Tıbbi Dokümantasyon ve Icd Sistemleri 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Modern sağlık hizmetleri, doğru ve standartlaştırılmış bilgi akışına dayanır. Bu akışın temelini, herhangi bir konuda karara varmak için derlenen ham materyal olan “veri” oluşturur. Tıbbi dokümantasyon, bu verilerin toplanması, saklanması ve analiz edilmesi sürecidir. Bu sürecin tarihsel kökenleri, 19. yüzyılda Uluslararası İstatistik Enstitüsü’nün “ölüm nedenleri” üzerine yaptığı sınıflandırma çalışmalarına kadar uzanır. Bu makalede, günümüz sağlık sistemlerinin bel kemiğini oluşturan uluslararası ve ulusal sınıflandırma sistemleri incelenecektir.

Uluslararası Hastalık Sınıflandırma Sistemleri (ICD Ailesi)

Dünya Sağlık Örgütü tarafından geliştirilen Uluslararası Hastalık Sınıflandırması (ICD), hastalık ve sağlık sorunlarının standart bir şekilde kodlanmasını sağlar. En yaygın kullanılan versiyonlardan olan “ICD-10″da, hastalık kodları üçüncü düzeyde “3 basamaktan” (bir harf ve iki rakam) oluşur. Kanser vakaları için ise daha özelleşmiş bir sistem olan “ICD-O” (Uluslararası Onkoloji Hastalık Sınıflandırması) kullanılır. Bu sistemin temel bileşenlerinden biri, tümörün vücuttaki yerini belirten “topografi” kodlarıdır. Kanser kayıt formlarında ise “hastalığa ilişkin başlık” altında kişinin kaçıncı kanseri olduğu gibi bilgiler not edilir.

Birinci Basamak ve İlaç Sınıflandırmaları

Birinci basamak sağlık hizmetleri için daha farklı ihtiyaçlara yönelik sistemler geliştirilmiştir. Uluslararası Birinci Basamak Sınıflandırması (ICPC), hekimin teşhisinden çok, hastanın perspektifine ve sağlık kuruluşuna “başvuru nedenlerine” odaklanır. Bu sistemde 1-29 arasındaki kodlar, hastanın “şikayetlerini” ve semptomlarını temsil eder. İlaçların standart bir şekilde sınıflandırılması için ise Anatomik Terapötik Kimyasal (ATC) Sınıflandırma Sistemi kullanılır. Bu sisteme yeni kodların eklenmesi ve güncellenmesi “Dünya Sağlık Örgütü İşbirliği Merkezi” tarafından yürütülür. İlaçların standart birim dozu olan “Tanımlanmış Günlük Doz (DDD)” ise sadece “ATC kodu tanımlanmış” ilaçlara atanabilir.

Sağlık Hizmetleri Finansmanı ve Yönetimi (TİG)

Sağlık hizmetlerinin geri ödemesi ve maliyet yönetimi için Teşhisle İlişkili Gruplar (TİG) sistemi kullanılır. Bu sistemde hastalar, teşhislerine ve yapılan işlemlere göre gruplandırılır. TİG sistemi, hastaları 25 farklı Ana Teşhis Kategorisine (MTS) atar. Bir hastanenin hastalarının ortalama ne kadar karmaşık ve maliyetli olduğunu gösteren ölçüme ise “Vaka Karma İndeksi (CMI)” denir. Farklı sınıflandırma sistemlerinin bir arada kullanılması gerektiğinde ise, bir sistemdeki kodları diğerine eşleştiren “haritalama” yönteminden faydalanılır.

Ulusal Sistemler ve Standartlar

Türkiye’de sağlık bilişim sistemleri, uluslararası standartlarla entegre bir şekilde çalışır. Hastaların sağlık hizmetlerinden faydalanma hakkının (müstahaklık) olup olmadığı, “T.C. kimlik numarası” ile sorgulanır. Sağlık kuruluşlarının Sosyal Güvenlik Kurumu’na faturalandırma yaptığı MEDULA sisteminde ise, kaydedilen hizmetlerin faturalandırılması “fatura kayıt metodu” ile gerçekleştirilir. Kişisel verilerin korunması ise “KVKK” ile güvence altına alınmıştır; bu kanun bireylere verilerini sildirme, yani “unutulma” hakkı tanırken, “hatırlanma” adında bir hak bulunmaz. Elektronik sağlık verilerinin farklı sistemler arasında sorunsuzca aktarılmasını sağlayan uluslararası standart ise HL7’dir. Bu standardın geliştirilmesinde, “sağlık enformasyon teknolojileri kullanıcıları” ile işbirliği yapılmış ve standart “Amerikan Ulusal Standartlar Kurumu (ANSI)” tarafından onaylanmıştır.

