Türkiye Fiziki Coğrafyası 2024 Üç Ders Sınav Soruları

Giriş

Türkiye, üç kıtanın birleşme noktasında yer alan, karmaşık jeolojik yapısı, çeşitli iklim tipleri ve zengin su kaynakları ile fiziki coğrafya açısından büyük bir çeşitlilik sunar. Bu coğrafi zenginlik, ülkenin bitki örtüsü, faunası ve toprak yapısını da derinden etkilemiştir. Karadeniz’e en uzun kıyı şeridine sahip ülke olan Türkiye’nin fiziki coğrafya özellikleri, bu makalede iklim, sular, canlılar ve toprak coğrafyası başlıkları altında incelenecektir.

İklim

Türkiye’nin iklimi, coğrafi enlem, topoğrafya ve denizlere olan uzaklık gibi ana faktörler tarafından şekillendirilir; “toprak” ise iklimin bir sonucu olup, iklimi belirleyen bir faktör değildir. Ülkenin karmaşık yağış rejimi, “gezeğen çaptaki siklonlar ile Türkiye’nin fiziki coğrafya şartlarının” etkileşiminin bir sonucudur. Kış aylarında ülkeyi kuzeyden etkileyen hava kütlesi “polar” kökenlidir. Günlük sıcaklık farklarına bağlı olarak kıyılarda “kara ve deniz meltemleri”, dağlık alanlarda ise “dağ ve vadi meltemleri” gibi yerel rüzgarlar oluşur. Bulutluluk oranları da bölgeden bölgeye büyük farklılık gösterir; Doğu Karadeniz en bulutlu bölgeyken, Güneydoğu Anadolu’nun yıllık ortalama bulutluluğunun 10’da 9 civarında olduğu ifadesi tamamen yanlıştır, zira bölge Türkiye’nin en güneşli yerlerindendir.

Hidrografya (Sular Coğrafyası)

Türkiye, zengin su kaynaklarına sahip bir ülkedir. Akarsu ağı, en sık olarak her mevsimin yağışlı olduğu “Karadeniz Bölgesi’nde” gelişmiştir. Farklı denizlere dökülen nehirlerimiz bulunmaktadır; örneğin Meriç ve Gediz Ege’ye dökülürken, “Susurluk Nehri” Marmara Denizi’ne dökülür. Göllerimiz ise oluşumlarına göre çeşitlilik gösterir. “Sirk Gölü” buzul kökenliyken, polye ve dolin gölleri karstik kökenlidir. Benzer şekilde, Konya havzasındaki obruk gölleri karstik iken, “Çıldır Gölü” volkanik set ve tektonik kökenlidir. Yeraltı suları açısından ise Bursa ve Amik ovaları gibi çöküntü alanları önemli “artezyen havzaları” oluştururken, volkanik bir plato olan Ardahan bu özelliğe sahip değildir. Ülkemizde ayrıca, Çankırı ve Yozgat gibi yerlerde bulunan “kaynak tuzlaları” da bulunmaktadır; Bolu ise bu merkezlerden biri değildir.

Biyocoğrafya (Canlılar Coğrafyası)

Türkiye’nin fiziki coğrafya çeşitliliği, zengin bir bitki ve hayvan varlığına (flora ve fauna) zemin hazırlamıştır. Bu zenginliğin nedenleri arasında coğrafi konum ve topoğrafya yer alırken, “glasyal (buzul) koşulların yaygınlığı” bir neden değildir, çünkü buzul etkileri ülkemizde çok sınırlı kalmıştır. Bitki örtüsü iklime göre şekillenir. Akdeniz iklim bölgesinin klimaks (baskın) bitki örtüsü “kızılçam ormanları ve makidir”. Karadeniz orman kuşağının karakteristik ağaçları ise kayın ve kestane gibi nemcil türlerdir; “kızılçam” bu kuşağın bir üyesi değildir.

Toprak Coğrafyası

Türkiye’nin toprak yapısı da coğrafi koşullarla yakından ilişkilidir. Dağlık alanların yamaçlarından taşınan malzemelerin eteklerde birikmesiyle oluşan topraklara “kolüvyal topraklar” denir. Toprakların fiziksel özelliklerini etkileyen faktörler de çeşitlidir. Toprak altı sıcaklıkları, güneş radyasyonu ve toprağın yapısından etkilenirken, “rüzgâr” bu sıcaklıkları doğrudan etkileyen bir faktör değildir.

Sonuç

Türkiye’nin fiziki coğrafyası, her biri birbiriyle karmaşık bir etkileşim içinde olan iklim, su, yer şekilleri, canlılar ve toprak gibi unsurların bir mozaiğidir. Bu mozaik, ülkenin doğal kaynak potansiyelini, tarımsal yapısını ve ekolojik dengesini belirler. Gökçeada ve Bozcaada gibi Anadolu karası kıta sahanlığı üzerindeki adalardan, iç bölgelerdeki volkanik platolara kadar her bir unsur, bu zengin coğrafyanın anlaşılması için önemli birer ipucu sunar.

1. Aşağıdakilerden hangisi kaynak tuzlalarından biri değildir?

A) Bolu
B) Yozgat
C) Çankırı
D) Kağızman
E) Tuzluca

Cevap : A) Bolu

Açıklama : Çankırı, Yozgat, Kağızman (Kars) ve Tuzluca (Iğdır), kaya tuzu yataklarının yer altı suları ile eritilerek yüzeye çıkarıldığı kaynak tuzlaları ile ünlüdür. Bolu ise bu tür tuz üretimi yapılan bir merkez değildir.

