Siyaset Felsefesi 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Siyaset felsefesi, devletin, iktidarın, adaletin, özgürlüğün ve meşruiyetin doğasını sorgulayan temel bir felsefe disiplinidir. Bu alan, “rasyonalist” bir bakış açısıyla siyaseti ve devleti, tıpkı “idealist” gelenekte olduğu gibi evrensel ve zorunlu ilkelerle anlamaya çalışır. Bu makalede, Antik Yunan’dan başlayarak Orta Çağ, modern ve çağdaş dönemlerdeki temel siyasi düşünceler ve filozoflar incelenecektir.

Antik Yunan ve Orta Çağ Düşüncesi

Siyaset felsefesinin temelleri Antik Yunan’da atılmıştır. Platon’a göre devletin temel amacı, bireyleri “eğiterek” ve bu eğitim için gerekli koşulları oluşturarak onları erdemli ve mutlu kılmaktır. Aristoteles ise, yönetim biçimlerini sınıflandırarak olumlu olanları “Monarşi, Aristokrasi ve Politi” olarak belirlemiştir. Bu idealist yaklaşımların aksine, hazcı filozof Aristippos ise siyasete “konfor ve çıkar beklentileriyle” yaklaşmıştır. Orta Çağ’da ise siyaset felsefesi teolojik bir zemin kazanmıştır. Augustinus’un “radikal teokratik” devlet anlayışına karşılık, Aquinas daha “ılımlı teokratik” bir modeli savunmuştur.

Modern Siyaset Felsefesinin Doğuşu

Rönesans ve modern dönemde, Machiavelli, Thomas More ve “ütopya” yazarı Francis Bacon gibi düşünürler, siyaset felsefesine yeni bir yön vermiştir. Bu dönemin en önemli tartışmalarından biri, iktidarın sınırlandırılmasıdır. Montesquieu, iktidarın kötüye kullanılmasını engellemek için yasama, yürütme ve yargı “erklerinin birbirinden ayrılıp birbirlerini denetlemesi” gerektiğini savunmuştur. Jean-Jacques Rousseau ise, eşitlik ilkesine dayalı ve halk egemenliğinin mutlak olduğunu savunan “mutlak demokrasinin” en önemli teorisyenidir. Monarşi yönetim biçimi de bu dönemde “mutlak” ve “meşruti” olmak üzere iki farklı şekilde tartışılmıştır.

19. Yüzyıl: İdealizm, Materyalizm ve Milliyetçilik

19. yüzyıl, büyük felsefi sistemlerin çağıdır. Hegel, “iyimser ve ilerlemeci” bir tarih anlayışıyla, tarihin “bilinçli akılsal iradenin kendini nesnelleştirmesi” süreci olduğunu savunmuştur. Bu idealist yaklaşıma karşı Marksizm, insanlık tarihini “materyalist ve tarihsel” bir düzlemde yorumlamıştır. Marksizm’e göre özgürlük ve eşitliğin gerçekleştirilmesi, sadece ahlaki bir ideal değil, temelde “siyasal bir sorundur”. Friedrich Nietzsche ise, “toplumsal eşitlik” inancını, bireysel gücü reddeden “kölelerin” bir rüyası olarak görerek radikal bir eleştiri getirmiştir. Bu yüzyıl aynı zamanda “milliyetçiliğin” de yükseldiği bir dönemdir. Milliyetçilik, hem bir milletin vazgeçilmez haklarını savunma hem de bir milletin diğerleri üzerindeki üstünlüğünü iddia etme gibi iki farklı dinamik üzerinde şekillenmiştir.

Çağdaş Eleştirel Düşünce

20. yüzyıl ve sonrası, modernitenin iddialarını sorgulayan eleştirel düşüncelere sahne olmuştur. “Frankfurt Okulu”nun ikinci kuşak temsilcilerinden olan Jürgen Habermas, iletişimsel eylem teorisi ile eleştirel teoriyi toplumsal bir düzleme oturtmayı amaçlamıştır. Michel Foucault ise, moderniteye özgü evrensel doğruluk iddialarının aslında “toplumsal ve politik söylemin tikel ve göreli düzleminde” biçimlendiğini savunarak, bilgi ve iktidar arasındaki ayrılmaz ilişkiyi ortaya koymuştur.

