İslam Düşünce Tarihi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

“İslam felsefesi”, İslam medeniyeti içerisinde gelişen ve Arapçayı bilim dili olarak kullanan felsefi bir gelenektir. Bu gelenek, sadece Müslümanları değil, Yahya b. Adiyy gibi Hristiyan ve Musa b. Meymun gibi Yahudi düşünürleri de kapsadığı için, salt etnik bir niteleme olan “Arap felsefesi” tanımından daha kapsayıcıdır. Temelinde akıl ve vahiy bütünleşmesini arayan bu düşünce, Aristoteles’ten devralınan ve felsefenin alfabesi sayılan “mantık ilmi” üzerine kuruludur.

İlk İslam Filozofu: Kindî

“Arapların Filozofu” olarak bilinen Kindî, bu geleneğin öncüsüdür. Felsefeyi, Platoncu bir yaklaşımla “iradî ölüm”, yani kişinin bedensel arzularını aklıyla kontrol etmesi olarak da tanımlamıştır. Eserleri sadece mantık ve metafizikle sınırlı olmayıp, müzikten tıbba kadar pek çok alanı kapsayan ansiklopedik bir niteliktedir. Meşşâî filozofların çoğundan farklı olarak Kindî, âlemin sonlu olduğunu, dolayısıyla Tanrı tarafından “yoktan yaratıldığını” savunarak kelâm düşüncesine yaklaşmıştır.

İkinci Muallim: Fârâbî

Aristoteles’ten sonra “İkinci Öğretmen” olarak anılan Fârâbî, İslam felsefesini sistematik bir yapıya kavuşturmuştur. Onun felsefesinde evren, Tanrı’dan başlayarak akıllar ve gök cisimleri aracılığıyla aşama aşama taşarak (feyz) varlığa gelen hiyerarşik bir yapıya sahiptir; bu görüş “Sudûr teorisi” olarak bilinir. Fârâbî’ye göre insan yaşamının nihai gayesi, en üst ilim ve sanatların elde edilmesiyle ulaşılan “mutluluktur”. Hristiyan hocalardan ders almış olması, o dönemin entelektüel ortamının zenginliğini gösterir, ancak onun Hristiyanlık inancını benimsediği anlamına gelmez.

Filozofların Reisi: İbn Sînâ

İslam felsefesinin zirvesi kabul edilen İbn Sînâ, kendinden önceki felsefi birikimi muazzam bir senteze ulaştırmıştır. Eserleri, Kindî’ninkiler gibi özet halinde değil, “Kitâbü’ş-Şifâ” gibi örneklerde görüldüğü üzere son derece ayrıntılı ve sistematik tahliller içerir. İnsanı diğer canlılardan ayıran ruha “düşünen nefs” (en-nefsü’n-nâtıka) adını veren İbn Sînâ, bu nefsin bilici ve yapıcı güçlere sahip olduğunu belirtmiştir. Nefsin bilici (teorik) gücü, soyut biçimleri elde eder ve bu yetinin zirvesi sezgidir.

Diğer Önemli Düşünürler ve Kavramlar

Klasik dönemde bu üç büyük ismin yanı sıra başka önemli düşünürler de yetişmiştir. Âmirî, “el-İ’lâm bi-Menâkıbı’l-İslâm” adlı eserinde İslam’ın diğer din ve felsefelere üstünlüğünü akli delillerle savunmuştur. Âmirî’ye göre tefsir ve hadis gibi dinî ilimler, nihai bir amaç değil, o amaca ulaştıran araçlardır. Felsefenin temel kavramları da bu dönemde netleşmiştir. Zorunlu Varlık (Tanrı) için kullanılan “basit” terimi, O’nun herhangi bir bileşene sahip olmadığını ifade eder. Mantıktaki “vacip” (zorunlu), “mümkün” (olumsal) ve “mümteni” (imkansız) kategorileri ise birbirini dışlayan temel akıl hükümleridir.

Sonuç

Klasik İslam felsefesi, teorik felsefe (“el-hikmetü’n-nazariyye”) ve pratik felsefe (“el-hikmetü’l-ameliyye”) ayrımı üzerine kurulmuş kapsamlı bir düşünce sistemidir. Bu sistem, “adğâsü’l-ahlâm” gibi Kur’ani kavramlardan felsefi rüya teorilerine kadar geniş bir yelpazede konuları ele almıştır. Kindî’nin açtığı yolda Fârâbî’nin sistemleştirdiği ve İbn Sînâ’nın zirveye taşıdığı bu zengin felsefi miras, daha sonra Batı düşüncesini de derinden etkileyerek evrensel bir nitelik kazanmıştır.

