Kırsal Coğrafya 2024 Üç Ders Sınav Soruları

Giriş

Kırsal coğrafya, kırsal alanlardaki yerleşmeleri, ekonomik faaliyetleri, toplumsal yapıları ve insan-çevre etkileşimini inceleyen bir bilim dalıdır. Tarihsel olarak, 1950 öncesinde kırsal alanlar daha çok “bölgesel ve kültürel coğrafya” perspektifiyle ele alınırken, 1970’lerden itibaren siyasi ve ekonomik konular ön plana çıkmıştır. Bu makalede, kırsal yerleşmelerin özellikleri, kırsal ekonominin yapısı, kırsal alanların yaşadığı büyük dönüşümler ve modern kalkınma politikaları incelenecektir.

Kırsal Yerleşmeler ve Meskenler

Kırsal yerleşmeler, coğrafi koşullara ve kültürel özelliklere göre büyük çeşitlilik gösterir. ABD ve Kanada gibi ülkelerde, geniş araziler üzerine kurulmuş dağınık çiftlik yerleşmeleri olan “Farmsteadler” yaygındır. Türkiye’de ise hayvan otlatmak amacıyla mevsimlik olarak kullanılan “yaylalar” önemli bir geçici yerleşme tipidir. Kırsal mesken tipleri de iklime sıkı sıkıya bağlıdır. Muson ikliminin etkili olduğu Güneydoğu Asya’da “kazıklar üzerinde inşa edilmiş evler” sele ve neme karşı bir koruma sağlarken, aşırı yağışlı “ekvatoral orman alanlarında” toprak meskenler görülmez. Kuzey Kutbu’na yakın tundra kuşağında yaşayan Laponlar ve Eskimolar gibi halklar ise ren geyiği derisinden yaptıkları “Tepee” benzeri çadırlarda yaşarlar.

Kırsal Ekonominin Yapısı

Kırsal ekonominin temelini tarım, hayvancılık, ormancılık ve balıkçılık gibi birincil faaliyetler oluşturur. Ancak bu kaynaklar sınırsız değildir; dünyada her bir hektar ekili toprağa karşılık, kuraklık gibi nedenlerle tarıma elverişli olmayan yaklaşık “üç ila dört hektar” arazi bulunmaktadır. Tarımsal üretimde, petrokimya sanayisinin gelişmesi ve “suni malzemenin artışı”, pamuk gibi “lifli bitkilerin” üretiminin artmasını engellemiştir. Balıkçılıkta ise, azalan balık stokları üzerindeki baskıyı azaltmak ve gıda talebini karşılamak için “kültür balıkçılığı” geliştirilmiştir; bu yöntemin amacı daha besleyici ürün yetiştirmek değildir. Ormancılıkta ise, ağacın odunundan elde edilen tomruk gibi “asıl orman ürünleri” ile reçinesinden elde edilen “sığla yağı” gibi “tali orman ürünleri” arasında bir ayrım yapılır.

Kırsal Alanların Dönüşümü

20. yüzyılda kırsal alanlar, teknolojik gelişmelerle büyük bir dönüşüm yaşamıştır. Traktör, motorlu araçlar ve soğutma teknolojileri kırsal yaşamı kökten değiştirirken, “ısıtma teknolojileri” bu dönüşümde birincil bir rol oynamamıştır. Özellikle motorlu araçların ve özel otomobil sahipliğinin artması, insanların yakındaki kentlere daha kolay ulaşmasını sağlayarak “kırsal insanların kırsal topluluklara olan bağını kuvvetlendirmemiş”, aksine zayıflatmıştır. Bu durum, bireysel seyahati de ucuzlatmıştır. Kırsal alanlardan şehirlere göçün nedenleri arasında ise endüstriyel teknoloji ve değişen ekonomik koşullar yer alır; “tıbbi teknoloji” bu göçün birincil nedenlerinden biri değildir.

Kırsal Kalkınma ve Planlama

Kırsal alanların sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla çeşitli kalkınma ve koruma politikaları uygulanmaktadır. Avrupa Birliği’nin “LEADER+” programı, yeni teknoloji kullanımı, yaşam kalitesinin iyileştirilmesi, yerel ürünlere katma değer katılması (know-how) ve doğal/kültürel kaynakların en iyi şekilde kullanılması gibi temaları hedefler. Türkiye’de ise doğal ve kültürel değerleri korumak amacıyla çeşitli korunan alanlar ilan edilmiştir; bunlar içinde sayısal olarak en fazla olanı “Tabiat Parklarıdır”. Kırsal turizm de kalkınmada önemli bir araçtır ve “kırsal meskenlerin” iyileştirilip düzenlenmesi gibi olumlu etkileri olabilir.