Sonuç

Siyaset felsefesi, Aristoteles’in ideal yönetim arayışından Foucault’nun iktidar analizlerine uzanan zengin ve çok katmanlı bir düşünce geleneğidir. Her bir filozof ve akım, devletin doğası, bireyin özgürlüğü ve toplumsal düzenin nasıl kurulması gerektiği gibi temel sorulara kendi döneminin koşulları içinde yanıtlar aramış ve günümüz siyasi tartışmalarını şekillendiren kalıcı bir miras bırakmıştır.

1. Marksizm insanlık tarihini hangi felsefi düzlemde yorumlar?

A) Pragmatist ve oportinist
B) Analitik ve duyumcu
C) Tinsel ve aşkın
D) Materyalist ve tarihsel
E) İdealist ve transendental

Cevap : D) Materyalist ve tarihsel

Açıklama : Marksizm, insanlık tarihini, üretim güçleri ve üretim ilişkileri arasındaki çelişkiye dayalı bir “materyalist ve tarihsel” felsefi düzlemde yorumlar.

2. Aristippos’un toplumsal ve siyasal yaşama yaklaşımı aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilebilir?

A) Erdemli ve mutlu yaşamın vazgeçilmez koşuludur.
B) Birey toplumsal ve siyasal yaşamdan uzak kalmalıdır.
C) İlkesi kayıtsızlıktır.
D) Bilgi ve erdem ilkeleriyle yaklaşır.
E) Konfor ve çıkar beklentileriyle yaklaşmaktadır.

Cevap : E) Konfor ve çıkar beklentileriyle yaklaşmaktadır.

Açıklama : Aristippos, hazcılık (hedonizm) düşüncesinin kurucularındandır. Ona göre, toplumsal ve siyasal yaşamdaki eylemlerin temel amacı, “konfor ve çıkar beklentilerini” karşılamak olmalıdır.

3. Augustinus ile Aquinas’ın devlet anlayışı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

A) Muhafazakar-Yenilikçi
B) Oligarşik – Monarşik
C) Klasik teokratik – Çoğulcu teokratik
D) Demokratik – Monarşik
E) Radikal teokratik – Ilımlı teokratik

Cevap : E) Radikal teokratik – Ilımlı teokratik

Açıklama : Augustinus, kiliseyi ve dini otoriteyi ön plana çıkaran “radikal teokratik” bir devlet anlayışına sahipken, Aquinas ise daha ılımlı bir yaklaşım benimsemiş ve monarşik-teokratik bir yapıyı savunmuştur. Bu nedenle doğru eşleşme “Radikal teokratik – Ilımlı teokratik” şeklindedir.

4. Hegel’in insanlık tarihine bakışı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Anakronik ve bilinemezci
B) Gelenekselci ve dogmatik
C) Naturalist ve mekanistik
D) İyimser ve ilerlemeci
E) Kötümser ve durağan

Cevap : D) İyimser ve ilerlemeci

Açıklama : Hegel, insanlık tarihinin, Mutlak Ruh’un kendini gerçekleştirmesi sürecinde, rasyonel ve “ilerlemeci” bir gidişat izlediğini savunur. Bu bakış açısı, genel olarak “iyimser” bir nitelik taşır.

5. Aristoteles’in belirlediği olumlu egemenlik biçimleri aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) Monarşi – Demokrasi – Oligarşi
B) Demokrasi – Politi – Oligarşi
C) Tiranlık – Aristokrasi – Politi
D) Aristokrasi – Tiranlık – Demokrasi
E) Monarşi – Aristokrasi – Politi

Cevap : E) Monarşi – Aristokrasi – Politi

Açıklama : Aristoteles, egemenliğin sayısına göre yönetim biçimlerini altı ana gruba ayırmıştır. Bu grupların olumlu olanları “Monarşi” (bir kişinin iyi yönetimi), “Aristokrasi” (azınlığın iyi yönetimi) ve “Politi” (çoğunluğun iyi yönetimi)’dir. Tiranlık, oligarşi ve demokrasi ise bu egemenlik biçimlerinin yozlaşmış halleridir.