1. Yahya b. Adiyy ve Musa b. Meymun gibi isimler, İslam felsefesinin kapsamı ile ilgili nasıl bir hüküm vermeyi anlamlı kılar?

A) İslam’da felsefe, Kindî’nin öğrencileri olan bu iki isimle Horasan bölgesine yayılmıştır.
B) Yahudi ve Hristiyan olan bu iki ismin Arapça dilindeki üretimleri, İslam felsefesi külliyatı içindedir.
C) Bu iki Müslüman filozof, çeviri döneminin öne çıkan iki önemli siması olarak görülmüştür.
D) Müslüman filozoflar, başka din ve kültürlerin filozoflarını dışlamışlardır.
E) İslam filozoflarının peygamber isimlerini taşımaları, dinler arası ilişkilerin sağlamlaşmasına yol açmıştır.

Cevap : B) Yahudi ve Hristiyan olan bu iki ismin Arapça dilindeki üretimleri, İslam felsefesi külliyatı içindedir.

Açıklama : Hristiyan Yahyâ b. Adî ve Yahudi Mûsâ b. Meymûn gibi gayrimüslim düşünürlerin Arapça yazdıkları felsefi eserler, İslam medeniyeti içinde üretildiği için İslam felsefesi tarihinin bir parçası olarak kabul edilir. Bu durum, geleneğin dinî kimlikten çok, medeniyet ve dil temelli olduğunu gösterir.

2. Kindî’nin “Felsefe, ölümü istemektir.” şeklindeki tanımı, “iradi ölüm” kavramını gündeme getirmektedir. İradî ölüm ifadesi Kindî felsefesi açısından nasıl açıklanabilir?

A) İradi ölüm, kişinin bedensel arzularını kontrol etmesi davranışlarını akli yapmasıdır.
B) İradi ölüm, dünyadaki haksızlıklara karşı gelerek filozofun gerektiğinde kendi hayatına son vermesidir.
C) İradi ölüm, tabii ölüm vakti geldiğinde bütün dünyayı kişinin aklından çıkarmasıdır.
D) İradi ölüm, bir sembolik anlatım olup kişinin Aristoteles felsefesinde derinleşmesi demektir.
E) İradi ölüm, Tanrı’nın yeryüzündeki nizamını şartsız kabul etmektir.

Cevap : A) İradi ölüm, kişinin bedensel arzularını kontrol etmesi davranışlarını akli yapmasıdır.

Açıklama : Platoncu bir kavram olan “iradî ölüm”, gerçek anlamda ölmek değil, ruhun arınması için bedenin arzu ve tutkularını (şehvet, öfke vb.) aklın kontrolü altına alarak öldürmesi, yani ahlaki bir arınma sürecidir.

3. I. Her insanın ulaşmayı arzu ettiği bir gayedir.
II. İnsana özgü olan bir yetkinlik durumudur.
III. Dünya hayatında mutlu olan kişi ahirette mutluluğu elde edemez.
IV. En üst ilim ve sanatların elde edilmesiyle hakiki mutluluk gerçekleştirilebilir.
Fârâbî’nin mutluluk anlayışı ile ilgili öncüllerde verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) II, III ve IV
B) II ve III
C) I ve IV
D) Yalnız I
E) I, II ve IV

Cevap : E) I, II ve IV

Açıklama : Fârâbî’ye göre mutluluk, en yüksek amaçtır (I), insana özgü akli bir yetkinliktir (II) ve teorik ilimlerle (felsefe) elde edilir (IV). Dünya ve ahiret mutluluğunu birbirinin zıttı olarak görmez; dünyadaki ahlaki ve entelektüel yetkinliğin ahiret mutluluğuna ulaştıracağını savunur (III yanlış).