Sonuç

Kırsal coğrafya, sadece tarım ve köy yaşamını değil, aynı zamanda küresel ekonomik süreçlerin, teknolojik yeniliklerin ve çevre politikalarının kırsal alanlar üzerindeki etkilerini de inceleyen dinamik bir alandır. “Akarsu kirliliği” gibi dış süreçlerin kırsal çevreyi nasıl etkilediğinden, Avrupa’daki ormanların MÖ 3000’lerden itibaren nasıl tahrip edildiğine kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan bu alan, günümüz dünyasının en temel sorunlarına coğrafi bir perspektif sunar.

1. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde, kırsal alanların toplumsal ve ekonomik yaşayışını değiştiren teknolojik yenilik verilmemiştir?

A) Traktör ve biçerdöverin kullanımı
B) Soğutma teknolojileri
C) Telekomünikasyon teknolojisinin gelişmesi
D) Motorlu araçların gelişimi
E) Isıtma teknolojileri

Cevap : E) Isıtma teknolojileri

Açıklama : Traktör (tarım), soğutma (ürün depolama), telekomünikasyon (iletişim) ve motorlu araçlar (ulaşım), kırsal yaşamı kökten dönüştüren faktörlerdir. Isıtma teknolojileri ise bu diğer faktörlere kıyasla kırsal alana özgü, dönüştürücü bir etkiye sahip değildir.

2. Türkiye’nin sayısal olarak en fazla korunan alanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Muhafaza Ormanları
B) Millî Parklar
C) Tabiatı Koruma Alanı
D) Tabiat Parkı
E) Özel Çevre Koruma Bölgesi

Cevap : D) Tabiat Parkı

Açıklama : Türkiye’deki korunan alan statüleri içinde, 2024 yılı itibarıyla 260’ı aşan sayısıyla en fazla ilan edilmiş olan alan türü Tabiat Parklarıdır.

3. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde Avrupa’nın ormanlık alanlarının tahrip edildiği, açıldığı ve yerleşildiği dönem verilmiştir?

A) MÖ 5000’ler
B) MÖ 3000’den itibaren
C) MS 2500’den itibaren
D) MÖ 2500-2000 arası
E) MS 1000’den itibaren

Cevap : B) MÖ 3000’den itibaren

Açıklama :

4. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde, çoğu kez bütün köy halkının, bazen köy sakinlerinden yalnız bir kısmının (kadın, çocuk ve çobanları) katıldığı, genelde dağ ve ova arasında mevsimlere göre ayarlanan göç hareketlerinin gerçekleştiği mevsimlik konaklama yeri verilmiştir?

A) Yayla
B) Mahalle
C) Divan
D) Kom
E) Hamlet

Cevap : A) Yayla

Açıklama : Verilen tanım, yaz aylarında hayvan otlatmak amacıyla çıkılan, yüksek rakımlı, serin ve geçici konaklama alanı olan yaylayı tam olarak tarif etmektedir.

5. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde Amerika Birleşik Devletleri, Arjantin, Kanada ve Avustralya’da yoğun olarak yer alan dağınık yerleşmenin en belirgin örneği verilmiştir?

A) kasabalar
B) Farmsteadler
C) Şehirler
D) Tepeeler
E) Obalar

Cevap : B) Farmsteadler

Açıklama : “Farmstead”, geniş tarım arazileri üzerinde birbirinden uzakta konumlanmış, bir aileye veya işletmeye ait ev ve eklentilerinden oluşan çiftlik yerleşmesidir. Bu, dağınık kırsal yerleşmenin en tipik örneğidir.

6. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi kırsal coğrafyada 1970’lerden günümüze damgasını vuran, gelişmiş araştırma alanlarından değildir?

A) Ekonomik konular
B) Yapısal teoriler
C) Kırsal yapılanmada yeni ilgi alanları
D) Siyasi konular
E) Yerleşim modelleri

Cevap : E) Yerleşim modelleri

Açıklama : Kırsal coğrafyada 1970’ler öncesi dönemde yerleşimlerin morfolojisi ve dağılışı gibi konular ön plandayken, 1970’lerden sonra siyasi-ekonomik süreçler, yapısal teoriler ve yeni kırsal dinamikler (turizm, çevre vb.) ana araştırma alanları haline gelmiştir.

7. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi, LEADER+ programının hedeflerine yönelik temalardan değildir?

