Ekonomik Coğrafyaya Giriş 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Coğrafya bilimi, temel olarak Fiziki ve Beşeri Coğrafya olmak üzere iki ana inceleme alanına ayrılır. Ekonomik coğrafya ise, beşeri coğrafyanın bir alt dalı olarak ekonomik faaliyetlerin yeryüzündeki dağılışını, bu dağılışı etkileyen faktörleri ve mekânsal organizasyonunu inceler. Bu disiplinin temel kavramları arasında, faaliyetlerin gerçekleştiği yer olan “mekân” ve bu faaliyetlerin incelendiği farklı düzeyleri ifade eden “ölçek” bulunur. Geçmişteki mekânsal dağılımları anlamak için ise sıkça “Tarihî Coğrafya” verilerinden yararlanılır.

Ekonomik Coğrafyanın Gelişimi ve Yaklaşımları

“Geleneksel Ekonomik Coğrafya” yaklaşımı, 1850-1950 yılları arasında egemen olmuş ve temel olarak “belirli bölgelerdeki ekonomik koşullar ve kaynaklar hakkındaki bilgilerin derlenmesine” odaklanmıştır. Bu yaklaşım daha çok betimleyici bir nitelik taşır. Modern yaklaşımlar ise daha analitik olup, coğrafyacılar ve iktisatçıların bakış açıları arasındaki farkları ortaya koyar. İktisatçılar ekonomiyi daha çok soyut ve rasyonel modellerle ele alırken, coğrafyacılar ekonomik süreçlerin mekânsal boyutuna ve coğrafi faktörlerle olan ilişkisine odaklanır.

Küresel Ekonominin Tarihsel Dönüm Noktaları

Dünya ekonomisinin coğrafi yapısı, tarihsel olaylarla şekillenmiştir. 1930’lu yıllarda yaşanan Büyük Buhran sonrasında, politika tartışmalarının odak noktası “işsizlik ve yoksulluk” haline gelmiştir. 1960’lı ve 1970’li yıllardaki ekonomik krizler ise ABD, Almanya ve Fransa gibi büyük kapitalist ülkeleri derinden etkilemiştir. 1980’lerden itibaren ise neoliberal politikalar öne çıkmıştır. Milton Friedman’a ait olan ve enflasyonu para arzına bağlayan parasalcı teori bu dönemin temelini oluşturmuştur. 1980’de ABD başkanı seçilen Ronald Reagan da, vergileri düşürüp askeri harcamaları artırarak bu politikaları uygulamıştır. Bu dönemde Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler de önemli bir dönüşüm yaşamıştır; 1950-1980 arasında uygulanan ithal ikameci sanayileşme stratejisinden, 1980’den sonra ihracata yönelik üretim sistemine geçilmiştir.

Küreselleşme ve Yeni Ekonomik Merkezler

Günümüzde ekonomik coğrafyanın en önemli inceleme alanlarının başında “küreselleşme” gelmektedir. Bilgi teknolojileri ve iletişimdeki gelişmeler, mesafeyi önemsizleştirmiş ve üretimin “Hindistan ve Çin” gibi ülkelere kaymasına neden olmuştur. Bu süreç, “Dört Asya Kaplanı” olarak bilinen Güney Kore, Tayvan, Hong Kong ve Singapur’un yükselişine de zemin hazırlamıştır; sanayileşmesini daha önce tamamlayan Japonya ise bu grupta yer almaz. Güney Kore’nin ekonomik başarısında Kia ve LG gibi küresel şirketler büyük rol oynamıştır; Toyota ise bir Japon markasıdır. Bu yeni ekonomik dinamikler, Şangay İşbirliği Örgütü gibi yeni uluslararası platformların da önemini artırmıştır; Rusya ve Çin’in üye olduğu bu örgüte “Malezya” üye değildir.

Sonuç

Ekonomik coğrafya, bir bölgenin veya ülkenin ekonomik kaderinin sadece kendi iç dinamiklerine değil, aynı zamanda küresel süreçlere ve coğrafi konumuna da bağlı olduğunu gösterir. Avrupa Ekonomik Topluluğu’nun kurucu üyeleri arasında “İngiltere”nin yer almaması gibi tarihsel gerçekler veya Silikon Vadisi gibi belirli bölgelerin yeniden canlanması, ekonomik faaliyetlerin mekânsal boyutunun ne kadar önemli olduğunu ortaya koyar. Bu disiplin, küreselleşen dünyada zenginlik ve yoksulluğun coğrafi dağılımını anlamak için vazgeçilmez bir bakış açısı sunmaktadır.

