İnsan İlişkileri ve İletişim Yöntemleri 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

İnsan ilişkilerinin temelini oluşturan iletişim, sadece bir bilgi aktarımı değil, aynı zamanda anlamların paylaşıldığı karmaşık bir süreçtir. “İletişim süreci bir bütündür” ve başarılı olmak için sözlü, sözsüz ve bağlamsal unsurların tamamını dikkate almak gerekir. Kullandığımız “dil, dünyayı algılayışımızı ve yaşantılarımızı yorumlayışımızı özel bir biçimde etkiler”. Bu makalede, iletişim sürecinin temel öğeleri, etkili konuşma ve dinleme becerileri ile sağlıklı insan ilişkileri için vazgeçilmez olan empati gibi temel kavramlar incelenecektir.

İletişim Sürecinin Temel Öğeleri

İletişim süreci, temel öğelerden oluşur. Mesajı oluşturan ve ileten kişi veya birime “kaynak” denir. Kaynağın başarılı olabilmesi için “inanılırlığı” kritik öneme sahiptir ve bu, temel olarak kaynağın “saygınlık ve güvenilirliğine” bağlıdır. İletilen “mesajın” etkili olabilmesi için ise, “alıcının temel değerleri, tutumları ve inançları” dikkate alınarak kodlanmalıdır. İletişim sözlü veya sözsüz olabilir. “Sözlü iletişimin” en büyük avantajı, eş zamanlı geri bildirim alabilme imkanıdır; ancak mesajın kalıcı olmaması bir dezavantajdır. Sözsüz iletişimde ise beden dili önemli bir yer tutar. Örneğin, “kaşların yukarı kalkması” genellikle şaşkınlık ve ilgi belirtir. Göz bebeklerinin büyümesi ilgiye işaret ederken, küçülmesi genellikle yüksek ilgi veya pozitif duyguları ifade etmez. Alıcının mesaja verdiği yanıt “geri bildirim” iken, mesajı yorumlama sürecine “kod açma” denir.

Etkili Konuşma ve Dinleme Becerileri

İyi bir iletişimci olmak, hem iyi bir konuşmacı hem de iyi bir dinleyici olmayı gerektirir. Etkili bir konuşmacının en temel özelliği, “konusunu iyi bilmesi ve sorulara yanıt verebilmesidir”. Konuşmanın etkisini artırmak için ise “görsel malzemeler kullanmak” gibi tekniklerden faydalanılabilir. Etkili iletişimin diğer yarısı ise “etkin dinlemedir”. Etkin dinlemenin en önemli yararlarından biri, sadece söylenenleri değil, beden dili ve ses tonu gibi ipuçlarını da takip ederek “söylenmeyeni anlamaktır”. Bunun için temel davranışlardan biri, konuşmacıyı yargılamadan ve kendi fikirlerini bir kenara bırakarak “tepki vermeden dinlemektir”. Sık yapılan dinleme yanlışlarından biri ise, konuşmaya odaklanmak yerine zihnin başka yerlere kayması anlamına gelen “düşüncelere dalmadır”.

Kişilerarası Beceriler ve Empati

Sağlıklı insan ilişkileri, belirli beceri ve tutumlar üzerine kuruludur. Mesleki iletişimde başarılı olmak, farklı durumlara ve kişilere göre “iletişim tarzlarını çeşitlendirerek belirlemeyi” gerektirir; sadece yazılı iletişim kurarak tüm sorunları çözmek mümkün değildir. Kişilerarası iletişimin sağlıklı olabilmesi için en temel ön koşullardan biri ise “empatidir”. Empati, kişinin kendisini karşısındakinin yerine koyarak onun bakış açısıyla olayları değerlendirmesidir. Bu, tek yönlü bir algı işlemi değil, taraflar arasında “karşılıklı dairesel nitelikli” bir iletişim şeklidir. İletişimdeki bir diğer önemli unsur ise, yüz ifadeleri gibi “duygu göstergeleridir”; bu göstergeler genellikle duyguların anlaşılmasında önemli bir rol oynar.