A) Yaşam kalitesinin iyileştirilmesi
B) Doğal ve kültürel kaynakların en iyi şekilde kullanılması
C) Yerel ürünlerin doğallığının korunması
D) Know-how (iş bilirlik)
E) Yeni teknoloji kullanımı

Cevap : C) Yerel ürünlerin doğallığının korunması

Açıklama : LEADER programının dört ana teması; yeni teknolojilerin kullanımı, yaşam kalitesinin iyileştirilmesi, yerel ürünlere katma değer katılması (know-how) ve doğal/kültürel kaynakların en iyi şekilde kullanılmasıdır. Ürünlerin doğallığının korunması bu temaların bir sonucu olabilir ancak ana tema başlıklarından biri değildir.

8. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi kırsal alanlardaki çevresel değişimde etkili olan dış süreçlerdendir?

A) Kimyasal gübrelerin kullanımı
B) Doğal ortamın tahribi
C) Gürültü ve ışık kirliliği
D) Ormansızlaşma
E) Akarsu kirliliği

Cevap : E) Akarsu kirliliği

Açıklama :

9. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde, Güneydoğu Asya’da yoğun olarak görülen meskenler verilmiştir?

A) Çadırlar
B) Mağara meskenler
C) Kazıklar üzerinde inşa edilmiş evler
D) Tepeeler
E) Hartamalar

Cevap : C) Kazıklar üzerinde inşa edilmiş evler

Açıklama : Muson ikliminin etkili olduğu, bol yağışlı ve sel riski taşıyan Güneydoğu Asya’nın kırsal kesimlerinde, meskenleri sudan, nemden ve haşerelerden korumak için ahşap kazıklar üzerine inşa etme geleneği yaygındır.

10. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi, insanların şehirsel alanlara göç etme sebeplerinden değildir?

A) Endüstriyel teknoloji
B) Değişen sosyal koşullar
C) Değişen ekonomik koşullar
D) Tarım teknolojisi
E) Tıbbi teknoloji

Cevap : E) Tıbbi teknoloji

Açıklama :

11. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde Lifli bitkilerin alansal ve miktar olarak artışını engelleyen faktör verilmiştir?

A) Tohum piyasaları
B) Sanayinin gelişmesi ve suni malzemenin artışı
C) Suyun Yetersizliği
D) Arazi yetersizliği
E) Gübre fiyatlarının yükselmesi

Cevap : B) Sanayinin gelişmesi ve suni malzemenin artışı

Açıklama : Petrokimya sanayisinin gelişmesiyle üretilen naylon, polyester gibi sentetik (suni) liflerin ucuzlaması ve yaygınlaşması, pamuk ve keten gibi doğal lifli bitkilerin pazar payını daraltarak üretimlerinin artmasını engelleyen en önemli faktör olmuştur.

12. Aşağıdakilerden hangisi dünya üzerinde toprak meskenlerin görülmediği alanlardandır?

A) Rusya-Sibirya
B) Balkan ülkeleri
C) Akdeniz Bölgesi
D) Ekvatoral orman alanları
E) Hindistan

Cevap : D) Ekvatoral orman alanları

Açıklama : Toprak (kerpiç) meskenler, kuru iklim koşulları gerektirir. Yıl boyunca aşırı yağışlı ve nemli olan Ekvatoral orman bölgelerinde toprak, yapı malzemesi olarak kullanıma uygun değildir ve bu nedenle bu bölgelerde görülmez.

13. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi, motorlu araçların gelişiminin kırsal bölgedeki etkisi değildir?

A) Kırsal insanların kırsal topluluklara olan bağını kuvvetlendirmiştir.
B) Karşı kentleşmeyi teşvik etmiştir.
C) Konut ve istihdam arasındaki bağlantıyı kırmıştır.
D) Çiftçiliğin doğasını değiştirmiştir.
E) Kırsal alanlarda istihdam kaynağı olarak tarım sektörü düşüşe geçmiştir.

Cevap : A) Kırsal insanların kırsal topluluklara olan bağını kuvvetlendirmiştir.

Açıklama : Motorlu araçların gelişimi, insanların sosyal, ekonomik ve kültürel ihtiyaçları için yakındaki kentlere ve kasabalara daha kolay ulaşmasını sağlamıştır. Bu durum, yerel kırsal topluluklara olan bağımlılığı azaltarak bağları zayıflatmıştır.

14. Yeryüzünde bir hektar ekilidikili toprağa karşılık, kuraklık yüzünden vahalar dışında tamamıyla boş kalan veya ekstansif hayvancılık veya ekstansif ziraat şeklinde basit bir geçim ekonomisine imkân veren arazi miktarı yaklaşık ne kadardır?