Sonuç

Tıbbi dokümantasyon ve sınıflandırma sistemleri, modern sağlık hizmetlerinin görünmez altyapısını oluşturur. ICD’den TİG’e, ICPC’den ATC’ye kadar her bir sistem, sağlık verilerinin standart, tutarlı ve anlamlı bir şekilde toplanmasını, analiz edilmesini ve kullanılmasını sağlar. Bu sayede hem hasta bakım kalitesi artar hem de sağlık sistemlerinin daha verimli yönetilmesi mümkün olur.

1- Aşağıdaki numerik kodlardan hangisi ICPC’de semptom/şikayet ile ilgili kodlardır?

A) 70-99
B) 30-69
C) 10-29
D) 1-29
E) 1-99

Cevap : D) 1-29

Açıklama : Yayınlanan kitapçığa göre cevap “E) 1-99” ama kitaptan geçen bilgiye göre doğru cevap “D) 1-29” dur. Kitapta geçen bilgi şu şekilde yer alıyor : “Nümerik kodlar 1’den 99’a kadardır. 1’den 29’a kadar olanlar semptom/şikayet, 30’dan 69’a kadar olanlar müdahaleler, ilaç yazımları, sevk vb. ve 70’den 99’a kadar olan kodlar ise tanılarla ilgilidir.”

2- Aşağıdaki yöntemlerden hangisi seçilen sınıflandırma sistemi ihtiyacı tam olarak karşılamadığında birden çok sınıflandırma yönteminin kullanılmasına yardımcı olur?

A) Yapılandırma
B) Bütünleştirme
C) Dokümantasyon
D) Haritalama
E) Kodlama

Cevap : D) Haritalama

Açıklama : Haritalama (mapping), bir sınıflandırma sistemindeki kodları, başka bir sınıflandırma sistemindeki kodlarla eşleştirme işlemidir. Bu, birden çok sistemin birlikte kullanılmasına olanak tanır ve ihtiyaçları daha iyi karşılar.

3- ICD-10’nun 3. düzeyinde hastalık kodları kaç basamaktan oluşur?

A) 5 basamak
B) 1 basamak
C) 4 basamak
D) 3 basamak
E) 2 basamak

Cevap : D) 3 basamak

Açıklama : ICD-10’da hastalık kodları, 3. düzeyde bir harf ve iki rakamdan oluşan toplam “3 basamaktan” oluşur. Dördüncü ve beşinci basamaklar ise daha detaylı alt kategorileri ifade eder.

4- Aşağıdakilerden hangisi hasta perspektifinden veri öğeleri üzerine odaklanır?

A) Başvuru nedenleri
B) Hastalık sınıflandırması
C) Merkezi yaklaşım
D) Kodlama
E) Haritalama

Cevap : A) Başvuru nedenleri

Açıklama : ICPC gibi birinci basamak sağlık hizmetlerinde kullanılan sınıflandırma sistemleri, hastanın sağlık kuruluşuna “başvuru nedenleri” üzerine odaklanarak hasta perspektifinden veri toplar. Hastalık sınıflandırması ise daha çok hekimin teşhisine odaklanır.

5- Teşhisle İlişkili Gruplarda kaç farklı MTS’ye atama yapılmaktadır?

A) 5
B) 25
C) 10
D) 20
E) 15

Cevap : B) 25

Açıklama : Tıbbi kayıtların standartlaştırılması ve maliyet yönetimi amacıyla kullanılan Teşhisle İlişkili Gruplar (TİG) sisteminde, hastalara ve müdahalelere göre 25 farklı Ana Teşhis Kategorisine (MTS) atama yapılmaktadır.