Sonuç

İnsan ilişkileri ve iletişim, öğrenilebilir ve geliştirilebilir beceriler bütünüdür. İletişim sürecinin temel öğelerini anlamak, mesajları alıcının özelliklerine göre şekillendirmek, etkin dinleme alışkanlığı kazanmak ve empati kurabilmek, hem kişisel hem de profesyonel hayatta daha sağlıklı ve başarılı ilişkiler kurmanın anahtarını oluşturur. Belirlenmiş kalıplar ve tekrarların yarattığı olumlu etki olan “tekrar ve uzlaşım” gibi unsurlar da iletişimin algısal gücünü artırır.

1- Aşağıdaki etkili konuşma tekniklerinden hangisi, konuşmanın etkisini artırmak için kullanılabilecek bir yöntemdir?

A) Görsel malzemeler kullanarak konuyu desteklemek
B) Konuşma süresini dinleyiciye bırakmak
C) Konuşmaya başlarken çok uzun bir giriş yapmak
D) Konuşmada çok fazla teknik terim kullanmak
E) Konuşma sırasında sürekli olarak elleri kavuşturmak

Cevap : A) Görsel malzemeler kullanarak konuyu desteklemek

Açıklama : Konuşma sırasında görsel malzemeler (slayt, video, resim vb.) kullanmak, dinleyicinin konuya olan ilgisini artırır, anlaşılırlığı ve akılda kalıcılığı güçlendirir. Bu, konuşmanın etkisini artırmak için etkili bir tekniktir.

2- Aşağıdaki ifadelerden hangisi, sözlü iletişimin avantajlarından biri değildir?

A) Eş zamanlı olarak geri bildirimde bulunulabilmesi
B) Sorular sorulabilmesi ve cevapların kontrol edilebilmesi
C) Anlaşılamayan konulara açıklık getirebilme imkanı
D) Mesajın kalıcı ve uzun süreli olarak iletilmesi
E) Verilen haberin anlaşılma derecesinin denetlenebilmesi

Cevap : D) Mesajın kalıcı ve uzun süreli olarak iletilmesi

Açıklama : Sözlü iletişim, eş zamanlı geri bildirim ve anında açıklık getirme gibi avantajlar sunarken, mesajın kalıcı ve uzun süreli olarak saklanması (kayıt altına alınmadıkça) yazılı iletişimin bir özelliğidir. Bu nedenle D şıkkı, sözlü iletişimin avantajı değildir.

3- Alın ve kaş hareketleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Kaşların aşağı inmesi, genellikle cinsel isteği ifade eder.
B) Alın kırıştırılması, genellikle mutluluğu gösterir.
C) Kaşların yukarı kalkması, şaşkınlık ve ilgi belirtir.
D) Kaşlar arasındaki dikey çizgi, rahatlık ve gevşeme ifadesidir.
E) Geniş bir alın genellikle gençliği ve teklifsizliği ifade eder.

Cevap : C) Kaşların yukarı kalkması, şaşkınlık ve ilgi belirtir.

Açıklama : Beden dilinde, kaşların hızla yukarı kalkması genellikle şaşkınlık, merak veya ilgi gibi duyguları ifade eder. Alın kırıştırmak genellikle endişe ve düşünceyi, kaşlar arasındaki dikey çizgi ise öfke veya konsantrasyonu gösterir.

4- İletişim sürecinde “kaynak” terimi aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

A) Mesajın içeriği
B) Mesajın iletildiği ortam
C) İletişim sürecinde meydana gelen yanlış anlamalar
D) Mesajı ileten kişi veya birim
E) Mesajın alıcısı

Cevap : D) Mesajı ileten kişi veya birim

Açıklama : İletişim sürecinin temel öğeleri olan kaynak, mesaj, kanal, alıcı, geri bildirim ve gürültü içinde “kaynak”, mesajı oluşturan ve “ileten kişi veya birimi” ifade eder.

