Finansal Ekonomi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Finansal ekonomi, kaynakların zaman içinde ve belirsizlik koşulları altında finansal piyasalar aracılığıyla nasıl dağıtıldığını inceleyen bir bilim dalıdır. Bu sistemin temelini, genellikle tüketimlerinden artırdıkları gelirleri tasarruf eden ve bu fonları ödünç veren “hanehalkları” oluşturur. Bu makalede, finansal ekonominin temelini oluşturan risk, likidite gibi kavramlar, başlıca finansal varlıklar ve bu varlıkların işlem gördüğü piyasalar ele alınacaktır.

Temel Finansal Kavramlar: Risk, Getiri ve Likidite

Finansal kararlar verilirken üç temel kavram öne çıkar. “Risk”, bir yatırımın getirisinin beklenenden sapma olasılığıdır ve istatistiksel olarak genellikle “standart sapma” ile ölçülür. Bir yatırım aracının piyasa koşullarına göre değerinin ne kadar hızlı ve büyük oranda değiştiğini gösteren kavrama ise “volatilite” denir. “Likidite”, bir varlığın değer kaybı yaşamadan ne kadar hızlı “nakde dönüştürülebildiğini” ifade eder. Varlıklar likidite açısından farklılık gösterir; örneğin, bir “çek” en likit varlıklardan biriyken, onu kısa vadeli “hazine bonosu” ve daha uzun vadeli olan “tahvil” takip eder.

Finansal Varlıklar (Menkul Kıymetler)

Finansal piyasalarda alınıp satılan varlıklara menkul kıymet denir. Bir menkul kıymet, onu “alan kişi için bir varlık, satan (ihraç eden) kurum için ise bir yükümlülüktür”. Başlıca menkul kıymet türleri şunlardır:

Tahviller: Borçlanmayı temsil eden bu araçların temel unsurları vardır. “Nominal değer”, vade sonunda geri ödenecek olan “anaparayı”; “vade”, bu geri ödemenin yapılacağı tarihi; “kupon ödemesi” ise dönemsel olarak ödenen faizi ifade eder. Bir tahvil, nominal değerinden daha düşük bir fiyata satılıyorsa bu duruma “iskonto” denir. İhraç edildiği ülkenin para birimi dışında bir para birimiyle çıkarılan tahvillere ise “Eurobond” adı verilir.

Hisse Senetleri: Bir şirkete ortaklığı temsil eder. Hisse senedi sahibinin şirketin yıllık kârından aldığı paya “temettü” denir.

Diğer Araçlar: Bankalardaki “vadeli mevduat” en kısa vadeli yatırım araçlarından biridir. Şirketlerin taksitli satışlar gibi alacaklarını teminat göstererek ihraç ettikleri menkul kıymetlere ise “varlığa dayalı menkul kıymet” denir.

Finansal Piyasalar ve İşlemler

Menkul kıymetler, birincil ve ikincil piyasalarda işlem görür. Bir menkul kıymetin alınıp satıldığı “ikincil piyasanın genişlemesi”, o kıymetin daha kolay nakde çevrilmesini sağlayarak “likiditesini artırır”. Menkul kıymetlerin ilk defa halka arz edildiği birincil piyasada ise, yatırım bankalarının ihraççı şirket için fiyat garantisi vererek tüm menkul kıymetleri devralması işlemine “underwriting” denir. Finansal işlemler sırasında katlanılan komisyon, abonelik ücreti gibi maliyetler “işlem maliyeti” olarak adlandırılır; ancak bir varlığın satışından kaynaklanan “sermaye kaybı” bir işlem maliyeti değil, piyasa riskinin bir sonucudur.

Risk ve Getiri Değerlemesi

Bir varlığın getirisi ve riski arasındaki ilişki, finansal ekonominin temelini oluşturur. Bir varlığın piyasa hareketlerine karşı duyarlılığını ölçen ve sistematik riskini gösteren Beta (ß) katsayısı hesaplanırken, “piyasa portföyünün getiri oranı” temel bir faktör olarak göz önüne alınır. Faiz oranları ise vergilendirmeden etkilenir. Örneğin, %20 vergi uygulanan bir ülkede vergi sonrası faiz oranı %16 ise, bu durum nominal faiz oranının %20 olduğunu gösterir.

