Tarih Felsefesi 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Tarih felsefesi, geçmişi, bugünü ve geleceği bir bütün olarak anlamlandırmaya çalışan, tarihin doğasını, amacını ve gidişatını sorgulayan felsefi bir disiplindir. Bu alan, “tarih yazıcılığı” gibi, olayların nasıl araştırılıp anlatılacağıyla ilgilenen metodolojik sorunların yanı sıra, “tarih metafiziği” gibi daha derin sorularla da meşgul olur. Tarih metafiziği, en temelde “İnsanlık tarihinin bir anlamı var mıdır?” gibi sorular sorarak insanın kökenini, tarihsel sürecini ve geleceğini açıklamaya çalışır.

Tarihsel Süreç ve Temel Kavramlar

Tarih felsefesi, tarihi bir “süreç”, yani aynı tür olayların birbirini etkileyerek seyrettiği bir akış olarak görür. Bu sürecin felsefi analizi, her şeyin kendisinden türediği bir “ilk ilke” (köken) arayışıyla başlar. Köken ile nihai amaç (gaye) arasındaki bu yolculuk ise genellikle “ilerleme” kavramıyla açıklanır. Tarihsel bilginin kendisi de bir felsefi problemdir. Tarih araştırmalarında “nesnellik”, geçmişten kalan belgelerin ve tarihçilerin öznel yaklaşımlarının eleştirel bir şekilde değerlendirilmesiyle elde edilir.

Tarihe Felsefi Yaklaşımlar

Tarih boyunca farklı düşünürler ve akımlar, tarihe farklı anlamlar yüklemiştir. Aydınlanmacı düşünürler, “insanlık tarihinde değişmez ilkelerin olduğu” varsayımına dayanarak evrensel bir tarih kurmaya çalışmışlardır. Hegel ise, insanın ancak “kendilik bilincine varmakla” gerçek anlamda insan olabileceğini ve tarihin bu bilinçlenme süreci olduğunu savunmuştur. Türk düşünürlerden Takiyettin Mengüşoğlu ise, Hegel gibi tarih metafiziklerini, karmaşık olan “tarihi varlık sahasını tek bir ilkeyle incelemeleri” nedeniyle eleştirmiştir. Mengüşoğlu, aynı zamanda Türkleri “Şarklılık” kavramıyla nitelemiştir. Bir diğer Türk düşünür Şekip Tunç ise “Terakki Fikri Menşei ve Tekamülü” adlı eseriyle bu alana katkıda bulunmuştur.

Tarihin Konusu Olarak İnsan ve Toplum

Tarihin farklı anlatı biçimleri vardır. İnsanlığın başlangıcını ve “tanrıların yaptığı olayları” konu edinen anlatılara “kutsal tarih” denir. Toplumların kendi geçmişleri hakkında bilgi ve düşünceleri arttığında ise, bu durum onların “kuramsal temelde kendileriyle yüzleşmelerini” sağlar. Tarih felsefesi, aynı zamanda insanın toplumsal varoluşunun temel sorunlarını da ele alır. Kendi grubu dışındakileri yok sayan “kabile zihniyetinin en tehlikeli yanı, sadece kendini insan kabul etmesidir”. İnsanlar arası ayrımcılığı reddeden ve herkesin denk olduğu düşüncesi ise temel bir “ahlak” ilkesidir. Felsefeye göre, insanın kendi kendine kötülük yapmasının yolu ise “duygu durumlarının tatminsizliğinden” geçer.

Sonuç

Tarih felsefesi, insanlığın kolektif yolculuğuna dair en temel soruları sorar. Büyücünün hakikatinin kesin olduğu sanılan bir dünyadan, eleştirel düşüncenin hakim olduğu modern tarih anlayışına uzanan bu serüven, insanın kendi varlığını anlamlandırma çabasının bir yansımasıdır. İnsan türünün bu dünyada varlığını sürdüreceği izlenimini en güçlü veren alan “felsefi temellendirmeler” iken, insanın laboratuvarda üretilmesi gibi senaryolar ise insanın kendi kıyametini hazırlayabileceği yönündeki endişeleri gündeme getirir. Bu büyük sorular, tarih felsefesini her zaman güncel ve önemli kılmaktadır.

