerden hangisi kastedilmektedir?

A) Devletlerinin biteceği vakit
B) Onların her birinin ecelinin geleceği vakit
C) Kıyametin kopacağı vakit
D) Belirli bir zaman
E) Hakkın batıla galip geleceği vakit

Cevap : C) Kıyametin kopacağı vakit

Açıklama : Rum Suresi 8. ayette geçen “ecelin müsemmâ” (belirlenmiş bir süre) ifadesi, Sabûnî’ye göre evrenin ve dünya hayatının son bulacağı, yani “kıyametin kopacağı vakti” kastetmektedir.

7- Aşağıdakilerden hangisi كَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَآثَارُوا الْأَرْضَ وَعَمَرُوهَا أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا şeklindeki Rum suresi dokuzuncu ayette sözü edilen hususlardan biri değildir?

A) Onlardan daha çok zengindiler.
B) Onların sahip olduğundan daha çok evlada sahip idiler.
C) Onlardan daha çok güzel binalar yapıyorlardı.
D) Onlardan daha çok ziraat yapıyorlardı.
E) Onlardan daha çok ibadet ediyorlardı.

Cevap : E) Onlardan daha çok ibadet ediyorlardı.

Açıklama : Rum Suresi 9. ayet, geçmiş toplumların gücü, medeniyet kurma ve yeryüzünü imar etme yetenekleri hakkında bilgi vermektedir. “Daha çok ibadet etme” bu ayetin bahsettiği bir husus değildir, daha çok dünya üzerindeki maddi gelişmişlikten bahsedilmektedir.

8- Ahzab Savaşı’nda Müslümanlara ihanet eden Yahudi kabilesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hayber Yahudileri
B) Beni Kureyza
C) Beni Kaynuka
D) Beni Nadr
E) Yemen Yahudileri

Cevap : B) Beni Kureyza

Açıklama : Ahzab Savaşı (Hendek Savaşı) sırasında Müslümanlarla yaptıkları anlaşmaya ihanet ederek, düşman güçleriyle işbirliği yapan Yahudi kabilesi “Beni Kureyza”dır.

9- Zaman zaman Sâbûnî’nin ve diğer müfessirlerin tefsirlerinde والجملة اعتراضية şeklinde ibareler kullandıklarım görmekteyiz. Müfessirler bununla neyi kastetmiş olabilirler?

A) Önceki konuyu açıklayan bir cümledir.
B) Anlatılan konunun arasına serpiştirilmiş bir ara cümledir.
C) Öncesinde yapılanlara itiraz anlamındadır.
D) Öncesinde geçen konunun ihtilaflı olduğunu ifade eder.
E) Anlatılan konuyu pekiştirmek üzere kullanılmış bir cümledir.

Cevap : B) Anlatılan konunun arasına serpiştirilmiş bir ara cümledir.

Açıklama : Arapçada “el-cümletü’l-i’tirâdiyye” (i’tirâz cümlesi), temel cümlenin akışını keserek, konuyu açıklayan, pekiştiren veya bir ek bilgi veren ara cümleleri ifade eder. Bu ibare, müfessirler tarafından bu anlamda kullanılmıştır.

10- Müfessir Sabûnî, مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ ibaresi kapsamında kurban edilmek üzere bazı hayvanların adını zikretmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

A) Deve
B) Koyun
C) Geyik
D) Keçi
E) Sığır

Cevap : C) Geyik

Açıklama : “Behîmetü’l-en’âm” ifadesi, kurban edilebilen evcil hayvanları (deve, sığır, koyun, keçi gibi) kapsar. Geyik, evcil olmayan bir hayvan olduğu için bu ibare kapsamında zikredilmemiştir.

11- Sâbûnî فَتَعَالَيْنَ أُمَتَعْكُنَّ وَأَسْرَحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا şeklindeki Ahzab suresi yirmi sekizinci ayette geçen أَسْرَحْكُنَّ fiilini aşağıdaki kelimelerin hangisiyle açıklamıştır?

A) أفرقكن
B) أبعدكن
C) أخرجكن
D) أترككن
E) أطلقكن

Cevap : E) أطلقكن

Açıklama : Ayette geçen “usarrihkünne” (أَسْرَحْكُنَّ) fiili, “boşamak” anlamına gelir. Sabûnî bu fiili, “boş bırakmak, serbest bırakmak” anlamına gelen “utlıkukunne” (أطلقكن) kelimesiyle açıklamıştır.

12- Ebû Cehil’e akıl hocalığı yapmak suretiyle putperestliğin koruyucusu olmasında etkili olmuştur. Vahyin kendisine ve onunla benzeri konumda olan biri yerine Hz. Muhammed’e gönderilmesini hazmedememiştir. Müfessirler, Müddessir suresi 11-26. ayetlerin onun hakkında indiği konusunda ittifak hålindedir.
Yukarıda sözü edilen müşriklerin ileri geleni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Velid b. Muğîre
B) Ümeyye b. Halef
C) Mesud b. Muttalib
D) Kinâne b. Abdüyälil
E) Mesud b. Amr

Cevap : A) Velid b. Muğîre

Açıklama : Müddessir Suresi’ndeki 11-26. ayetlerin hakkında indiği ve Mekke’nin ileri gelen müşrik liderlerinden biri olan kişi “Velîd b. Muğîre”dir. Kendisi, Mekke’deki putperestliğin savunucularından biri olarak bilinir.