1- 1930’lu yıllarda büyük güçlerin hâkimiyetleri ortaya çıkmış ve politika tartışmalarında odak noktası ….. ve….. olmuştur.
Yukarıdaki cümlede verilen boşluklara aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

A) işsizlik – yoksulluk
B) işsizlik – güvensizlik
C) zenginlik yoksulluk
D) zenginlik – güvensizlik
E) zenginlik – işsizlik

Cevap : A) işsizlik – yoksulluk

Açıklama : 1930’lu yıllarda yaşanan Büyük Buhran (Great Depression) sonrasında, politika tartışmalarının odak noktası ekonomik durgunluk, “işsizlik” ve “yoksulluk” olmuştur.

2- Aşağıdaki ülkelerden hangisi 1960’lardan itibaren yaşanan ekonomik krizlerden etkilenen kapitalist ülkeler arasında yer almaz?

A) Avustralya
B) Kanada
C) ABD
D) Fransa
E) Almanya

Cevap : A) Avustralya

Açıklama : 1960’lardan itibaren yaşanan ekonomik krizler (özellikle 1970’lerdeki petrol krizleri), ABD, Fransa, Almanya ve Kanada gibi gelişmiş kapitalist ülkeleri derinden etkilemiştir. Avustralya bu krizlerden diğerleri kadar etkilenmeyen bir konumda olmuştur.

3- Dünya üzerinde coğrafi özelliklere bağlı olarak mekânsal dağılımlar ortaya çıkmıştır. Mekânsal dağılımın önemi konusunda geçmişe yönelik bilgilerin ele alındığı “…..” konusu da son derece önemlidir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Tıbbi Coğrafya
B) Siyasi Coğrafya
C) Sosyal Coğrafya
D) Politik Coğrafya
E) Tarihî Coğrafya

Cevap : E) Tarihî Coğrafya

Açıklama : Mekânsal dağılımların geçmişteki durumlarını inceleyen ve geçmişe yönelik bilgileri ele alan coğrafya dalı “Tarihî Coğrafya”dır.

4- Ekonomiye devlet müdahalesinin azaltılması ve sendikal hakların engellenmesiyle ilgili neoliberal fikirler hayata geçirilmiştir. Enflasyon konusu ekonomide para arzını azaltmaya dayalı parasal teorisi uygulanarak ele alınmıştır.
Bu teori aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Griezman
B) Georgeman
C) Erikman
D) Giberte
E) Friedman

Cevap : E) Friedman

Açıklama : Enflasyonun para arzı ile doğrudan ilişkili olduğunu savunan “parasalcı (monetarist) teori”, Nobel ödüllü ekonomist Milton Friedman’a aittir. Bu teori, neoliberal politikaların ekonomik temellerinden birini oluşturur.

5- Yerel düzeyden başlayarak bölgesel, ulusal ve küresel ölçekte insan faaliyetinin farklı coğrafi düzeylerine işaret etmektedir. Mekân tipolojisi aracılığıyla mekânları düzenlememize yardımcı olur.
Yukarıda bilgisi verilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Davranışsal Yaklaşım
B) Mekân
C) Ölçek
D) Neoklasik Konum Teorisi
E) Yer

Cevap : C) Ölçek

Açıklama : Verilen tanım, coğrafyada olayların, süreçlerin ve mekânsal düzenlemelerin farklı büyüklükteki düzeylerde (yerel, bölgesel, ulusal, küresel) incelenmesini sağlayan “ölçek” kavramına aittir.

6- Aşağıdakilerden hangisi Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) ve sonradan Avrupa Birliği (AB) olan birliğin kurucu ülkelerinden biri değildir?

A) Fransa
B) Almanya
C) Lüksemburg
D) İtalya
E) İngiltere

Cevap : E) İngiltere

Açıklama : Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET), 1957 yılında Fransa, Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg tarafından kurulmuştur. İngiltere, 1973 yılında birliğe katılmıştır, kurucu üyelerden değildir.

7- Coğrafya kaç inceleme alanma ayrılmıştır?

A) 5
B) 4
C) 6
D) 2
E) 3

Cevap : D) 2

Açıklama : Coğrafya bilimi, temel olarak iki ana inceleme alanına ayrılır: Fiziki Coğrafya ve Beşeri Coğrafya.

8- 12 küresel şirket Güney Kore’yi ekonomik yönden üst sıralara taşımış taşımaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu şirketlerden değildir?

A) Kia Motors
B) Lucky-Goldstar
C) Daewoo
D) Toyota Motors
E) LG

Cevap : D) Toyota Motors

Açıklama : Kia Motors, Lucky-Goldstar (günümüzdeki LG) ve Daewoo, Güney Kore’nin ekonomisinde büyük rol oynayan küresel şirketlerdendir. Toyota Motors ise bir Japon şirketidir.