A) On, onbeş hektar
B) Otuz, otuzbeş hektar
C) Üç, dört hektar
D) Beş, on hektar
E) Kırk, elli hektar

Cevap : C) Üç, dört hektar

Açıklama : Coğrafi tahminlere göre, dünyadaki ekilebilir arazilerin yaklaşık üç ila dört katı büyüklüğünde bir alan, çöl, kutup veya yüksek dağlar gibi elverişsiz koşullar nedeniyle tarımsal üretim dışında kalmaktadır.

15. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi kültür balıkçılığının geliştirilmesini gerekli kılan sebeblerden değildir?

A) İstihdam yaratmak
B) Artan besin talebini karşılamak
C) Gıda güvenliğini temin etmek
D) Besin değeri daha yüksek ürün yetiştirmek
E) Balık stokları üzerindeki baskıları azaltmak

Cevap : D) Besin değeri daha yüksek ürün yetiştirmek

Açıklama : Kültür balıkçılığının temel amaçları; azalan doğal stokları korumak, artan gıda talebini karşılamak ve istihdam oluşturmaktır. Kültür balıklarının besin değerinin, doğal ortamda yetişen balıklardan genel olarak daha yüksek olduğu iddiası kanıtlanmış bir gerekçe değildir.

16. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi kırsal bölgelerde turizm gelirlerinin önemli etkilerindendir?

A) Göçü tetikler.
B) Bölgesel kalkınmada dengeleri bozar.
C) Girişimciliği stabil hale getirir.
D) Kırsal meskenleri düzenler.
E) Gelir dağılımını ayrıştırır.

Cevap : D) Kırsal meskenleri düzenler.

Açıklama :

17. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde Kuzey Kutbu’nda tundra kuşağında yaşayan Laponlar, Samoyetler, Tunguzlar ve Eskimoların yazın yaşadığı ren geyiği derisinden yaptıkları meskenler verilmiştir?

A) Tepee’ler
B) Yassı kubbe Damlı Barınaklar
C) Yurtlar
D) Ahşap Kafesli Çadırlar
E) Altıgen Çadırlar

Cevap : A) Tepee’ler

Açıklama : “Tepee” veya “Tipi”, özellikle Kuzey Amerika yerlileriyle özdeşleşmiş olsa da, tanım olarak sırıklar üzerine hayvan derileriyle kaplanmış konik çadırları ifade eder ve benzer yapılar Avrasya’nın kuzeyindeki göçebe halklar tarafından da kullanılmıştır.

18. Kırsal Coğrafyada ilk dönem olarak tanımlanan 1950 öncesinde “Kırsal Alanlara” çoğunlukla hangi bakış açısıyla odaklanılmış ve ele alınmıştır?

A) Şehir ve Turizm Coğrafyası
B) Bölgesel ve Kültürel coğrafya
C) İktisadi Coğrafya
D) Ulaşım ve Tarım Coğrafyası
E) Tarım Coğrafyası

Cevap : B) Bölgesel ve Kültürel coğrafya

Açıklama :

19. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi, özel otomobil sahibi insan sayısının artmasıyla birlikte ortaya çıkan sonuç değildir?

A) Özellikle 1945 yılından sonra kara yoluyla seyahat masrafları artmıştır.
B) Kırsal turizmin de gelişmesine olanak sağlamıştır.
C) Doğaya yönelik dağ motoruyla yapılan etkinliklerin gelişmesi sağlanmıştır.
D) Avrupa’da kara yolu ağı gelişmiştir.
E) Kuzey Avrupa’da dört mevsim boyunca hizmet veren tatil köyleri ortaya çıkmıştır.

Cevap : A) Özellikle 1945 yılından sonra kara yoluyla seyahat masrafları artmıştır.

Açıklama : Özel otomobil sahipliğinin artması ve seri üretim sayesinde otomobillerin ucuzlaması, bireysel seyahati kitleler için daha erişilebilir ve ucuz hale getirmiştir. Dolayısıyla genel olarak seyahat masrafları artmamış, aksine göreceli olarak azalmıştır.

20. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi asıl orman ürünlerinden biri değildir?

A) Tomruk
B) Sanayi odunu
C) Sığla yağı
D) Kâğıtlık odun
E) Yakacak odun

Cevap : C) Sığla yağı

Açıklama : Asıl orman ürünleri, ağacın odunundan elde edilen ürünlerdir (tomruk, yakacak odun vb.). Sığla yağı ise ağacın odunu dışındaki kısımlarından (reçine, kabuk, yaprak vb.) elde edilen ve “tali (yan) orman ürünü” olarak sınıflandırılan bir üründür.