4. İbn Sînâ’ya göre insana özel nefse “…..” denir. Nefsin bilici ve yapıcı güçleri vardır ki her ikisi de “akıl” diye isimlendirilebilir. Yapıcı güç, insan bedenini fiilleri yapmaya yönlendirir. Aşağı olanla, yani insan bedeniyle ilgilenen bu güç, insan ahlakı ile bağlantılıdır. Diğer taraftan bilici güç, teorik güç olarak isimlendirilir. Diğerinin aksine yukarı olanla, yani akla ait soyut biçimlerle (suver mücerrede) ilgilidir.
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) beşer nefsi (en-nefsü’l-beşeriyye)
B) melekî nefs (en-nefsü’l-melekî)
C) cevher nefsi (en-nefsü’l-cevherî)
D) özel nefs (en-nefsü’l-husûsî)
E) düşünen nefs (en-nefsü’n-nâtıka)

Cevap : E) düşünen nefs (en-nefsü’n-nâtıka)

Açıklama : İslam felsefesi geleneğinde, Aristoteles’ten tevarüs edildiği şekliyle, insanı diğer canlılardan ayıran akletme ve düşünme yeteneğine sahip olan ruha “en-nefsü’n-nâtıka” (düşünen/konuşan nefs) denir.

5. Amirî’ye göre dehr ile zaman arasında nasıl bir fark vardır?

A) Zaman insanlara, dehr ile meleklere aittir.
B) Zaman, yer ve göklerdeki tüm hareketlerin ölçüsüdür; dehr Kuranî bir kavramdır.
C) Zaman, Müslümanların; dehr ise müşriklerin kullandığı bir kavramdır.
D) Zaman, devamlı oluş ve bozuluşların kalıbıdır; dehr ise ilahi takdirle alakalı ve bunların dışında olandır.
E) Zaman ve dehr eş anlamlı olarak kullanılmaktadır.

Cevap : D) Zaman, devamlı oluş ve bozuluşların kalıbıdır; dehr ise ilahi takdirle alakalı ve bunların dışında olandır.

Açıklama : İslam filozofları, hareketin ve değişimin ölçüsü olan “zaman”ı, ay altı alemdeki oluş ve bozuluşa tabi varlıklarla ilişkilendirirler. “Dehr” ise zamanın kuşattığı bu alemin üstünde, değişmeyen göksel varlıkların ve ilahi takdirin süresini ifade eden daha üst bir kavramdır.

6. İlk İslam filozofu olarak bilinen Kindî ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

A) “Feylesûf el-Arab” (Arapların Filozofu) olarak bilinmektedir.
B) Kindî’nin yazıları, mantık ve metafizik alanlarıyla sınırlıdır.
C) “Kindî Halkası” diye bilinen çevre, Abbasilerin desteğini almıştır.
D) Kindî, tarihsel olarak Fârâbî’den önce yaşamıştır.
E) “Aristoteles’in Teolojisi” isimli eser için bir düzeltici/editör görevini üstlenmiştir.

Cevap : B) Kindî’nin yazıları, mantık ve metafizik alanlarıyla sınırlıdır.

Açıklama : Bu yargı yanlıştır çünkü Kindî, felsefenin hemen her alanının yanı sıra tıp, matematik, müzik, astroloji ve optik gibi çok çeşitli konularda 250’den fazla eser kaleme almış ansiklopedik bir bilgindir.

7. I. Kitâbü’ş-Şifâ
II. el-İşârât ve’t-Tenbîhât
III. Necât
IV. Siyasetname
V. El-Munkiz mine’d-Dalal
Yukarıdaki eserlerden hangisi veya hangileri İbn Sina’ya aittir?

A) IV ve V
B) I, II ve III
C) II ve III
D) I ve II
E) Yalnız I

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama : “Kitâbü’ş-Şifâ”, “el-İşârât ve’t-Tenbîhât” ve “Kitâbü’n-Necât”, İbn Sînâ’nın en meşhur ve temel felsefi eserleridir. Siyasetname Nizamülmülk’e, el-Munkız ise Gazzâlî’ye aittir.

8. Fârâbî evrendeki düzeni Tanrı’dan sonra Ay üstü göklerin düzeni ve Ay altı varlıkların düzeni şeklinde iki kategoride açıklamıştır. Fârâbî’ye göre Ay üstü evreni soyut akıllar yönetir. Bu akıllar Tanrı’dan sonra gelen ikincil varlıklardır. Ay altı evreni ise faal akıl yönetir.
Yukarıdaki paragrafta verilen bilgiler aşağıdaki teorilerden hangisini açıklamaktadır?

A) Yoktan yaratma teorisi
B) Ahlak teorisi
C) Mantık teorisi
D) İlliyet teorisi
E) Sudûr teorisi

Cevap : E) Sudûr teorisi

Açıklama : Paragrafta anlatılan, varlığın Zorunlu Varlık olan Tanrı’dan başlayarak bir dizi akıl aracılığıyla aşama aşama “taşarak” (feyz) en alt seviyedeki maddeye kadar inmesi, Yeni-Eflatunculuk’tan İslam felsefesine geçen Sudûr (Türeyiş/Emanasyon) teorisidir.