9- Türkiye, 1930’dan başlamak üzere özellikle hangi yıllar arasında ithal (ithalat) ikame sanayileşme stratejisinden ihracata yönelik üretim sistemine geçmiştir?

A) 1950-2000
B) 1950-1990
C) 1950-1960
D) 1950-1970
E) 1950-1980

Cevap : E) 1950-1980

Açıklama : Türkiye, 1930’lardan 1980’lere kadar ithal ikameci sanayileşme stratejisi izlemiştir. 1980’lerden itibaren ise Özal hükümetleri ile birlikte ihracata yönelik sanayileşme politikaları benimsenmiştir. Bu durumda 1950-1980 aralığı, ithal ikameci dönemin sonlarını ifade eder.

10- Coğrafya, doğada sentetik olarak görülebilirken, süreçlerin ve objelerin yerine …… bakar. İktisat ise ekonomiyi sosyal ve kültürel bağlamında……. olarak ele alır.
Yukarıdaki boşlukları sırasıyla tamamlayan kelimeler aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

A) konuya – yapay
B) süreçlere – rasyonel
C) mekâna – irrasyonel
D) ilişkilere – analitik
E) mekâna – rasyonel

Cevap : D) ilişkilere – analitik

Açıklama :

11- I. Mekan
II. Ölçek
III. Nüfus
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri ekonomik coğrafya yaklaşımındaki temel kavramlardandır?

A) I ve II
B) I ve III
C) Yalnız III
D) Yalnız II
E) Yalnız I

Cevap : A) I ve II

Açıklama : Ekonomik coğrafyanın temel kavramları arasında “mekân” (üretim, tüketim ve dağıtımın yapıldığı yer) ve “ölçek” (bu faaliyetlerin yerel, bölgesel veya küresel düzeyde incelenmesi) yer alır. Nüfus ise nüfus coğrafyasının temel kavramıdır.

12- Gelişmiş bilgi teknolojisi ve iletişimin mekân ve mesafeyi önemsizleştirmesi sonucunda işletmelerin her yerde üretim yapabilmesi, tedarikçiler ve müşterilerle yakın temas sağlayabiliyor olmaları şeklinde ileri sürülmüştür. Ayrıca yeni teknolojilerin ve hizmet istihdamının hemen hepsi aşağıdaki ülkelerden hangilerine kaydırılmaktadır?

A) Rusya-ABD
B) Türkiye-İtalya
C) Hindistan-Çin
D) Güney Afrika- Afganistan
E) İngiltere Fransa

Cevap : C) Hindistan-Çin

Açıklama : Bilgi teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte, üretim ve hizmet istihdamı, işgücünün ucuz ve yetenekli olduğu gelişmekte olan ülkelere kaydırılmıştır. Bu ülkelerin başında “Hindistan ve Çin” gelmektedir.

13- Asya’nın dört kaplanı olarak nitelendirilen ülkeler arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

A) Tayvan
B) Singapur
C) Güney Kore
D) Japonya
E) Hong Kong

Cevap : D) Japonya

Açıklama : Asya’nın Dört Kaplanı (Four Asian Tigers) olarak adlandırılan ülkeler Güney Kore, Tayvan, Hong Kong ve Singapur’dur. Japonya, Asya’nın Kaplanları’ndan önce sanayileşmiş bir ülke olduğu için bu grupta yer almaz.

14- Aşağıdaki ülkelerden hangisi Şangay İşbirliği Örgütünün üyelerinden değildir?

A) Malezya
B) Kırgızistan
C) Çin
D) Hindistan
E) Rusya Federasyonu

Cevap : A) Malezya

Açıklama : Şangay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) kurucu ve ana üyeleri arasında Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan bulunur. Hindistan ve Pakistan sonradan tam üye olmuşlardır. Malezya ise ŞİÖ üyesi değildir.

15- Aşağıdakilerden hangisi günümüzde ekonomik coğrafyanı önemli inceleme alanlarının başında gelmektedir?

A) Yerelleşme
B) Küreselleşme
C) Endüstri
D) Tarım
E) Bölgeselleşme

Cevap : B) Küreselleşme

Açıklama : Günümüzde ekonomik coğrafyanın en önemli inceleme alanlarından biri, küresel düzeyde ekonomik entegrasyonu ve bunun mekânsal etkilerini araştıran “küreselleşmedir”.

16- Küreselleşme, ekonomik birimler olarak belirli bölgelerin yeniden canlanmasıyla ilişkili görülmektedir. Buna göre aşağıdaki yerlerden hangisi bu duruma örnek verilemez?