6. Egemenlik biçimlerinden biri olan monarşi hangi iki biçimde ortaya çıkabilir?

A) Çoğunlukçu – Sosyal
B) Toplumsal – Bireysel
C) Mutlak – Meşruti
D) Anayasal – Meşruti
E) Evrensel – Dogmatik

Cevap : C) Mutlak – Meşruti

Açıklama : “Monarşi”, bir kişinin egemenliğine dayanan bir yönetim biçimidir. Bu yönetim, kralın yetkilerinin sınırsız olduğu “mutlak monarşi” veya kralın yetkilerinin anayasa ile sınırlandığı “meşruti monarşi” olarak iki biçimde ortaya çıkabilir.

7. Augustinus’un siyaset felsefesi anlayışına ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Augustinus’a göre tanrısal adalet ve iktidardan tikel ve göreli bir tarzda pay alan dünyevi iktidar ve devletler asla ideal ve tam bir konuma erişemezler.
B) Augustinus için bütün evrenin ve bu evrene dair düzenin ve dolayısıyla siyasal iktidarların birincil kaynağı Tanrı’dır.
C) Augustinus siyaset felsefesi düzleminde tanrı devleti ve dünya devleti arasında bir ayrım yapar.
D) Augustinus için hem felsefe hem de siyaset ancak toplumsal inancın ve adaletin yol göstericiliğinde iyi ve verimli bir işleyişe sahip olabilir.
E) Augustinus’a göre siyaseten yapılması gereken, tanrının güç ve adaletinin bu dünyadaki temsilcisi kilise ile yozlaşmış dünyevi iktidarları olabildiğince denetlemektir.

Cevap : D) Augustinus için hem felsefe hem de siyaset ancak toplumsal inancın ve adaletin yol göstericiliğinde iyi ve verimli bir işleyişe sahip olabilir.

Açıklama :

8. Aşağıdaki filozoflardan hangisi Rönesans ve modern dönem siyaset filozoflarından biri değildir?

A) Machiavelli
B) Thomas Campanella
C) James Dewey
D) Francis Bacon
E) Thomas More

Cevap : C) James Dewey

Açıklama : Niccolò Machiavelli, Thomas More, Francis Bacon ve Thomas Campanella, Rönesans ve modern dönem siyaset felsefesinin önemli isimlerindendir. James Dewey ise Amerikalı bir pragmatist filozoftur ve Rönesans döneminde yaşamamıştır.

9. ….. bir bakış açısıyla siyaset ve tüm siyasi örgütlenmelerin bütünsel yapılanışı olarak devlet, tıpkı ….. gelenekte olduğu üzere evrensel ve zorunlu belirlenimleriyle yakalanmaya çalışılır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Pozitivist-yararcı
B) Materyalist – realist
C) Pragmatist-realist
D) Rasyonalist – idealist
E) Empirist-materyalist

Cevap : D) Rasyonalist – idealist

Açıklama : Verilen tanım, siyasi örgütlenmeleri evrensel ve zorunlu ilkelerle açıklamaya çalışan “rasyonalist” bir bakış açısını ifade eder. Bu yaklaşım, tıpkı düşüncenin ve idelerin ön planda olduğu “idealist” gelenekte olduğu gibi, devleti de evrensel ve zorunlu belirlenimlerle yakalamaya çalışır.

10. Habermas’ın iletişimsel eylem teorisindeki birincil amaç aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eleştirel teoriyi romantik bir düzleme yerleştirmek
B) Eleştirel teoriyi toplumsal bir düzleme indirgemek
C) Eleştirel teoriyi pragmatist bir düzleme indirgemek
D) Eleştirel teoriyi yapısalcı bir düzleme indirgemek
E) Eleştirel teoriyi idealist bir düzleme indirgemek

Cevap : B) Eleştirel teoriyi toplumsal bir düzleme indirgemek

Açıklama :

