Spor Bilimi ve Felsefesi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Spor bilimi ve felsefesi, spor olgusunu hem bilimsel hem de felsefi bir bakış açısıyla ele alan, sporun doğasını, anlamını ve toplumsal etkilerini sorgulayan bir disiplindir. “Evreni ve insanı anlamak” gibi felsefe ve dinin ortak amacını paylaşan bu alan, “spor olgusu nasıl ortaya çıkmıştır?” ve “sporun bilimsel gerçekliği nedir?” gibi “epistemolojik” sorulara yanıt arar. Bu makalede, sporun felsefi ve tarihsel temelleri, olimpik hareket, sporda etik ve sporun toplumsal boyutu incelenecektir.

Felsefi ve Tarihsel Temeller

Spor felsefesi, genel felsefe tarihinin birikiminden beslenir. Orta Çağ’da Aquinolu Thomas gibi düşünürler, Aristoteles felsefesi aracılığıyla dini felsefi bir temele oturtmaya çalışmıştır. Rönesans döneminde ise hümanizm öne çıkmış; ancak bu dönemde “pozitivist düşüncenin” kilise tarafından engellendiği gibi bir ifade, 19. yüzyıla ait bir kavram olduğu için anakroniktir. Modernizmi, akıl ve bilime olan inancıyla tanımlarken, onun evrensel doğrularına karşı çıkan ve “gerçeğe hiçbir zaman ulaşılamaz” diyen görüş ise postmodernizme aittir. Feminist düşüncenin önemli öncülerinden John Stuart Mill ise, “Kadınların Köleleştirilmesi” adlı eseriyle cinsiyetler arası eşitsizliğin insani gelişimin önünde bir engel olduğunu savunmuştur. Türkiye’de ise felsefenin toplumsal sorunlara eğilmesi amacıyla 1974 yılında “Ioanna Kuçuradi” öncülüğünde Felsefe Kurumu kurulmuştur.

Olimpiyatların Tarihi ve Sembolizmi

Olimpiyatlar, sporun en evrensel organizasyonudur. Tarihsel kayıtlara göre ilk Antik Olimpiyat Oyunları, M.Ö. 776 yılında “Olimpia”da başlamıştır. Baron Pierre de Coubertin’in öncülüğünde yeniden canlandırılan Modern Olimpiyatlar ise ilk defa 1896’da “Atina”da düzenlenmiştir. Olimpiyat bayrağındaki iç içe geçmiş mavi, siyah, kırmızı, sarı ve yeşil halkalar beş kıtanın dostluğunu simgeler; bu renkler arasında “turuncu” yer almaz. Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin (IOC) merkezi ise “İsviçre”nin Lozan kentindedir. Türkiye’nin olimpiyat tarihindeki önemli anlardan biri de, güreşçi Yaşar Erkan’ın 1936 Berlin Olimpiyatları’nda ilk altın madalyayı kazandığı “Türk Spor Kurumu” dönemidir.

Sporda Etik ve Ahlak

Sporun temelini etik ve ahlaki değerler oluşturur. “Eşitlik ilkesi”, beden eğitimi ve sporun vazgeçilmez ilkelerinden biridir. Rakibe saygı duymak, mağlubiyeti kabullenmek ve haksız rekabetten kaçınmak gibi davranışlar sporda etik davranışlar arasında yer alırken, hatalar sonrası “bireyleri belirleyip” suçlamak bu anlayışa aykırıdır. “Rakibine karşı hoşgörülü olmak” ise meslek ahlakına uygun bir eylemdir. Spor yönetiminde de etik ilkeler esastır; sporcuların sağlığı her zaman skordan daha değerli olmalı ve belirli gruplara “ayrıcalık tanımak” gibi eşitliğe aykırı davranışlardan kaçınılmalıdır. Etik kodlar, felsefi derinlikten çok açık ve anlaşılır olmalı, sadece kural ve cezaları içermemelidir.

Sporun Bilimsel ve Sosyal Boyutu

Spor bilimi, spor performansını farklı açılardan inceler. “Biyomekanik”, sporcunun hareketlerini kuvvet, hız ve ivme gibi objektif büyüklüklerle tanımlayan bilim dalıdır. Sporun sosyal boyutu ise toplum üzerindeki etkileriyle ilgilidir. Beden eğitimi ve spor ortamlarında elde edilen başarılar, çocuğun olumlu bir benlik algısı geliştirmesine yardımcı olarak “duygusal gelişimine” katkı sağlar. Bu yönüyle spor, Türk toplumunda bireyleri “eğitme sorumluluğunu da” üstlenir. Sporun sosyal felsefesi ise, “Elit sporcular kahramanlık statüsünü hak ediyor mu?” gibi sorularla sporun toplumdaki yerini sorgular.