9. I. İradeli hareketi, nefis sahibi varlıklar yapar.
II. Düşünen nefs, tüm canlılara ait olan nefstir.
III. Nefsin bilici gücü, soyut biçimleri elde eder.
IV. Sezgi kuvvetinin güçlü olması, nefsin bilmedeki en üst seviyesidir.
Yukarıdaki önermelerden hangisi ya da hangileri İbn Sînâ’nın nefs teorisi açısından doğrudur?

A) I ve II
B) II ve III
C) I, III ve IV
D) Yalnız II
E) Yalnız I

Cevap : C) I, III ve IV

Açıklama : İbn Sînâ’ya göre iradeli hareket nefs sahibi canlılara (hayvan ve insan) aittir (I doğru). Düşünen nefs (nâtıka) sadece insana aittir (II yanlış). Nefsin teorik gücü soyut formları kavrar (III doğru) ve bu kavrayışın zirvesi peygamberlere has olan sezgidir (IV doğru).

10. Fârâbî felsefeyi, Nestûrî inancına sahip olan Yuhannâ b. Haylân’dan öğrenmiştir. Ayrıca Fârâbî’nin, Hristiyan Aristotelesçilerin Bağdat koluna mensup önde gelen isimlerden Mettâ b. Yûnus ile de temasta olduğu bilinmektedir. Mettâ b. Yûnus, Aristoteles’in eserlerini Arapçaya çeviren ve yorumlayan önemli bir bilgindir.
Aşağıdakilerden hangisi yukarıdaki paragraftan çıkartılabilecek bir yargı değildir?

A) Fârâbî, felsefenin İslam dünyasındaki önemli temsilcilerindendir.
B) Fârâbî’nin bazı felsefe eserleri Arapçaya tercüme edilmiştir.
C) İslam dünyasında felsefe ile bir temas kurulmuştur.
D) Fârâbî, Aristoteles felsefesinden etkilenmiştir.
E) Fârâbî, Hristiyanlık inancını benimsemiştir.

Cevap : E) Fârâbî, Hristiyanlık inancını benimsemiştir.

Açıklama : Paragraf, Fârâbî’nin Hristiyan hocalardan ders aldığını belirtmekte, ancak onun din değiştirdiğine dair hiçbir bilgi içermemektedir. Fârâbî, Müslüman bir filozoftur.

11. “…..”, Âmirî’nin eserleri içinde, vahyin akıl açısından yorumlanmasını bir bütünlük içinde yapmasıyla öne çıkar. Âmirî, “millet-i hanîfiyye”nin (Hanif dini=İslam) sair din ve milletlere üstünlüğünü açıklamak için yazdığı bu müstakil eserde, İslamın hükmünün diğer dinlerin hükümlerini ortadan kaldırdığını (nesh), bu nedenle ebedî kalan sabit bir din olarak Allah tarafından insanlığa vaz edildiğini aklî bir sistem içinde izah eder.
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) el-İ’lâm bi-Menâkıbı’l-İslâm
B) Teâruzu’l-Akl ve’n-Nakl
C) Şezerâtü’z-Zeheb
D) Tebsiratü’l-Edille
E) el-İrşâd fi Usûli’l-İtikâd

Cevap : A) el-İ’lâm bi-Menâkıbı’l-İslâm

Açıklama : Ebu’l-Hasan el-Âmirî’nin İslam dininin akli ve felsefi üstünlüklerini diğer din ve felsefelere karşı savunduğu en meşhur eseri “el-İ’lâm bi-Menâkıbı’l-İslâm”dır (İslam’ın Üstünlükleri Hakkında Bilgilendirme).

12. Felsefe, hem antik Yunan’da hem de İslam düşüncesinde teorik ve pratik felsefe ayrımıyla belirlenmiş ve tanımlanmıştır. Teorik kısım, insanın düşüncesinin objesi olan şeyler hakkındadır; pratik kısım ise düşünce sonucunda insanın yapıp etmeleri (ahlak, ev yönetimi, siyaset) ile ilgili kısımdır. İslam düşüncesinde teorik felsefeye “el-hikmetü’n-nazariyye”, pratik felsefeye ise “…..” denmiştir.
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) el-hikmetü’l-hâlide
B) vâcibü’l-vücûd
C) el-hikmetü’l-ameliyye
D) el-hikmetü’l-meşşâiyye
E) eş-şerîatü’l-İslâmiyye

Cevap : C) el-hikmetü’l-ameliyye

Açıklama : İslam felsefesi terminolojisinde, bilmeye yönelik olan teorik felsefeye “el-hikmetü’n-nazariyye”, eyleme yönelik olan (ahlak, siyaset vb.) pratik felsefeye ise “el-hikmetü’l-ameliyye” denir.