1. Aydınlanmacıların insanın evrensel tarihini kurma düşüncelerini aşağıdakilerden hangisi desteklemektedir?

A) İnsanlık tarihinde değişmez ilkelerin olması
B) Doğa bilimlerinde keşfedilen doğa yasaları
C) Tanrı’nın öznesi olduğu Hıristiyanlık tarihiyle örtüştürme
D) Bütün toplumların tarihlerinin bilinmesi
E) Felsefede geliştirilmiş tözlerin kullanılması

Cevap : A) İnsanlık tarihinde değişmez ilkelerin olması

Açıklama :

2. T. Mengüşoğlu Türkleri aşağıdaki kavramlardan hangisiyle nitelemiştir?

A) Gelişmişlik
B) Şarklılık
C) İlerlemişlik
D) Düzensizlik
E) Geri kalmışlık

Cevap : B) Şarklılık

Açıklama :

3. Aşağıdaki kavramlardan hangisi aynı tür olayların birbirlerini etkileyerek seyretmelerini açıklamaktadır?

A) Hikâye etmek
B) Kronoloji
C) Kurgulamak
D) Süreç
E) Tarihsel gidiş

Cevap : D) Süreç

Açıklama :

4. Neden araştırılacağı, nasıl araştırılacağı, nelerin konu yapılacağı, nasıl anlatılacağı gibi temel sorunlardan hareketle olaylar dizisini anlatan çalışmaları aşağıdakilerden hangisi ifade etmektedir?

A) Siyasi kuramlaştırma
B) Doğa bilimsel kuramlaştırma
C) Şiirsel anlatı
D) Tarih yazıcılığı
E) Dünya görüşü geliştirme

Cevap : D) Tarih yazıcılığı

Açıklama : “Tarih yazıcılığı”, tarihçinin geçmişi hangi yöntemle, hangi perspektiften ve nasıl anlatacağına dair temel sorunları ele alarak bir anlatı oluşturma faaliyetidir.

5. Büyücünün hakikati bildiği sanısı aşağıdakilerden hangisine neden olmaktadır?

A) İnsan bedeninde merak edecek bir şey kalmamıştır.
B) Tanrılarla sürekli ilişki içinde olmaktadır.
C) Evren, insan ve tanrı hakkındaki bütün düşünceleri kesindir.
D) İnsanlık tarihi her yönüyle bilinmektedir.
E) Evrende araştırılacak bir şey kalmamıştır.

Cevap : C) Evren, insan ve tanrı hakkındaki bütün düşünceleri kesindir.

Açıklama :

6. İnsanın kendi kendine kötülük yapmasının yolu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kültürel yapının çarpıklığı
B) Toplumsal sorunların artışı
C) Duygu durumlarının tatminsizliği
D) Aklın yetersizliği
E) Toplumsal düzenin bozukluğu

Cevap : C) Duygu durumlarının tatminsizliği

Açıklama :

7. Aşağıdakilerden hangisi insan türünün bu dünyada varlığını sürdüreceği izlenimini vermektedir?

A) Astrofizik araştırmaları
B) Felsefi temellendirmeler
C) Antropolojik araştırmalar
D) İktisadi araştırmalar
E) Toplum araştırmaları

Cevap : B) Felsefi temellendirmeler

Açıklama :

8. Hegel’e göre insan olmak aşağıdakilerden hangisiyle gerçekleşmektedir?

A) Doğuştan kazanılmış bir hakla
B) Mutlak ruhun diyalektik süreciyle
C) Toplumun insan olma imkanlarını sağlamasıyla
D) Kendilik bilincine varmakla
E) Doğayla mücadeleyle

Cevap : D) Kendilik bilincine varmakla

Açıklama : Hegel’in felsefesine göre, insan olmak, kendinin farkına varmakla, yani “kendilik bilincine varmakla” gerçekleşmektedir.

9. İnsanlar arası ayrımcılığı kabul etmeyip herkesin denk olduğu düşüncesi aşağıdaki değer sistemlerinden hangisinin ilkesidir?

A) Savaş
B) Ahlak
C) Hukuk
D) Siyaset
E) Din

Cevap : B) Ahlak

Açıklama :

10. Mengüşoğlu tarih metafiziklerini hangi gerekçeyle eleştirmektedir?

A) Tarihi varlık sahasını tek ilkeyle incelemeleri
B) Ontolojik temelden uzaklaşmaları
C) Fenomenolojiye başvurmamaları
D) Bilimselligi göz ardı etmeleri
E) Eleştirel tutum geliştirmemeleri

Cevap : A) Tarihi varlık sahasını tek ilkeyle incelemeleri

Açıklama : T. Mengüşoğlu, tarih metafiziklerini, karmaşık olan tarihsel süreci tek bir ilke üzerinden (örn. iktisat, din) açıklamaya çalıştıkları için eleştirmiştir.

11. Kabile zihniyetinin en tehlikeli yanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Göçebe yaşaması
B) Sadece kendini insan kabul etmesi
C) Devletleşememesi
D) Çıkarcı davranması
E) Saldırgan olması

Cevap : B) Sadece kendini insan kabul etmesi

Açıklama : Kabile zihniyetinin en tehlikeli yönü, kendi kabilesi dışındaki insanları düşman veya yabancı olarak görerek, sadece kendini “insan” olarak kabul etmesidir.