Sonuç

Spor bilimi ve felsefesi, sporun sadece fiziksel bir aktivite olmadığını, aynı zamanda derin etik, sosyal ve tarihsel boyutları olan bir olgu olduğunu ortaya koyar. Bir filozofun hakikati arayışının “çöldeki su kuyusunu” aramasına benzetilmesi gibi, spor felsefesi de sporun ardındaki derin anlamı ve değeri arar. Bu arayış, sporun ruhunu anlamak ve korumak için vazgeçilmezdir.

1. “Beyaz zemin üzerinde iç içe geçmiş beş halkadan oluşan ve dünya üzerindeki beş kıtanın dostluğunu ve barış duygularını simgeleyen Modern Olimpiyat Oyunları’ nın bayrağı üzerinde bulunan halkaların renklerinin önceleri kıtaları temsil ettiği değerlendirilmiş olsa da Uluslararası Olimpiyat Komitesi tarafından, bu beş rengin Olimpiyat Oyunları’ na katılan ülkelerin bayraklarının renklerini temsil ettiğini açıklamıştır.”
Aşağıdakilerden hangisi bayrağın üzerinde yer alan renklerden biri değildir?

A) Mavi
B) Siyah
C) Kırmızı
D) Turuncu
E) Yeşil

Cevap : D) Turuncu

Açıklama : Olimpiyat halkalarının renkleri mavi, siyah, kırmızı, sarı ve yeşildir. Bu renkler arasında turuncu yer almamaktadır.

2. 1936 yılında Berlin Olimpiyatları’ na katılan Yaşar Erkan’ ın ilk altın madalyayı ülkemize getirmesi ve Türk bayrağını şeref kürsüsünde dalgalandırması, hangi spor teşkilatı döneminde olmuştur?

A) Gençlik ve Spor Bakanlığı
B) Enderün-u Hümayun
C) Türk Spor Kurumu
D) Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı
E) Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü

Cevap : C) Türk Spor Kurumu

Açıklama : Türkiye’de spor yönetimi 1936-1938 yılları arasında, doğrudan başvekilliğe bağlı olan Türk Spor Kurumu tarafından yürütülmüştür. Yaşar Erkan’ın madalyası bu döneme denk gelmektedir.

3. Felsefenin ve dinin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Evreni ve insanı anlamak
B) Doğayı insan lehine değiştirmek
C) Gözlenebilir olguları açıklamak
D) Güzel olanı bulmak
E) İnsanın eylemlerini sorgulamak

Cevap : A) Evreni ve insanı anlamak

Açıklama : Hem felsefe hem de din, kendi yöntemleriyle varoluşun kökenini, insanın evrendeki yerini ve yaşamın anlamını sorgulayarak evreni ve insanı anlama ve anlamlandırma çabası içindedir.

4. “Spor olgusu nasıl ortaya çıkmıştır?” ve bu “Nasıl bilinmektedir?” “Sporun bilimsel gerçekliği ve güvenirliği nedir?”, “Spor ortamlarında doğru ve yanlış olanı nasıl ayırt edebiliriz?” Sporun tabiatı nedir?” “Sporda bir tekniği bilmek neyi gerektirir?” gibi sorulara spor felsefesi kapsamında yanıt arayan sorgulama alanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ontoloji
B) Antropoloji
C) Logic
D) Epistemoloji
E) Aksiyoloji

Cevap : D) Epistemoloji

Açıklama : Sorulan sorular bilginin doğası, kaynağı, kapsamı ve geçerliliği ile ilgilidir. Bilginin felsefesi olarak da bilinen bu alan epistemolojidir.

5. Aşağıdakilerden hangisi beden eğitimi ve sporun ilkelerinden biridir?

A) Özgürlük ilkesi
B) Geçicilik ilkesi
C) Eşitlik ilkesi
D) Belirsizlik ilkesi
E) Kurallılık ilkesi

Cevap : C) Eşitlik ilkesi

Açıklama :

6. Aristoteles’in felsefesi aracılığı ile dini felsefi bir temele oturtmaya çalışan; “inanmak için anlıyorum” düşüncesini benimseyerek, dinsel doğrular ile akılsal doğrular arasında fark olduğunu ileri süren filozof hangisidir?