6- Birinci basamak sağlık hizmetlerinde kullanılan ICPC sınıflandırma sisteminde 1-29 arasındaki kodlar aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?

A) Cerrahi müdahale
B) Laboratuvar sonuçları
C) Tanı
D) İlaç yazımı
E) Şikayet

Cevap : E) Şikayet

Açıklama :

7- Aşağıdakilerden hangisi hastaların ne kadar “hasta” olduğunu ölçmenin bir göstergesidir?

A) Bağıl değer
B) Hastalığı şiddeti
C) Vaka karma indeksi
D) Yatak doluluk oranı
E) Toplam vaka sayısı

Cevap : C) Vaka karma indeksi

Açıklama : Vaka karma indeksi (Case Mix Index – CMI), bir hastanenin hastalarının ortalama olarak ne kadar “hasta” (yani ne kadar karmaşık ve maliyetli) olduğunu gösteren bir ölçümdür.

8- Aşağıdakilerden hangisi müstahaklık sorgulaması için kullanılır?

A) Protokol numarası
B) Sosyal güvenlik numarası
C) TC kimlik numarası
D) Hasta dosyası numarası
E) Vergi numarası

Cevap : C) TC kimlik numarası

Açıklama : Hastaların sağlık hizmetlerinden faydalanmaya haklarının olup olmadığının (müstahaklık) sorgulanması için “T.C. kimlik numarası” kullanılır.

9- Aşağıda yer alan açıklayıcı kodlardan hangisi ICD 10 CA’da yer almaz?

A) Hastalıkların risk faktörleri
B) Hastalıkların çevresel faktörleri
C) Hastalıkların yaş faktörleri
D) Hastalıkları mesleki faktörleri
E) Hastalıkları psiko-sosyal faktörler

Cevap : C) Hastalıkların yaş faktörleri

Açıklama :

10- Aşağıdakilerden hangisi ATC sisteminin kullanıcılarından bir istek geldiğinde sisteme yeni girişler yapar?

A) Avrupa Eczacılar Birligi
B) İlaç Ve Eczacılık Kurumu
C) Dünya Eczacılık Federasyonu
D) Uluslararası Eczacılık Federasyonu
E) Dünya Sağlık Örgütü İşbirliği Merkezi

Cevap : E) Dünya Sağlık Örgütü İşbirliği Merkezi

Açıklama : ATC (Anatomik Terapötik Kimyasal) sınıflandırma sisteminde yeni kodların oluşturulması ve sisteme eklenmesi, “Dünya Sağlık Örgütü İşbirliği Merkezi” tarafından yürütülür.

11- Aşağıdaki ilaçlardan hangisine tanımlanmış günlük doz atanabilir?

A) Klinik çalışmaları tamamlanmamış ilaçlara
B) READ kodu tanımlanmış ilaçlara
C) Yetişkinlerde kullanılabilen ilaçlara
D) ATC kodu tanımlanmış ilaçlara
E) ICD kodu tanımlanmış ilaçlara

Cevap : D) ATC kodu tanımlanmış ilaçlara

Açıklama : Tanımlanmış Günlük Doz (Defined Daily Dose – DDD), ilaçların ATC (Anatomik Terapötik Kimyasal) sınıflandırma sistemine göre belirlenmiş ve atanmış bir ölçü birimidir.

12- Uluslararası İstatistik Enstitüsü aşağıda yer alan konulardan hangisi ile ilgili sınıflandırma hazırlamıştır?

A) Hastalık nedenleri
B) Ölüm nedenleri
C) Bebek ölüm hızları
D) Gebelik ve doğum
E) Kronik hastalıklar

Cevap : B) Ölüm nedenleri

Açıklama : Uluslararası İstatistik Enstitüsü, 19. yüzyılın sonlarında “ölüm nedenleri” ile ilgili istatistiksel sınıflandırmalar hazırlamış ve bu, daha sonra ICD sisteminin gelişimine zemin hazırlamıştır.

13- Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de Teşhisle İlişkili Gruplar sistemine geçiş esnasında dikkat edilen hususlardan değildir?