Sonuç

Finansal ekonomi, bireylerin ve kurumların tasarruflarını yatırıma dönüştürerek ekonomik büyümeye katkı sağlayan karmaşık bir sistemdir. Tahvillerden hisse senetlerine, risk ölçümünden piyasa işlemlerine kadar her bir unsur, kaynakların verimli bir şekilde dağıtılması ve ekonomik aktörlerin geleceklerini planlaması için kritik bir rol oynar.

1- Bir tahvilin nominal değerinden daha düşük bir fiyata satılması durumu aşağıdakilerden hangisi olarak adlandırılır?

A) İskonto
B) Vade
C) Kupon
D) Prim
E) Getiri

Cevap : A) İskonto

Açıklama : Bir tahvilin nominal değerinin altında bir fiyata satılmasına “iskonto” (discount) denir. Nominal değerinin üzerinde satılmasına ise “prim” denir.

2- Bir anonim şirketin, gerekli koşulları yerine getirmek kaydıyla, taksitli satışlar nedeniyle oluşan alacakları karşılığında ihraç edebileceği menkul kıymet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Repo
B) Finansman bonosu
C) Gelir ortaklığı senedi
D) Varlığa dayalı menkul kıymet
E) Banka garantili bono

Cevap : D) Varlığa dayalı menkul kıymet

Açıklama : Şirketlerin, taksitli satışlar gibi alacaklarını bir varlık olarak kullanarak ihraç edebildikleri menkul kıymete “varlığa dayalı menkul kıymet” denir.

3- Bir yatırım aracının değerinin piyasa koşullarına göre nasıl değiştiğini belirten kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kupon Oranı
B) Likidite
C) Yatırım Getirisi
D) Temettü
E) Volatilite

Cevap : E) Volatilite

Açıklama : Bir yatırım aracının değerinin piyasa koşullarına göre ne kadar hızlı ve ne kadar büyük oranda değiştiğini gösteren kavram “volatilite”dir. Yüksek volatilite, yüksek risk anlamına gelir.

4- Tasarrufları değerlendirmek için en kısa vadeli yatırım aracı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hisse Senedi
B) Tahvil
C) Vadeli Mevduat
D) Gayrimenkul
E) Yatırım Fonları

Cevap : C) Vadeli Mevduat

Açıklama : Vadeli mevduat, genellikle bir aydan bir yıla kadar değişen kısa vadeli bir yatırım aracıdır ve diğerlerine göre en kısa vadelidir.

5- Bir yatırımın riski aşağıdakilerden hangisi ile ölçülür?

A) Standart Sapma
B) Net Kâr
C) Nominal Değer
D) Temettü
E) Ortalama Getiri

Cevap : A) Standart Sapma

Açıklama : Bir yatırımın riski, getirilerinin ortalamadan ne kadar saptığını gösteren istatistiksel bir ölçü olan “standart sapma” ile ölçülür. Standart sapma ne kadar yüksekse risk de o kadar yüksektir.

6- Bir yatırımcının hisse senedinden elde ettiği kâr payı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Faiz Geliri
B) Karşılık
C) Kupon Ödemesi
D) Temettü
E) Anapara

Cevap : D) Temettü

Açıklama : Bir anonim şirketin yıllık kârından, hisse senedi sahiplerine payları oranında ödediği kısma “temettü” denir.

7- Menkul kıymetlerin, alan ve satan kişi veya kurum açısından taşıdığı nitelik aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Alan kişi için varlık, satan kişi için yükümlülüktür.
B) Alan kişi için yükümlülük, satan kişi için borçtur.
C) Alan kişi için yükümlülük, satan kişi için varlıktır.
D) Alan ve satan kişi için varlıktır.
E) Alan ve satan kişi için yükümlülüktür.

Cevap : A) Alan kişi için varlık, satan kişi için yükümlülüktür.