5- Duygu göstergeleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Duygu göstergeleri genellikle yüz ifadelerinden anlaşılır ve duyguların ifade edilmesinde kullanılır.
B) Duygu göstergeleri, bilinçli olarak yapıldıkları için çok fazla veri taşırlar.
C) Ağlama, gülme ve bağırma gibi ifadeler duygusal bir içeriğe sahip olmayabilir.
D) Duygu göstergeleri, kişinin duygu durumunu doğru bir şekilde anlamak için en az güvenilirdir.
E) Duygu göstergeleri, sadece yüz hareketleriyle ifade edilir ve bedensel hareketler içermez.

Cevap : A) Duygu göstergeleri genellikle yüz ifadelerinden anlaşılır ve duyguların ifade edilmesinde kullanılır.

Açıklama : Duygu göstergeleri, yüz ifadeleri (mimikler) başta olmak üzere beden hareketleri ve ses tonu gibi unsurlarla duyguların ifade edilmesini sağlar. Bilinçsiz olarak yapıldıkları için daha güvenilir olabilirler.

6- Bir mesajın etkili olabilmesi için hangi özellik mesajın kodlanmasında dikkate alınmalıdır?

A) Mesajın uzunluğu ve ayrıntılı açıklamaları
B) Alıcının temel değerleri, tutumları ve inançları
C) Mesajın sadece yazılı olarak iletilmesi
D) Kaynağın konuşma tonu ve hızının değişkenliği
E) İletişim sırasında kullanılan simgelerin karmaşıklığı

Cevap : B) Alıcının temel değerleri, tutumları ve inançları

Açıklama : Bir mesajın etkili olabilmesi için, mesajın kodlanması sırasında “alıcının temel değerleri, tutumları ve inançları” gibi özellikleri dikkate alınmalı ve mesaj bu özelliklere uygun hale getirilmelidir. Bu, mesajın alıcı tarafından daha doğru anlaşılmasını sağlar.

7- İletişimde kaynağın inanılırlığı hangi iki faktöre bağlıdır?

A) Saygınlık ve güvenilirlik
B) Alıcının tepkisi ve mesajın içeriği
C) Zaman ve yer
D) Mesajın kodlanma biçimi ve alıcının tercihleri
E) İletişim kanalı ve mesaj uzunluğu

Cevap : A) Saygınlık ve güvenilirlik

Açıklama : Bir iletişim kaynağının “inanılırlığı” (credibility), temel olarak o kaynağın “saygınlığı” (uzmanlık, otorite) ve “güvenilirliği” (dürüstlük, samimiyet) olmak üzere iki ana faktöre bağlıdır.

8- Etkin dinlemenin aşağıdaki hangi yararı, kişinin duygularını ve düşüncelerini daha iyi anlamasına yardımcı olur?

A) Sürekli Öğrenme: Hayat boyu öğrenme sürecini destekleyerek kişisel gelişim sağlama.
B) Problem Çözme: Sorunları çözme yeteneğini artırarak etkili bir şekilde çözüm sağlama.
C) Güven Ortamı Oluşturma: Dinlenilene güven hissi vererek kişisel bağları güçlendirmek.
D) Söylenmeyeni Anlama: Konuşulanların ötesindeki duyguları ve ipuçlarını fark etme.
E) Dinleme Engellerini Aşma: Dinleme sırasında ortaya çıkan engelleri azaltarak daha etkili iletişim kurma.

Cevap : D) Söylenmeyeni Anlama: Konuşulanların ötesindeki duyguları ve ipuçlarını fark etme.

Açıklama : Etkin dinleme, kişinin sadece konuşulan kelimeleri değil, aynı zamanda ses tonu, beden dili ve mimikler gibi unsurları da dikkate alarak “söylenmeyenleri anlama” ve konuşanın duygularını ve düşüncelerini daha iyi kavrama yeteneğini içerir.

9- Aşağıdaki ifadelerden hangisi gönderme becerileri ile ilgili bir açıklamadır?