A) Silikon Vadisi
B) New York, Paris, Londra
C) Dubai
D) Güney Almanya
E) Tokyo ve Şangay

Cevap : C) Dubai

Açıklama : Dubai, küreselleşmenin bir sonucu olarak hızla gelişmiş ve canlanmıştır. Diğer şıklar da benzer şekilde canlanma yaşasa da Dubai bu duruma en iyi örneklerden biri olarak verilebilir. Ancak soru “örnek verilemez” olarak sorulmuştur. Bu durumda sorunun içeriğine göre bir mantık hatası olabilir veya şıkların hepsi örnek olabilir. Genellikle bu tip sorularda, küreselleşmenin yarattığı canlanma bölgeleri sorulur. Şıkların hepsi küreselleşme ile canlanmış bölgelerdir. Dubai ise bu canlanmanın sembollerindendir. Eğer soru yanlış şıkkı arıyorsa, bu soru yapısı sorunludur.

17- 1980 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde 40. başkan olarak seçilen, ekonomide yeni politikaları benimsemiş ve küresel gücün etkisine bağlı olarak askerî harcamaları arttıran ve vergileri düşüren böylece ülkede bütçe açığına neden olan başkan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Donald Trump
B) Bill Clinton
C) Ronald Reagan
D) George W. Bush
E) Colin Powell

Cevap : C) Ronald Reagan

Açıklama : 1980 yılında ABD başkanı seçilen ve neoliberal politikaları uygulayan “Ronald Reagan”, savunma harcamalarını artırırken vergi oranlarını düşürmüş, bu da bütçe açıklarının artmasına neden olmuştur. Bu dönem “Reaganomics” olarak bilinir.

18- Aşağıdakilerden hangisinde ekonomik coğrafyada benimsenen ve öne çıkmış farklı yaklaşımlar ile egemen oldukları dönemler doğru verilmiştir?

A) Mekânsal Analiz (1985-1990)
B) Geleneksel Ekonomik Coğrafya (1850-1950)
C) Politik Ekonomik (1950-1985)
D) Kültürel Yapı (1990-2010)
E) Kurumsal Yapı (2010-2019)

Cevap : B) Geleneksel Ekonomik Coğrafya (1850-1950)

Açıklama : Ekonomik coğrafyanın tarihsel gelişiminde, 1850’li yıllardan 1950’lere kadar olan dönem, yerel ekonomik koşullar ve kaynakların tanımlandığı “Geleneksel Ekonomik Coğrafya” yaklaşımının egemen olduğu dönemdir.

19- Geleneksel ekonomik coğrafya aşağıdakilerden hangisine odaklanmıştır?

A) 1990’lı yıllardan itibaren ekonomik süreçlerin kurumsal ve kültürel temellerini vurgulayan yeni bir yaklaşıma
B) Belirli bölgelerdeki ekonomik koşullar ve kaynaklar hakkındaki bilgilerin derlemesine
C) Politik ekonominin bir taraftan ekonomi diğer taraftan siyaset ilminin kurallarını incelemesine
D) Mekânsal analiz döneminde ortaya çıkan kantitatif coğrafya alanındaki toplumsal ilgisizliğe
E) 1950’lerin ortalarında geleneksel yaklaşım karşısında görülen kayda değer memnuniyetsizliğe

Cevap : B) Belirli bölgelerdeki ekonomik koşullar ve kaynaklar hakkındaki bilgilerin derlemesine

Açıklama : Geleneksel ekonomik coğrafya, belirli bölgelerde bulunan ekonomik faaliyetlerin, kaynakların ve ticaretin tanımlanması ve “bilgilerin derlenmesi” üzerine odaklanmıştır. Bu yaklaşım daha çok betimleyici bir nitelik taşır.

20- Aşağıdakilerden hangisi iktisatçıları ekonomik coğrafyacılardan ayıran temel ilgi alanları arasında değildir?

A) Mal ve ürünleri ithalatı
B) Mekân ve Üretim
C) Mal ve ürünlerin ihracatı
D) Ekonomik faaliyetlerle elde edilen mal ve ürünlerin satılması
E) Cari açık ve enflasyon

Cevap : B) Mekân ve Üretim

Açıklama : İktisatçılar ile ekonomik coğrafyacıları ayıran temel ilgi alanlarından biri, iktisatçıların daha çok parasal ve finansal konulara (ithalat, ihracat, cari açık, enflasyon) odaklanmasıyken, ekonomik coğrafyacıların “mekân” faktörüne ve mekândaki üretim süreçlerine odaklanmasıdır. Bu nedenle “Mekân ve Üretim” her ikisinin de ilgi alanında olsa da, bu kavram coğrafyacıları iktisatçılardan “ayıran” değil, coğrafyacıların temel ilgi alanlarından biridir. Bu nedenle soru şıkkı, sorunun amacına göre uygun değildir.