A) İbn-i Rüşd
B) Abelardus
C) Aquinolu Thomas
D) Farabi
E) Hypatia

Cevap : C) Aquinolu Thomas

Açıklama : Orta Çağ’ın en önemli düşünürlerinden olan Aquinolu Thomas, Hristiyan teolojisini Aristoteles’in felsefesiyle uzlaştırmaya çalışmış ve akıl ile inancın uyum içinde olabileceğini savunmuştur.

7. Aşağıdakilerden hangisi sporda meslek ahlakına uymayan eylemler arasında sayılamaz?

A) Rüşvet vermek/almak
B) Irk veya mezhep ayrımcılığı
C) Küfür ve hakaret etmek
D) Rakibine karşı hoşgörülü olmak
E) Cinsel taciz

Cevap : D) Rakibine karşı hoşgörülü olmak

Açıklama : Rakibe karşı hoşgörülü ve saygılı olmak, sportmenliğin ve spor ahlakının temel bir gereğidir. Diğer şıklar ise ahlaka aykırı davranışlardır.

8. Aşağıdakilerden hangisi, beden eğitimi ve sporun, insanın duygusal gelişimi üzerindeki etkisini açıklamaktadır?

A) Spor yapan çocuklar, kurallara uyum sağlamayı ve takımdaşlığın önemini daha iyi kavramaktadırlar. Örneğin, bu çocuklar iyi bir takım olmak için hareketlerini nasıl koordine edeceklerini ve performansını göstermek için pozisyon sırası kendilerine gelene kadar beklemeleri gerektiğini öğrenirler.
B) Düzenli ve doğru bir şekilde, erken yaşlarda yapılmaya başlanan bir fiziksel aktivite ya da spor, kemiklerin
güçlenmesine ve omurgaların düzgün şekilde gelişmesine katkı sağlar. Böylece postür bozukluğunun önüne geçilmiş olunur.
C) Beden eğitimi ve spor ortamlarında elde edilen başarılar, çocukta olumlu duygu ve düşüncelerin gelişmesine ve olumlu bir benlik anlayışının oluşmasına neden olmaktadır. Bu sayede yeteneklerine güven kazanan çocuk, ileride daha fazlasını ortaya koymak için cesaretlenmektedir.
D) Beden eğitimi ve spor, kemikler, tendonlar, bağlar, kıkırdak ve kasların maksimum gelişimini desteklemektedir. Bunun yanı sıra kardiyovasküler ve solunum sistemini güçlendirir. Genel performansı artırır. Vücudun sağlıklı görünmesini, formda kalmayı ve bağışıklık sisteminin güçlenmesini sağlar.
E) Erken yaşlarda yapılan fiziksel aktivitelerin çeşitliliği, çocuk yaşlarda spor yapılması ile birlikte geniş deneyimler kazanması, beynin performansını artıran nöronal büyümeye katkı sağlar. Yapılan bu aktiviteler sayesinde çocuk hızlı bir şekilde sağ-sol, aşağı-yukarı, yakın-uzak, yavaş-hızlı gibi çeşitli fiziksel yasaları öğrenir.

Cevap : C) Beden eğitimi ve spor ortamlarında elde edilen başarılar, çocukta olumlu duygu ve düşüncelerin gelişmesine ve olumlu bir benlik anlayışının oluşmasına neden olmaktadır. Bu sayede yeteneklerine güven kazanan çocuk, ileride daha fazlasını ortaya koymak için cesaretlenmektedir.

Açıklama :

9. Aşağıdakilerden hangisi 1845’te yayımladığı hatt­ı hümayunda mesleki ve genel öğretime ahiret işleri ölçüsünde önem verilmesini istemiştir?

A) III. Selim
B) Abdülhamit
C) II. Mahmut
D) Abdülmecid
E) Fuat Paşa

Cevap : D) Abdülmecid

Açıklama : 1845 yılı, Osmanlı İmparatorluğu’nda Tanzimat Dönemi’ne denk gelir ve bu dönemde padişah Sultan Abdülmecid’dir. Eğitimde modernleşme çabaları bu dönemde yoğunlaşmıştır.