Açıklama : Menkul kıymeti “alan” kişi, bu kıymetin sahibi olur, bu yüzden onun için bir “varlıktır”. Menkul kıymeti “satan” kişi ise bu kıymeti devrettiği için onun için bir “yükümlülüktür”.

8- Likidite aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilebilir?

A) Yatırımcının hisse senedi tercihi
B) Şirketin borç ödeme kapasitesi
C) Nakde dönüştürülebilme yeteneği
D) Yatırımların getiri oranı
E) Yatırımların pazar değeri

Cevap : C) Nakde dönüştürülebilme yeteneği

Açıklama : Likidite, bir varlığın kısa sürede ve değer kaybı yaşamadan “nakde dönüştürülebilme yeteneğini” ifade eden bir kavramdır.

9- I- Hazine bonosu
II- Çek
III- Tahvil
Yukarıdaki varlıkların likiditesi yüksek olandan düşük olana doğru sıralaması, aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) II-III-I
B) III-II-I
C) I-II-III
D) II-I-III
E) III-I-II

Cevap : D) II-I-III

Açıklama : Likiditesi en yüksek olan varlık “çek”tir (nakde en hızlı çevrilir). Onu takiben kısa vadeli bir devlet iç borçlanma senedi olan “Hazine bonosu” gelir. En uzun vadeli ve likiditesi en düşük olan ise “tahvil”dir.

10- Bir tahvil için “nominal değer” terimi neyi ifade eder?

A) Tahvilin ödenecek faiz oran
B) Tahvilin anaparası
C) Tahvilin piyasa fiyatı
D) Tahvilin vadesi
E) Tahvilin getiri oranı

Cevap : B) Tahvilin anaparası

Açıklama : Tahvilin “nominal değeri”, tahvilin üzerinde yazan ve vadesi geldiğinde sahibine geri ödenecek olan “anapara”sını ifade eder.

11- Aşağıdakilerden hangisi Eurobondların temel özelliğidir?

A) Satışa sunulduğu ülkenin para birimi dışında bir para birimi üzerinden ihraç edilmesi
B) İlke olarak ulusal piyasalarda, ulusal finansal kurumlar aracılığı ile satışa sunulması
C) Uluslararası piyasalarda işlem yapan yerli yatırımcılar göz önüne alınarak ihraç edilmesi
D) Ulusal piyasalarda dövize endeksli olarak ihraç edilmesi
E) Kısa vadeli olabildiği gibi, esasta uzun vadeli kabul edilmesi

Cevap : A) Satışa sunulduğu ülkenin para birimi dışında bir para birimi üzerinden ihraç edilmesi

Açıklama : Eurobondlar, ihraç edildikleri ülkenin para birimi dışında, genellikle dolar veya euro gibi uluslararası kabul gören bir para birimi üzerinden ihraç edilen uzun vadeli borçlanma senetleridir.

12- Bir varlığa ilişkin ß katsayısı (sistematik risk) hesaplanırken aşağıdakilerden hangisi göz önüne alınması gereken faktörlerdendir?

A) Beklenen nispi getiri oranı
B) Varlıkların sistematik olmayan riskleri
C) Piyasa portföyünün getiri oranı
D) Ülkedeki enflasyon oranı
E) Varlıkların standart sapmaları

Cevap : C) Piyasa portföyünün getiri oranı

Açıklama : Beta (ß) katsayısı, bir varlığın (hisse senedi gibi) getirisi ile “piyasa portföyünün” getirisi arasındaki ilişkiyi ölçer. Bu, varlığın sistematik riskini belirlemede kullanılan temel bir faktördür.

13- Bir tahvilin vadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tahvilin faiz oranı
B) Tahvilin geri ödeneceği tarih
C) Tahvilin piyasa fiyatı
D) Tahvilin kupon ödemelerinin sıklığı
E) Tahvilin teminat türü

Cevap : B) Tahvilin geri ödeneceği tarih

Açıklama : Bir tahvilin vadesi, üzerinde yazan ve borcun anapara ile birlikte “geri ödeneceği tarihi” ifade eden süredir.