A) Ulusal sınıflandırma sistemine geçiş
B) Disiplinler arası yaklaşım
C) İş hedeflerinin belirlenmesi
D) Başarılı uygulamaların incelenmesi
E) Paydaşların tespiti

Cevap : C) İş hedeflerinin belirlenmesi

Açıklama :

14- Aşağıda yer alan MEDULA’daki metotlardan hangisi hizmet kaydı yapılan işlemlerin faturalanmasının yapılacağı metottur?

A) Hasta kabul metodu
B) Fatura kayıt metodu
C) Hizmet kayıt metodu
D) Fatura tutar oku metodu
E) Hizmet kaydı oku metodu

Cevap : B) Fatura kayıt metodu

Açıklama :

15- HL7 standartlarını gerçek hayattaki ihtiyaçları karşılamasının sağlanması için aşağıdakilerden hangisi ile işbirliği yapılmıştır?

A) Sağlık Bakanı
B) Başhekim
C) Yazılım mühendisleri
D) Sağlık enformasyon teknolojileri kullanıcıları
E) Tıbbi sekreterler

Cevap : D) Sağlık enformasyon teknolojileri kullanıcıları

Açıklama : HL7 (Health Level Seven) standartlarının gerçek hayattaki ihtiyaçlara uygun olması için, standartların geliştirilmesinde “sağlık enformasyon teknolojileri kullanıcıları” (doktorlar, hemşireler, yöneticiler vb.) ile işbirliği yapılmıştır.

16- Aşağıdakilerden hangisi herhangi bir konuda karara varmak amacıyla derlenen ham materyaldir?

A) Bilgi
B) Doküman
C) Dosya
D) Belge
E) Veri

Cevap : E) Veri

Açıklama : “Veri” (data), bir konuda karara varmak için kullanılan, ham ve işlenmemiş materyale verilen isimdir. Bilgi ise işlenmiş veridir.

17- Aşağıdakilerden hangisi ICD-O içinde yer alır?

A) Topografi
B) Radoterapi planlaması
C) Insidans
D) Prevelans
E) Tedavi turu

Cevap : A) Topografi

Açıklama : ICD-O (Uluslararası Onkoloji Hastalık Sınıflandırması), kanser tanısı ve evrelemesi için kullanılan bir sistemdir. “Topografi” (tümörün bulunduğu yer) ve morfoloji (hücre tipi) ICD-O’nun temel bileşenlerindendir.

18- Aşağıdakilerden hangisi HL7’yi onaylayan kurumdur?

A) Amerikan Ulusal Standartlar Kurumu
B) Dünya Sağlık Örgütü
C) Türk Standartları Enstitüsü
D) Avrupa Standartlar Enstitüsü
E) Amerika Hekimler Birliği

Cevap : A) Amerikan Ulusal Standartlar Kurumu

Açıklama : HL7 standartları, başta Amerikan Ulusal Standartlar Kurumu (ANSI) olmak üzere birçok uluslararası standart kuruluşu tarafından onaylanmıştır.

19- Aşağıda yer alan zorunlu başlıklardan hangisine kişinin kaçıncı kanseri olduğu not edilir?

A) Hastalığa ilişkin başlık
B) Tedaviye ilişkin başlık
C) Tanı koymaya ilişkin başlık
D) Forma ilişkin başlık
E) Kişiye ilişkin başlık

Cevap : A) Hastalığa ilişkin başlık

Açıklama : -Kişiye ilişkin: Adı, soyadı, cinsiyet, doğum tarihi / yaşı, adres, yaşadığı yer (şehir / köy), kayıt no;
-Hastalığa ilişkin: Morfoloji ve topografi tanıları(ICDO), kişinin kaçıncı kanseri olduğu;
-Tanı koymaya ilişkin: Tanı tarihi, tanı koyduran yöntem;
-Forma ilişkin: Doldurulduğu tarihi, dolduran kişi.

20- Aşağıdakilerden hangisi TİG’in hangi alana ait olduğunu gösteren bölümdür?

A) Üçüncü bölüm
B) İkinci bölüm
C) Beşinci bölüm
D) Dördüncü bölüm
E) Birinci bölüm

Cevap : B) İkinci bölüm

Açıklama :