12. Aşağıdakilerden hangisi felsefedeki köken açıklamasına karşılık gelmektedir?

A) Ruh
B) Logos
C) İlk ilke
D) İdea
E) Akıl

Cevap : C) İlk ilke

Açıklama : Felsefedeki köken açıklaması, her şeyin kendisinden türediği, her şeyin temelini oluşturan “ilk ilke” (arkhe) arayışıdır.

13. Tarih metafiziğinin anlamını aşağıdakilerden hangisi vermektedir?

A) İnsanın kökenini, tarihsel sürecini ve geleceğini açıklar.
B) Evrenin evrimini açıklar.
C) İnançların yapısal özelliklerini açıklar.
D) Siyasal süreçlerin gelişimlerini açıklar.
E) Değer sistemlerini açıklar.

Cevap : A) İnsanın kökenini, tarihsel sürecini ve geleceğini açıklar.

Açıklama : Tarih metafiziği, insanlık tarihinin başlangıcını, gidişatını ve nihai amacını (gaye) felsefi olarak açıklama çabasıdır.

14. Tarih araştırmalarında nesnellik aşağıdakilerden hangisiyle elde edilmektedir?

A) Olaylara ilişkin gözlemlere başvurarak
B) Olaylarla ilişkili yeni gözlemler yaparak
C) Belgelerin ve öznel yaklaşımları eleştirel değerlendirerek
D) Tarihçilerin kabulünü sağlayarak
E) Bazı olayları deneyle denetleyerek

Cevap : C) Belgelerin ve öznel yaklaşımları eleştirel değerlendirerek

Açıklama : Tarih araştırmalarında nesnelliğe ulaşmak için, kaynak olarak kullanılan belgelerin ve tarihçilerin kendi öznel yaklaşımlarının eleştirel bir süzgeçten geçirilmesi gerekir.

15. Köken ile gaye arasındaki süreç hangi kavramla açıklanmaktadır?

A) İlerleme
B) Savaş
C) Gelişme
D) Çöküş
E) Dağılma

Cevap : A) İlerleme

Açıklama :

16. Terakki Fikri Menşei ve Tekamülü adlı tarih felsefesi konulu çalışma aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) Adnan Adıvar
B) Ahmet Mithat Efendi
C) Abdullah Cevdet
D) Ahmet Ağaoğlu
E) Şekip Tunç

Cevap : E) Şekip Tunç

Açıklama :

17. Aşağıdakilerden hangisi insanın kendi kıyametini (sonunu) oluşturacağı izlenimini vermektedir?

A) Açlık sınırında yaşayanların isyanı
B) Yapay zekâ nedeniyle insanların işsiz kalmaları
C) İklim değişikliğinin yarattığı sorunlar
D) İktisadi şartların giderek kötüleşmesi
E) İnsanın laboratuvar şartlarında üretilmesi

Cevap : E) İnsanın laboratuvar şartlarında üretilmesi

Açıklama :

18. Kutsal tarihin konusunu aşağıdakilerden hangisi açıklamaktadır?

A) Büyücülerin mücadeleleri
B) Devletlerin savaşları
C) Büyü teknikleri
D) Tanrıların yaptığı ve ilk atanın yaşadığı olaylar
E) İnsanlığın başlangıcı

Cevap : D) Tanrıların yaptığı ve ilk atanın yaşadığı olaylar

Açıklama : Kutsal tarih, tanrısal veya ilahi güçlerin yaptığı ve ilk ataların yaşadığı, doğaüstü olayları konu edinir.

19. Toplumsal tarihler toplumların kendileri hakkında bilgi ve düşüncelerini artırdığında aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmektedir?

A) Yaratıcılıklarına sevinmek
B) Kendilerinden utanmak
C) Kendi başarılarıyla övünmek
D) Yabancı ulusları küçümsemek
E) Kuramsal temelde kendileriyle yüzleşmek

Cevap : E) Kuramsal temelde kendileriyle yüzleşmek

Açıklama : Toplumsal tarihin daha iyi anlaşılması, toplumların kendi geçmişleri ve hatalarıyla “kuramsal temelde yüzleşme” sürecini tetikler.

20. Aşağıdaki sorulardan hangisi tarih metafiziğine aittir?

A) Nedensellik hangi tür yasaları içermektedir?
B) Adalet nasıl mümkündür?
C) Dualar Tanrı’yı ikna eder mi?
D) Fizik biliminin kesinliği nasıl bilinmektedir?
E) İnsanlık tarihinin bir anlamı var mıdır?

Cevap : E) İnsanlık tarihinin bir anlamı var mıdır?

Açıklama : Tarih metafiziği, insanlık tarihinin nihai anlamını, amacını ve gidişatını sorgulayan felsefi bir alandır. Bu nedenle “İnsanlık tarihinin bir anlamı var mıdır?” sorusu tarih metafiziğine aittir.