14- Bir menkul kıymete ait ikincil piyasanın genişlemesi bu menkul kıymetin likiditesini etkileme yönü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Önce artırır, sonra azaltır.
B) Artırır.
C) Önce azaltır, sonra artırır.
D) Değiştirmez.
E) Azaltır.

Cevap : B) Artırır.

Açıklama : İkincil piyasa, menkul kıymetlerin alınıp satıldığı piyasadır. Bu piyasanın genişlemesi, bir menkul kıymetin daha kolay ve hızlı bir şekilde nakde dönüştürülebilme yeteneğini, yani “likiditesini artırır”.

15- Bir ekonomide temel ödünç verenler veya tasarruf sahipleri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Devlet
B) Hanehalkları
C) İşletmeler
D) Yabancı devletler
E) Yabancı hanehalkları

Cevap : B) Hanehalkları

Açıklama : Bir ekonomide temel olarak tüketimden artan gelirlerini tasarruf eden ve bu tasarrufları finansal piyasalara arz ederek ödünç verenler “hanehalkları”dır.

16- Bir tahvilin yıllık faiz ödemelerine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Faiz Geliri
B) Temettü
C) Kupon Ödemesi
D) Ana Para
E) Net Kâr

Cevap : C) Kupon Ödemesi

Açıklama : Bir tahvilin, belirli dönemlerde (genellikle yıllık) ödediği sabit faiz ödemelerine “kupon ödemesi” denir.

17- Aşağıdakilerden hangisi bir banka tarafından sunulan internet bankacılığı hizmetini kullanarak, portföyündeki Hazine bonolarını satan bir müşterinin katlanacağı işlem maliyetleri arasında yer almaz?

A) Bonoyu satmak için bilgisayar başında geçirilen zaman
B) Telefon şirketine ödenen hat kullanım ücreti
C) İnternet servis sağlayıcısına ödenen abonelik ücreti
D) Bononun satışı sırasında uğranılan sermaye kaybı
E) Bankaya ödenen yüzde 0,01 oranındaki komisyon gideri

Cevap : D) Bononun satışı sırasında uğranılan sermaye kaybı

Açıklama : Hazine bonosunun satışı sırasında uğranılan “sermaye kaybı”, bir işlem maliyeti değil, varlığın değerindeki bir değişimdir. Diğer şıklar (geçirilen zaman, hat ücreti, abonelik ücreti, komisyon) işlem maliyetleri arasındadır.

18- Faiz geliri üzerinden %20 oranında gelir vergisi alınan bir ülkede, vergi sonrası faiz oranı %16 ise, nominal faiz oranı yüzde olarak aşağıdakilerden hangisidir?

A) 18
B) 12
C) 16
D) 25
E) 20

Cevap : E) 20

Açıklama : Vergi sonrası faiz oranı = Nominal faiz oranı x (1 – Vergi oranı). 16 = Nominal faiz oranı x (1 – 0.20) -> 16 = Nominal faiz oranı x 0.80 -> Nominal faiz oranı = 16 / 0.80 = 20. Nominal faiz oranı %20’dir.

19- Bir şirket tarafından çıkarılan menkul kıymetlerin fiyat garantisi ile satışının sağlanması amacı ile birincil piyasada bir yatırım bankası tarafından devralınması işlemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Leasing
B) Underscoring
C) Factoring
D) Forfaiting
E) Underwriting

Cevap : E) Underwriting

Açıklama : “Underwriting”, bir menkul kıymetin (hisse senedi veya tahvil) ihraççı şirket tarafından fiyat garantisiyle bir yatırım bankasına satılması ve yatırım bankasının bu kıymetleri piyasaya sunması işlemidir. Bu, ihraççı şirket için satış riskini ortadan kaldırır.

20- Bir borç aracının, tarafların yükümlülüklerini yerine getirmeleri ile geçerliliğini yitireceği tarihe verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Asimetri
B) Getiri
C) Valör
D) Taahhüt
E) Vade

Cevap : E) Vade

Açıklama : Bir borç aracının (tahvil, bono) taraflar arasındaki yükümlülüklerin sona erdiği ve anaparanın geri ödendiği tarihe “vade” denir.