13. Âmirî’nin açıklamaları göz önüne alındığında “vacip” ve “mümkün” kavramları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Mümkün, aynı zamanda hem vacip hem de mümteni olarak görülebilir. Çünkü tam bir tanımı yoktur.
B) Sadece var olanlardan bahsedildiğinde “imkânsız” kategorisi ortadan kalkar.
C) Vacip, mümkün, mümteni, açık aklın temel hükümleridir ve insanla birlikte var olmuşlardır.
D) Vacip, olmaması farz olunsa hakkında çelişki ortaya çıkan şeydir.
E) Vacip, kendinde zorunlu ve başkasıyla zorunlu şeklinde ikiye ayrılır.

Cevap : A) Mümkün, aynı zamanda hem vacip hem de mümteni olarak görülebilir. Çünkü tam bir tanımı yoktur.

Açıklama : Mantıkta bu üç kategori (vacip/zorunlu, mümkün/olumsal, mümteni/imkansız) birbirini dışlar. Bir şey aynı anda hem mümkün hem de zorunlu (vacip) olamaz. Bu, çelişki ilkesine aykırıdır.

14. “Adğâsü’lahlâm” ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tanrı tarafından gönderilen ilahi rüyalar
B) Yusuf peygamberin hapis arkadaşlarının gördüğü rüyalar
C) Bedensel ihtiyaçların doğurduğu karışık rüyalar
D) Mantığın cedeliyyat ile ilgili önermeleri
E) İlm-i tabînin hayvanlarla ilgili kısmı

Cevap : C) Bedensel ihtiyaçların doğurduğu karışık rüyalar

Açıklama : Kur’an’da geçen bu tabir, “karmaşık/anlamsız rüya demetleri” anlamına gelir. Rüya tabiri geleneğinde genellikle açlık, susuzluk gibi bedensel durumlardan veya gündüz yaşananların etkisinden kaynaklanan, tabir edilmeye değmeyen rüyalar için kullanılır.

15. I. Felsefenin alfabesi özelliğine sahiptir.
II. Kurucusu ve önemli bilginlerinden birisi Aristoteles’tir.
III. Önermeler, akıl yürütme, kıyas ve beş sanat gibi konuları ele alır.
Yukarıdaki öncüller aşağıdaki ilim dallarından hangisini açıklamaktadır?

A) Kelam ilmi
B) Hiyel ilmi
C) Dil ilmi
D) Mantık ilmi
E) Aritmetik ilmi

Cevap : D) Mantık ilmi

Açıklama : Verilen tüm özellikler (felsefenin aleti olması, Aristoteles’in kuruculuğu, kıyas ve önermeler gibi konuları) doğru düşünmenin kurallarını inceleyen mantık ilmini tanımlamaktadır.

16. İslam filozofları, zorunlu varlığın “basit” olduğunu söylerken aşağıdakilerden hangisini kastetmektedirler?

A) Kendini oluşturan bileşenlere ve parçalara sahip değildir.
B) Maddeden soyutlanmıştır, sadece sureti vardır.
C) Onun hükmü tüm evrene yayılmıştır.
D) Zorunlu varlık, ruhun kendisidir.
E) İnsan aklının kavrayabileceği basitliktedir.

Cevap : A) Kendini oluşturan bileşenlere ve parçalara sahip değildir.

Açıklama : Felsefede “basit” (basît) terimi, birleşik (mürekkep) olmayanı ifade eder. Tanrı’nın “basit” olması, O’nun herhangi bir parçadan, bileşenden (madde-suret, cins-fasıl gibi) oluşmadığı, mutlak birlik sahibi olduğu anlamına gelir.