A) Kişinin yaşadığı sosyal ortam ve kişilik özellikleri ile şekillenen beceriler
B) Alıcının mesajı nasıl algıladığı
C) Mesajın anlamını kodlamadaki bağlam özellikleri
D) İletişim içindeki kişilerin statüleri ve rolleri
E) Mesajın alıcının dikkatini çekme şekli

Cevap : A) Kişinin yaşadığı sosyal ortam ve kişilik özellikleri ile şekillenen beceriler

Açıklama :

10- Dil ve dil ötesi faktörlerin etkili iletişimdeki rolü ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Dil, iletişimde sadece grameri belirler, düşünce ve davranışları etkilemez.
B) Dil, sadece bireysel bir olgudur ve toplumsal değerlerle ilgili değildir.
C) Dil ve kültür, kişisel tercihlere bağlı olarak değişiklik gösterir ve iletişimde rol oynamaz.
D) Dil, bireysel ve toplumsal değerlerin aktarımında önemli bir rol oynamaz.
E) Dil, dünyayı algılayışımızı ve yaşantılarımızı yorumlayışımızı özel bir biçimde etkiler.

Cevap : E) Dil, dünyayı algılayışımızı ve yaşantılarımızı yorumlayışımızı özel bir biçimde etkiler.

Açıklama : Dil, sadece bir iletişim aracı değil, aynı zamanda düşünme, algılama ve dünyayı yorumlama biçimimizi de şekillendiren, bireysel ve toplumsal değerlerin aktarımında önemli bir rol oynayan temel bir faktördür.

11- Etkili bir konuşmacının aşağıdaki özelliklerinden hangisi, konuşmacının konusuna hâkim olmasını ifade eder?

A) Dinleyicinin tepkilerini gözlemlemek
B) Konuşma sırasında göz teması kurmak
C) Ses tonunu değiştirmek
D) Konuşmanın süresini önceden belirlemek
E) Konusunu iyi bilmek ve sorulara yanıt verebilmek

Cevap : E) Konusunu iyi bilmek ve sorulara yanıt verebilmek

Açıklama : Bir konuşmacının “konusuna hâkim olması”, temel olarak o konuyla ilgili derin bilgiye sahip olduğunu ve dinleyicilerden gelebilecek sorulara doğru ve eksiksiz yanıt verebildiğini gösterir.

12- “Bir iletiyi, belirlenen kalıplarda yapılandırmak, tekrarın yarattığı olumlu etkiyi yaratır ve iletide algıyı güçlendirir. Buna en güzel örnek kafiyeli şiirlerdir. Şiirdeki söz dizimi, kullanılması gereken kelime kümelerini daraltarak doğru mesajın iletilmesini ya da hataların tespit edilmesini kolaylaştırmaktadır.”
Yukarıda açıklaması yapılan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Geri besleme
B) Tekrar ve belirsizlik
C) Tekrar ve toplumsal ilişkiler
D) Tekrar ve uzlaşım
E) Mesaj

Cevap : D) Tekrar ve uzlaşım

Açıklama :

13- Etkin dinleme sürecinde dinleyicinin yapması gereken hangi davranış, kişinin kendi düşüncelerini bir kenara bırakmasını ve konuşanı objektif bir şekilde dinlemesini sağlar?

A) Haklı Çıkma: Hatalı duruma düşmemek için savunma ve bahaneler bulma.
B) Geribildirim: Dinleyicinin, konuşmanın içeriğini netleştirmek için yapılan geri bildirim.
C) Konu Değiştirme: Konudan sıkıldığında ya da rahatsız olduğunda konuyu değiştirme.
D) Düşüncelere Dalma: Konuşmanın geçmişle ilgili çağrışımlar yaratması.
E) Tepki Vermeden Dinleme: Konuşmacının söylediklerine tepki vermeden dikkatlice dinleme.

Cevap : E) Tepki Vermeden Dinleme: Konuşmacının söylediklerine tepki vermeden dikkatlice dinleme.

Açıklama : Etkin dinlemenin en önemli unsurlarından biri, konuşmacının söylediklerini yargılamadan, kendi fikirlerini bir kenara bırakarak, “tepki vermeden dikkatlice dinlemesidir”. Bu durum, konuşmacının düşüncelerini daha iyi anlamaya yardımcı olur.