10. “Çölü güzel yapan şey bir yerlerde su kuyusu saklıyor olmasıdır. Hakikati arayan filozofun ulaşmak istediği şey de çöldeki su kuyusu gibidir. Bu yüzden çölde gezip dolaşmak filozofa haz verir”.
Bu parçada çöl ve su kuyusu sırasıyla aşağıdakilerden hangilerini temsil etmektedir?

A) Filozof ve felsefe
B) Bilim ve doğruluk
C) Hakikate ulaşma umudu ve alınan haz
D) Merak ve felsefe
E) Hakikate giden yol ve hakikat

Cevap : E) Hakikate giden yol ve hakikat

Açıklama : Bu metaforik anlatımda çöl, felsefi sorgulamanın yapıldığı, sonu belirsiz ve meşakkatli olan ‘hakikate giden yolu’ temsil ederken; su kuyusu ise ulaşılmak istenen nihai hedef olan ‘hakikati’ simgeler.

11. Sporcunun sahip olduğu bedensel ön şartlardan hem kondisyonunu hem de hareket tekniğini kuvvet, hız ve ivme büyüklükleriyle objektif olarak tanımlayan kavram, aşağıdaki maddelerden hangisinde doğru verilmiştir?

A) Biyomekanik
B) Antropoloji
C) Fizyoloji
D) Kinesyoloji
E) Anatomi

Cevap : A) Biyomekanik

Açıklama : Biyomekanik, canlı organizmalardaki hareketleri, mekanik (kuvvet, hız, ivme vb.) prensiplerini kullanarak inceleyen bilim dalıdır.

12. Modern Olimpiyatlar ilk defa ne zaman ve nerede düzenlenmiştir?

A) 1896-Atina
B) 1906- Atina
C) 1900-Paris
D) 1920-Anvers
E) 1908-Londra

Cevap : A) 1896-Atina

Açıklama : Baron Pierre de Coubertin’in girişimleriyle modern olimpiyat oyunlarının ilki, antik oyunların doğduğu topraklara saygı duruşu olarak 1896 yılında Yunanistan’ın başkenti Atina’da düzenlenmiştir.

13. Aşağıdakilerden hangisi sporun sosyal felsefesi ile ilgili sorularından biri olabilir?

A) Spor ortamlarında dünya nasıl algılanır?
B) Spor ahlaki bir eğitimci midir?
C) Rekabet ahlaki açıdan kabul edilebilir mi?
D) Sporda doping kullanımındaki yanlış nedir?
E) Elit sporcular kahramanlık statüsünü hak ediyor mu?

Cevap : A) Spor ortamlarında dünya nasıl algılanır?

Açıklama :

14. Antik Çağ Olimpiyatları ilk kez ne zaman ve nerede başlamıştır?

A) MÖ 576-Sparta
B) MÖ 776 -Oliympia
C) MÖ 600- Roma
D) MÖ 393 -Pisa
E) MÖ 583- Isthmus

Cevap : B) MÖ 776 -Oliympia

Açıklama : Tarihsel kayıtlara göre, yazılı olarak belgelenen ilk Antik Olimpiyat Oyunları M.Ö. 776 yılında, Yunanistan’daki Olimpia’da düzenlenmiştir.

15. Aşağıdakilerden hangisi spor yönetiminde uyulması gereken etik ilkelerden biri olamaz?

A) Spor yarışmaları adil ve tarafsız olmalıdır. Yönetim ve denetim eşit şartlarda sürdürülmelidir.
B) Spor organizasyonunun çıkarlarını gözetmelidir. Bunu, kendi çıkarlarının üzerinde tutmalıdır.
C) Spor organizasyonlarında güvenlik sağlanmalıdır. Sporcuların sağlığı, elde edilecek skordan daha değerli olmalıdır.
D) Problemlere sağduyu ile yaklaşmalı, sorunlar karşısında yapıcı bir tutum göstermelidir.
E) Spor içerisinde yaşı küçük olanlara, ya da kadın oyunculara ayrıcalık tanımalıdır.

Cevap : E) Spor içerisinde yaşı küçük olanlara, ya da kadın oyunculara ayrıcalık tanımalıdır.