17. İslam felsefesinin tanımı ve mahiyeti düşünüldüğünde aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

A) Fârâbî, İbn Sînâ ve İbn Rüşd gibi isimler, felâsife geleneğine mensup isimlerdir.
B) İslam felsefesini, batılı araştırmacıların yaptığı üzere “Arap felsefesi” olarak nitelemek de mümkündür.
C) İslam felsefesi bir taraftan inançların temellendirilmesi, diğer taraftan nedenleri sorgulama işini üstlenir.
D) İslam felsefesi, salt rasyonalist bir felsefe değildir; onda akıl-vahiy bütünleşmesi aranır.
E) İlahi vahiyde akıl etmek yaratıcı tarafından bizzat teşvik edilmiştir.

Cevap : B) İslam felsefesini, batılı araştırmacıların yaptığı üzere “Arap felsefesi” olarak nitelemek de mümkündür.

Açıklama : Bu niteleme, felsefenin yapıldığı dil olan Arapçaya vurgu yapsa da, bu geleneğin Fars, Türk, Yahudi, Hristiyan gibi birçok farklı etnik ve dini kökenden düşünürü içermesi nedeniyle eksik ve indirgemeci bulunur. Bu yüzden “İslam felsefesi” daha kapsayıcı bir terim olarak kabul edilir.

18. Kindî, Tanrı’nın âlemi bir zamanda yaratıp yaratmaması konusunda aşağıdaki görüşlerden hangisini benimsemektedir?

A) Faal akıl, Tanrı’dan sudûr etmiş; âlem de faal akıl tarafından yaratılmıştır.
B) Aristoteles’in “Gökyüzü Üzerine” kitabında da savunduğu gibi âlem, Tanrı ile beraber bulunduğu için yaratılmamıştır.
C) Âlem sonlu ve sınırlı olması dolayısıyla Tanrı tarafından yoktan yaratılmıştır.
D) Tanrı o denli yücedir ki âlemi yaratmasından ya da yaratmamasından bahsedilemez.
E) Tanrı âlemi her an ezelî ve ebedî olarak tekrar tekrar yaratmaktadır.

Cevap : C) Âlem sonlu ve sınırlı olması dolayısıyla Tanrı tarafından yoktan yaratılmıştır.

Açıklama : Diğer Meşşâî filozofların aksine Kindî, kelamcılara yakın bir tavırla, alemin zaman ve hareket açısından sonlu olduğunu, sonlu olan her şeyin bir başlangıcı olması gerektiğini ve dolayısıyla alemin Tanrı tarafından yoktan (ex nihilo) yaratıldığını savunmuştur.

19. İbn Sina’nın ortaya koyduğu felsefe ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Kendinden sonra Gazâlî ve Fahrüddin Râzî gibi kelamcıları etkilemiştir.
B) İbn Sina felsefesi, kendisine kadar gelen felsefi birikimin zirvesini temsil eder.
C) İbn Sina’da Kindî, Fârâbî ve Âmirî gibi filozofların çeşitli düşünceleri bir bütün hâline gelir.
D) İbn Sina’nın eserleri tıpkı Kindî’ninkiler gibi bir özet halindedir; ayrıntılı tahliller içermez.
E) On ikinci yüzyıldan sonra batı düşüncesi için etkili olmuştur.

Cevap : D) İbn Sina’nın eserleri tıpkı Kindî’ninkiler gibi bir özet halindedir; ayrıntılı tahliller içermez.

Açıklama : Bu ifade kesinlikle yanlıştır. İbn Sina’nın, özellikle “Kitâbü’ş-Şifâ” gibi eserleri, felsefenin tüm konularını son derece ayrıntılı, sistematik ve derinlemesine tahlil eden ansiklopedik başyapıtlardır.

20. Âmirî’ye göre bütün bilimler, dinî (millî) ve felsefi (hikemî) olarak ikiye ayrılmaktadır. Aşağıdaki yargılardan hangisi Âmirî’nin bu iki bilimler hakkındaki genel kanaati açısından yanlıştır?

A) İsmin delaleti mücmel, tanımın delaleti ise mufassaldır.
B) Mantık, felsefi bilimlerin aracıdır.
C) Mantık ile dilin ortaya koyduğu şeyler arasında bir zıtlık yoktur.
D) Tefsir ve hadis, dinî bilgilerin amacıdır.
E) Mantığın temel görevi, şeylere dair tanımların üretilmesidir

Cevap : D) Tefsir ve hadis, dinî bilgilerin amacıdır.

Açıklama : Âmirî’ye göre tefsir ve hadis gibi dinî ilimler, dinin nihai amacı olan erdemli yaşama ve ahiret saadetine ulaşmak için birer “araçtır”, kendileri nihai amaç değildir.