11. Montesquieu’ya göre siyasal güç ve iktidarın kötüye kullanılmasının önüne aşağıdaki yollardan hangisiyle geçilir?

A) Özel mülkiyeti ortadan kaldırarak
B) Yöneticileri ahlaklı yetiştirerek
C) Doğa durumuna dönerek
D) Monarşiye karşı mücadele ederek
E) Erkleri birbirinden ayırıp birbirlerini denetlemelerini sağlayarak

Cevap : E) Erkleri birbirinden ayırıp birbirlerini denetlemelerini sağlayarak

Açıklama : Montesquieu, siyasal iktidarın kötüye kullanılmasını engellemek için yasama, yürütme ve yargı güçlerinin birbirinden ayrılması ve “birbirlerini denetlemelerini sağlayarak” bir denge mekanizması kurulması gerektiğini savunmuştur.

12. Nietzsche için toplumsal eşitlik inancı aşağıdakilerden hangisinin rüyasıdır?

A) Bireysel özgürlüğüne inanmayan kölelerin
B) Bireysel özgürlüğüne inanan efendilerin
C) Pragmatist siyasetçilerin
D) Özgürlüğü eşitlikten ayırmayan liberallerin
E) Toplumsal sözleşmeyi eleştirenlerin

Cevap : A) Bireysel özgürlüğüne inanmayan kölelerin

Açıklama : Nietzsche, “köle ahlakı” olarak adlandırdığı düşünce yapısının, zayıf ve güçlü olmayan bireyler tarafından yaratıldığını ve “toplumsal eşitlik” gibi kavramların, bireysel gücü reddeden “kölelerin” bir rüyası olduğunu savunmuştur.

13. Hegelci düşünceye göre insanlık tarihini oluşturan politik ve kültürel kurumsallaşmalar aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur?

A) Toplumsal sözleşmelere dayalı sorunların
B) Bilinçli akılsal iradenin kendini nesnelleştirmesinin
C) Bireysel çıkarlarının peşindeki tikel insanların çeşitli girişimlerinin
D) Sınıf savaşımının dinamik doğasının
E) İnsan doğasından ileri gelen ihtiyaçların

Cevap : B) Bilinçli akılsal iradenin kendini nesnelleştirmesinin

Açıklama : Hegel’e göre tarih, Mutlak Ruh’un veya Bilinçli Akılsal İrade’nin kendini dünyaya, politik ve kültürel kurumlara yansıtmasının ve bu yolla kendini “nesnelleştirmesinin” bir sonucudur.

14. Aşağıdakilerden hangisi Frankfurt Okulu çevresinde kümelenmiş eleştirel teori düşünürlerinden biridir?

A) Hegel
B) Comte
C) Habermas
D) Kant
E) Marx

Cevap : C) Habermas

Açıklama : Jürgen Habermas, Frankfurt Okulu’nun ikinci kuşak düşünürlerindendir ve iletişimsel eylem teorisi ile eleştirel teoriye önemli katkılar sunmuştur.

15. Michel Foucault’a göre moderniteye özgü evrensel ve zorunlu doğruluk savları aşağıdaki düzlemlerin hangisinde biçimlenir?

A) Toplumsal yaşamın aşkın ve yapısalcı düzleminde
B) Toplumsal ve politik söylemin evrensel ve zorunlu düzleminde
C) Toplumsal ve politik söylemin tikel ve göreli düzleminde
D) Toplumsal yaşamın içkin ve yapısalcı düzleminde
E) Politik mekanizmanın evrensel ve zorunlu işleyişinde

Cevap : C) Toplumsal ve politik söylemin tikel ve göreli düzleminde

Açıklama : Michel Foucault’a göre bilgi ve iktidar ilişkiseldir. Moderniteye özgü doğruluk savları, evrensel ve zorunlu değil, “toplumsal ve politik söylemin tikel ve göreli düzleminde” oluşur ve bu söylem tarafından belirlenir.

16. Modern siyaset felsefesinde eşitlik ilkesine dayalı sınırsız bir halk egemenliği olan mutlak demokrasinin savunucusu filozof aşağıdakilerden hangisidir?