13- Müellif Sâbûnî’ye göre الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلوةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكُوةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ şeklindeki Lokman Suresi dördüncü ayette geçen وَيُؤْتُونَ fiilinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) يفعلون
B) يقرون
C) يعطون
D) يدفعون
E) يجعلون

Cevap : D) يدفعون

Açıklama :

14- Aşağıdakilerden hangisi وَإِذْ أَخَذْنَا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثَاقَهُمْ şeklindeki Ahzab suresi yedinci ayette sözü edilen misakın kapsamına girmez?

A) Peygamberlerin insanları ana-babalarına itaate davet edecekleri
B) Her bir peygamberin, kendinden önceki peygamberleri tasdik edeceği
C) Peygamberlerin Allah’ın emir ve yasaklarını aynen kullara tebliğ edecekleri
D) Bütün peygamberlerin Hz. Muhammed’in peygamberliğini kabul ve itiraf edecekleri
E) Peygamberlerin insanları Allah’a kulluğa davet edecekleri

Cevap : A) Peygamberlerin insanları ana-babalarına itaate davet edecekleri

Açıklama : Peygamberlerden alınan “misak” (söz), Allah’a kulluğa davet, emirleri tebliğ etme ve kendinden sonra gelecek peygamberi tasdik etme gibi temel konuları kapsar. “Ana-babaya itaate davet” misakın kapsamına girmez.

15- Aşağıdakilerden hangisi هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَمَلْئِكَتُهُ ayetinde geçen Allah’ın ve meleklerin mü’minlere olan salatıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenmemiştir?

A) الصلاة من الملائكة إنزالهم الإلهام على أوليائه
B) الصلاة من الملائكة الدعاء للمؤمنين
C) الصلاة من الله الرحمة
D) الصلاة من الملائكة الاستغفار للمؤمنين
E) الصلاة من الله ثنائه على العبد عند الملائكة

Cevap : A) الصلاة من الملائكة إنزالهم الإلهام على أوليائه

Açıklama : Meleklerin salatı (duası), müminler için istiğfar ve dua etmektir. “Meleklerin velilerine ilham indirmesi” bu ayetin tefsirinde zikredilen bir husus değildir. Allah’ın salatı ise rahmet ve melekler katında kulunu övmesidir.

16- Sahabe ve tabiun dönemlerinden sonra hicri dördüncü asırda vefat edip tefsir denince ismi akla gelen ilk müfessir aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ebu’l-Leys es-Semerkandi
B) Ebu İshak es-Sa’lebî
C) Ebu Cafer en-Nehhas
D) İbn Ebi Hatim er-Razi
E) İbn Cerir et-Taberî

Cevap : E) İbn Cerir et-Taberî

Açıklama : Hicri 310’da vefat eden İbn Cerîr et-Taberî, “Câmi’u’l-Beyân an Te’vîl-i Âyi’l-Kur’ân” adlı eseriyle tefsir ilminin en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir. Ondan sonra gelen birçok müfessir onun eserinden faydalanmıştır.

17- وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ şeklindeki Ahzab suresi altıncı ayette Hz. Peygamber’in eşlerinin müminlerin annesi olduğu belirtilmiştir. Hz. Aişe’ye “anne” diyen birine karşı Hz. Aişe’nin verdiği cevaba binaen Hz. Peygamber’in eşleri kimlerin annesi olmaktadır?

A) Annesi olmayan mü’minlerin
B) Yalnızca kadın mü’minlerin
C) Bütün mü’minlerin
D) Fakir mü’minlerin
E) Sadece erkek mü’minlerin

Cevap : E) Sadece erkek mü’minlerin

Açıklama :

18- Aşağıdaki ayetlerden hangisi Necm suresinde bahsedilen putlar arasında yer almaz?

A) Hübel
B) Şira
C) Uzza
D) Lât
E) Menât

Cevap : A) Hübel

Açıklama : Necm suresi 19. ayette Lât, Uzzâ ve Menât adlı putlardan bahsedilir. Şira yıldızı da 49. ayette zikredilmiştir. Hübel ise Kâbe’de bulunan ve bu surede bahsedilmeyen bir puttur.

19- Aşağıdakilerden hangisi Sâbûnî’nin يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ ayeti çerçevesinde işaret ettiği hususlardan biri değildir?

A) يخرج الحب من النبات والنبات من الحب
B) يخرج المؤمن من الكافر والكافر من المؤمن
C) يخرج الحيوان من النطفة والنطفة من الحيوان
D) يخرج الصالح من الطالح والطالح من الصالح
E) يخرج الكافر من المؤمن والمؤمن من الكافر

Cevap : D) يخرج الصالح من الطالح والطالح من الصالح

Açıklama : Bu ayetle ilgili tefsirde Sabûnî, “ölüden diriyi, diriden ölüyü çıkarır” ifadesini çeşitli örneklerle açıklar: tohumdan bitki, yumurtadan civciv, mü’minden kâfir, kâfirden mü’min gibi. Ancak “Salih kişiden kötü kişi, kötü kişiden salih kişi çıkar” ifadesi bu ayetin tefsirinde zikredilmemiştir.

20- قال أبو حيان والآية اعتراض بين قوله ومن آياته أن يرسل الرياح مبشرات وبين قوله الله الذي يرسل الرياح فتثير سحابا dedikten sonra neden böyle olduğunu açıklamaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu hususlardan biri değildir?

A) Onu galip kılmak için yardım edeceğine dair bir vaattir.
B) Hz. Peygamber’e teselli vermek için gelmiştir.
C) Hz. Peygamber’i sakinleştirmek için gelmiştir.
D) Kur’ân’ın vahiy olduğunu bildirmek için gelmiştir.
E) Kafirlere tehdit bağlamında gelmiştir.

Cevap : D) Kur’ân’ın vahiy olduğunu bildirmek için gelmiştir.

Açıklama :