14- Empati ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Empatinin bilişsel, duygusal ve güdüsel üç ögesi vardır.
B) Empati, bireylerin kendilerini daha iyi ifade etmelerine ve anlamalarına yardımcı olur.
C) Empati, sosyal algı ve sosyal duyarlılık gibi kavramlarla insanları anlama becerisini destekler.
D) Empati, iki kişi arasındaki karşılıklı dairesel nitelikli bir iletişim şeklidir.
E) Empati, sadece bireysel bir anlayış ve algı işlemidir, tek yönlü bir iletişim şeklindedir.

Cevap : E) Empati, sadece bireysel bir anlayış ve algı işlemidir, tek yönlü bir iletişim şeklindedir.

Açıklama : Empati, tek yönlü bir anlayış ve algı işlemi değildir. İki kişi arasında karşılıklı ve döngüsel bir nitelik taşır; yani bir kişi empati kurarak diğerini anlamaya çalışırken, diğeri de bu durumu fark ederek daha açık bir iletişim sergileyebilir. Bu, dairesel bir süreçtir.

15- Gözlerin ve göz bebeklerinin ifade ettiği duygularla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Büyük göz bebekleri genellikle ilgi, dürüstlük ve rahatlık gibi durumları ifade eder.
B) Küçülmüş göz bebekleri, genellikle yüksek ilgi ve pozitif duyguları ifade eder.
C) Göz kırpma, espri amacı veya kişisel jest gibi durumları ifade eder.
D) Uzun süre göz teması rahatsızlık yaratabilir ve ilgi ifade eder.
E) Göz bebekleri karanlıkta büyür, ışıkta küçülür ve ilgi veya ilgisizliği de ifade eder

Cevap : B) Küçülmüş göz bebekleri, genellikle yüksek ilgi ve pozitif duyguları ifade eder.

Açıklama : Göz bebekleri, genellikle yüksek ilgi, heyecan ve pozitif duygular durumunda “büyürler”. “Küçülmüş göz bebekleri” ise daha çok odaklanma, öfke veya olumsuz duyguları ifade edebilir. Bu nedenle B şıkkı yanlıştır.

16- Aşağıdakilerden hangisi bir çalışanın, kurumsal ve kişisel iletişim ihtiyaçlarına uyacak becerilerden iletişim tarzlarına yönelik bir ifadedir?

A) İletişim tarzlarını etkili sunum yöntemleri hakkında bilgi sahibi olmadan belirlemelidir.
B) İletişim tarzlarını kurumsal ve kişisel ihtiyaçlara uyacak şekilde çeşitlendirek belirlemelidir.
C) İletişim tarzlarını sadece sözel iletişim tarzlarını kullanma becerisi olarak belirlemelidir.
D) İletişim tarzlarını yazışma kurallarına uymadan belirlemelidir.
E) İletişim tarzlarını yalnızca formal yazılı rapor hazırlama olarak belirlemelidir.

Cevap : B) İletişim tarzlarını kurumsal ve kişisel ihtiyaçlara uyacak şekilde çeşitlendirek belirlemelidir.

Açıklama : Etkili bir çalışanın iletişim becerileri, farklı durumlarda ve farklı muhataplarla kurumsal ve kişisel ihtiyaçlara göre “iletişim tarzlarını çeşitlendirmeyi” ve duruma uygun olanı belirlemeyi içerir.

17- Aşağıdaki dinleme yanlışlarından hangisi, dinleyicinin konuşulanlara dikkat etmeden yalnızca kendi düşünceleriyle meşgul olması anlamına gelir?

A) Akıl Okuma: Dinleyici, konuşanın ne hissettiğini ve düşündüğünü anlamaya çalışır ve genellikle söylenenlere güvenmez.
B) Düşüncelere Dalma: Dinleyici, konuşulan bir şeyin kendisinde geçmişle ilgili çağrışımlar yaratmasına ve bu sebeple dikkatini kaybetmesine yol açar.
C) Özdeşleştirme: Dinleyici, konuşulanları kendi deneyimleriyle ilişkilendirerek, kişinin söylediği şeylere odaklanamaz.
D) Tekrarlama: Dinleyici, konuşulanları içinden tekrar ederek, dikkatini bir sonraki yorumunu hazırlamaya yöneltir.
E) Konu Değiştirme: Dinleyici, konudan sıkıldığında ya da rahatsız olduğunda konuşmanın yönünü değiştirir.