A) Jean-Jacques Rousseau
B) Machiavelli
C) John Locke
D) Thomas Hobbes
E) David Hume

Cevap : A) Jean-Jacques Rousseau

Açıklama : Jean-Jacques Rousseau, “toplumsal sözleşme” teorisinde halk egemenliğinin mutlak ve bölünemez olduğunu, tüm yasama gücünün halka ait olması gerektiğini savunarak, modern mutlak demokrasinin en önemli savunucularından biri olmuştur.

17. Platon’a göre devletin toplumu ve onu oluşturan bireyleri erdemli ve mutlu kılması aşağıdakilerden hangisine bağlıdır?

A) Bireyleri eğitmesine ve bu eğitim için gerekli koşulları oluşturmasına
B) Bireylerin doğaya uygun şekilde yaşayacakları bir toplum düzeni oluşturmaya
C) Bireylerin gelişimi için onlara sınırsız özgürlük alanı açmasına
D) Toplumu oluşturan bireylerden sadece belirli bir kısmını eğitmeye
E) Devlet yönetiminde eğitilmiş kişiler olarak aristokratların bulunmasına

Cevap : A) Bireyleri eğitmesine ve bu eğitim için gerekli koşulları oluşturmasına

Açıklama :

18. Marksizmin siyaset felsefesi ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Marksizm için özgürlük ve eşitliğin gerçekleştirilmesi ahlaki değil siyasal bir sorundur.
B) Marksizm insanın siyasal gerçekliğini diyalektik ve idealist bir bakış açısıyla yorumlar.
C) Marksizm için insanlık tarihi, devlet ilişkileri bağlamında yorumlanmalıdır.
D) Marksizme göre sınıf ve mülkiyet temelli üretim ilişkilerinin niteliği ilinekseldir.
E) Marksizmin hedefi, sınıflı toplumlara ait kamusal mülkiyeti ortadan kaldırmaktır.

Cevap : A) Marksizm için özgürlük ve eşitliğin gerçekleştirilmesi ahlaki değil siyasal bir sorundur.

Açıklama : Marksizm, özgürlük ve eşitliğin sadece ahlaki birer ideal olmadığını, bunların gerçekleşmesinin ancak siyasal ve ekonomik bir dönüşümle (devletin ve özel mülkiyetin ortadan kalkmasıyla) mümkün olabileceğini savunur.

19. Milliyetçiliğin üzerinde biçimlendiği iki farklı dinamik aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru verilmiştir?

A) Bir millet içerisindeki çeşitli grupların vazgeçilmez haklarının olduğu ve bu hakların her grup için eşit olduğu savunusu
B) Bir milletin vazgeçilmez haklarının olduğu savunusu ve bir milletin üstünlüğünün, diğer milletler üzerindeki egemenliğinin savunusu
C) Bir bireyin kendi vazgeçilmez haklarının olduğu savunusu ve bireyin toplumdan önce gelmesi gerektiği savunusu
D) Bir toplumdaki bireylerin özel mülkiyete sahip olabilecekleri ve toplumun da bu sayede zenginleşebileceği savunusu
E) Bir sınıfın kendi vazgeçilmez haklarının olduğu savunusu ve bir sınıfın diğer sınıflar üzerindeki egemenliği savunusu

Cevap : B) Bir milletin vazgeçilmez haklarının olduğu savunusu ve bir milletin üstünlüğünün, diğer milletler üzerindeki egemenliğinin savunusu

Açıklama : Milliyetçilik, “bir milletin vazgeçilmez haklarının” savunulması (özgürlükçü milliyetçilik) ve aynı zamanda “bir milletin üstünlüğünün, diğer milletler üzerindeki egemenliğinin” savunulması (otoriter milliyetçilik) gibi iki farklı dinamiğe sahiptir.

20. Aşağıdaki filozoflardan hangisi bir ütopya yazarıdır?

A) Rene Descartes
B) Francis Bacon
C) Hugo Grotius
D) Marsilio Ficino
E) Giambattista Vico

Cevap : B) Francis Bacon

Açıklama : “Yeni Atlantis” adlı eseriyle bilinen Francis Bacon, bilim ve teknolojiye dayalı ideal bir toplum tasavvur eden bir “ütopya yazarıdır”. Thomas More’un “Ütopya”sı gibi, bu eser de türün önemli örneklerindendir.