Açıklama : Etik yönetim, adalet ve eşitlik ilkelerine dayanır. Belirli gruplara ‘ayrıcalık tanımak’ bu ilkelere aykırıdır. Bunun yerine, tüm sporculara eşit fırsatlar sunulmalı ve dezavantajlı gruplar için pozitif ayrımcılık tedbirleri alınmalıdır.

16. Aşağıdakilerden hangi nitelik modernizmi tanımlamaz?

A) Aydınlanma ilkelerini temel alır, akıl ve bilim ilerleme aracıdır.
B) Bütünsel bir bakışı vardır ve evrensel doğruları hedefler.
C) Sürekli yeni arayışlar içindedir, neden-sonuç ilişkilerini ele alır.
D) Hümanizmi ve insan haklarını temel alır.
E) Doğru, evrensel bilgilere ve gerçeğe hiçbir zaman ulaşılamaz.

Cevap : E) Doğru, evrensel bilgilere ve gerçeğe hiçbir zaman ulaşılamaz.

Açıklama : “Gerçeğe hiçbir zaman ulaşılamaz” fikri, modernizmin temelindeki akıl ve bilim yoluyla evrensel doğrulara ulaşma idealine karşı çıkan postmodernizmin temel argümanıdır.

17. Hangi bilgi Rönesans Dönemini yansıtmamaktadır?

A) Hümanizmanın din ile ilgili görüşlerdeki temel hareket noktası hoşgörü olmuştur.
B) Pozitivist düşüncenin gelişimi kilise tarafından engellenmiştir.
C) Hümanizm İtalya’ da 14. Yüzyılda ortaya çıkıp tüm Avrupa’ya yayılmıştır.
D) Erasmus’un “Deliliğe Övgü” adlı eseri Rönesans Döneminde bağnazlığa karşı kaleme alınmış başyapıtlardan biri olmuştur.
E) Galileo’nun “Evrenin sistemi üzerine iki konuşma” adlı yapıtı yasaklanmıştır.

Cevap : B) Pozitivist düşüncenin gelişimi kilise tarafından engellenmiştir.

Açıklama : Pozitivizm, olgulara ve deneye dayalı bilgiyi temel alan ve 19. yüzyılda Auguste Comte tarafından sistemleştirilen bir felsefi akımdır. Rönesans Dönemi (14-17. yüzyıl) için anakronik bir ifadedir.

18. Hangi filozof “Kadınların Köleleştirilmesi” (1869) adlı eserinde şunları yazmıştır; “bir cinsin diğer bir cinse hâkimiyeti yanlış ve insanoğlunun gelişmesinin önündeki en büyük engellerden biridir”?

A) J. P. Sartre
B) John Stuart Mill
C) Simone De Beauvoir
D) Paul Freire
E) Charles Fourier

Cevap : B) John Stuart Mill

Açıklama : Liberal düşünür ve erken dönem feminist teorisyenlerden olan John Stuart Mill, “The Subjection of Women” (Kadınların Köleleştirilmesi) adlı eserinde bu görüşleri savunmuştur.

19. Felsefeyi dar akademik çevrelerin dışına çıkarmak, ülkenin sorunlarına eğilen ve toplumsal yaşamın gerçek gereksinimlerine karşılık veren bir uğraş haline getirmek amacıyla 1974 yılında Felsefe Kurumu’nun kurulmasına öncülük eden felsefeci aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nusret Hızır
B) Bedia Akarsu
C) Macit Gökberk
D) Betül Çotuksöken
E) Ioanna Kuçuradi

Cevap : E) Ioanna Kuçuradi

Açıklama : Türkiye’nin önde gelen felsefecilerinden Prof. Dr. Ioanna Kuçuradi, 1974 yılında Türkiye Felsefe Kurumu’nu kurarak felsefenin ülke genelinde yayılmasına ve toplumsal sorunlarla ilgilenmesine öncülük etmiştir.

20. Aşağıdakilerden hangisi etik kodların sahip olması gereken özelliklerden biri değildir?

A) Açık ve anlaşılır olmalıdır.
B) İçeriğinde felsefi konulara yer verilmelidir.
C) Sadece kuralları ve uyulmadığı takdirde verilecek cezaları içermelidir.
D) Hedeflerin anlaşılması konusunda cesaretlendirici olmalıdır.
E) Gereğinden uzun ve karmaşık olmamalıdır.

Cevap : B) İçeriğinde felsefi konulara yer verilmelidir.

Açıklama :