Cevap : B) Düşüncelere Dalma: Dinleyici, konuşulan bir şeyin kendisinde geçmişle ilgili çağrışımlar yaratmasına ve bu sebeple dikkatini kaybetmesine yol açar.

Açıklama : “Düşüncelere dalma” (daydreaming), dinleyicinin konuşulan konuya odaklanmak yerine, zihninde başka konularla veya geçmişle ilgili çağrışımlarla meşgul olması durumunu ifade eder.

18- Aşağıdakilerden hangisi mesleki iletişim becerileri açısından önemli bir yeterlilik değildir?

A) Farklı iletişim tarzlarını tanımlayıp uygulamak
B) İletişimde ikna etme becerilerini geliştirmek
C) Sadece yazılı iletişim kurarak tüm sorunları çözmek
D) Geribildirim alma ve verme becerilerini etkili bir şekilde kullanmak
E) Aktif dinleme ve özetleme becerilerini kullanmak

Cevap : C) Sadece yazılı iletişim kurarak tüm sorunları çözmek

Açıklama : Mesleki iletişimde etkili olmak için yazılı, sözlü ve sözsüz iletişim becerilerinin hepsinin kullanılması gerekir. “Sadece yazılı iletişim kurarak tüm sorunları çözmek” mümkün değildir ve bu bir yeterlilik değildir, aksine bir eksikliktir.

19- İletişimi; kelimeler, eller, gözler gibi bütünlüğünden soyutlayıp süreçteki bir kesite bakarak değerlendirmeye çalışmak ve sözsüz iletişim işaretlerini veya sözlü iletişim içeriğini tek tek değerlendirerek sonuçlara varmak kişileri yanıltabilir. İletişim sürecini bunların tümü ışığında değerlendirmeye almak gereklidir.
Yukarıda açıklaması yapılan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) İletişimde ilk dakika önemlidir.
B) Karşılıklı iletişim döngüseldir.
C) İletişim süreci bir bütündür.
D) İletişim süreci belirsizdir.
E) İletişim kişiye karşın değil kişiyle yapılır

Cevap : C) İletişim süreci bir bütündür.

Açıklama : Verilen metin, iletişimin tüm unsurlarının (sözlü, sözsüz, bağlam) bir arada değerlendirilmesi gerektiğini, yani “iletişim sürecinin bir bütün” olarak ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır.

20- Kişilerarası iletişimin sağlıklı ve etkili olabilmesi için gerekli olan üç temel ön koşuldan hangisi, bireyin kendisini karşısındakinin yerine koyabilmesi ve onun bakış açısıyla olayları değerlendirebilmesini ifade eder?

A) Kabul Etme/Saygı: Kişilerin birbirlerinin varlığına saygı duyması ve bu kişiyi kendine özgü nitelikleri ile kabul etmesi.
B) İletişim Becerileri: Kişinin etkili bir şekilde iletişim kurma yeteneği, dinleme ve konuşma becerilerini kullanması.
C) Empati: Kişinin kendisini karşısındakinin yerine koyarak onun bakış açısıyla olayları değerlendirmesi.
D) Doğallık: Kişinin açık ve dürüst olması.
E) Açıklık: Kişinin düşüncelerini ve duygularını açıkça ifade etmesi.

Cevap : C) Empati: Kişinin kendisini karşısındakinin yerine koyarak onun bakış açısıyla olayları değerlendirmesi.

Açıklama : Kendini başkasının yerine koyarak onun duygularını ve düşüncelerini anlamaya çalışma yeteneği “empati” olarak tanımlanır. Bu, kişilerarası iletişimin temel ön koşullarından biridir.