2. Kara ve deniz arasında oluşan basınç farkları, Türkiye’de ……… olarak bilinen günlük rüzgârlara neden olur. Ayrıca dağlık alanlardaki vadi ve yamaçlar boyunca da ……. oluşur. Yukarıdaki boşluklara gelmesi gereken ifadeler aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru sıralama ile verilmiştir?

A) İmbat – Fön rüzgarları
B) Dağ ve vadi meltemleri – Kara ve deniz meltemleri
C) İmbat – Denkleşme rüzgarları
D) İmbat – Lodos rüzgarları
E) Kara ve deniz meltemleri – Dağ ve vadi meltemleri

Cevap : E) Kara ve deniz meltemleri – Dağ ve vadi meltemleri

Açıklama : Gün içinde kara ve denizlerin farklı ısınmasından kaynaklanan günlük rüzgarlara “kara ve deniz meltemleri” denir. Benzer şekilde, dağ ve vadilerin farklı ısınmasıyla oluşan günlük rüzgarlar ise “dağ ve vadi meltemleri”dir.

3. Ülkemizi kıyı kuşakları boyunca gün içerisinde denizle kara arasındaki basınç farklarından dolayı genellikle gündüz öğleden sonra denizden karaya, akşam saatlerinde sabaha kadar karadan denize doğru genel bir hava akımı (rüzgar) meydana gelir. Bu hava hareketi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Muson
B) Etezyen
C) Meltem
D) Siklonik hareket
E) Fön

Cevap : C) Meltem

Açıklama : Tanımlanan günlük sıcaklık ve basınç farklarına bağlı olarak yön değiştiren bu yerel rüzgar sistemine “meltem” (deniz ve kara meltemi) adı verilir.

4. Bulutluluk, herhangi bir yerdeki atmosfer olayları yanında yer yüzeyine gelen radyasyon miktarını da son derece etkileyerek bitkilerin ışık-radyasyon isteklerine göre yayılışını da belirler. Bulutluluğun fazla olduğu günlerde bir taraftan güneşten gelen radyasyon bulutlara çarparak yansırken, diğer yandan da yüzeyden yansıyan radyasyon bulutlara çarparak geri döner. Bu nedenle havanın bulutla kaplı olduğu günlerde gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok azalır.
Buna göre yurdumuzdaki yıllık ortalama bulutluluk dağılışı hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yıllık ortalama bulutluluk, ülkemiz genelinde 10’da 6.4-2.8 arasında değişme gösterir.
B) En fazla bulutluluk 10’da 6’nın üzerinde olmak üzere Doğu Karadeniz kıyı kuşağıdır.
C) Orta ve Batı Karadeniz kıyı kuşağında bulutluluk 10’da 5-6 arasındadır.
D) Anadolu’nun kuzey kesiminde bulutluluk 10’da 4-5 arasında değişme gösterir.
E) Güneydoğu Anadolu’da bulutluluk 10’da 9 civarındadır.

Cevap : E) Güneydoğu Anadolu’da bulutluluk 10’da 9 civarındadır.

Açıklama : Bu ifade tamamen yanlıştır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Türkiye’nin en az bulutlu ve en güneşli bölgesidir. Yıllık ortalama bulutluluk oranı 10’da 3’ün altındadır. En bulutlu bölge Doğu Karadeniz’dir.

5. Derin kök sistemine sahip olan bir bitkinin doğal olarak yetişmesinde aşağıdaki faktörlerden hangisi diğerlerinden daha fazla belirleyicidir?

A) Yağış
B) Bakı
C) Sıcaklık
D) Eğim
E) Yükselti

Cevap : D) Eğim

Açıklama :

6. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin başlıca artezyen havzalarından biri değildir?

A) Amik Ovası tabanı
B) Akarçay havzası tabanında yer alan Eber ve Akşehir Gölü çevresi
C) Burdur Gölüˈnün güneybatı kıyı gerisi
D) Bursa Ovası, Bursa’nın batısında Ertuğrul Ovası tabanı
E) Ardahan platosunun kuzey bölgesi

Cevap : E) Ardahan platosunun kuzey bölgesi

Açıklama : Artezyen havzaları, genellikle tektonik çöküntü ovalarının tabanlarında oluşur. Diğer şıklar bu tanıma uyan havzalardır. Ardahan ise volkanik bir plato olduğundan artezyenik bir yapıya sahip değildir.

7. Akdeniz iklim bölgesinin klimaks ağacı, yaz aylarında kuraklığa dayanıklı olan ….. ile çalı katını oluşturan …… vejetasyonudur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) kızılçam – maki
B) sarıçam – karaçam
C) ladin – göknar
D) karaçam – meşe
E) sedir – göknar

Cevap : A) kızılçam – maki

Açıklama : Akdeniz ikliminin karakteristik bitki örtüsü, asli ağaç türü olan “kızılçam” ve bu ormanların tahrip edildiği yerlerde ortaya çıkan, bodur ağaç ve çalılardan oluşan “maki” topluluğudur.

8. Oluşum kökenleri itibariyle aşağıdaki göl tiplerinden hangisi diğerlerinden farklıdır?

A) Polye Gölü
B) Sirk Gölü
C) Dolin Gölü
D) Uvala Gölü
E) Obruk Gölü

Cevap : B) Sirk Gölü

Açıklama : Polye, dolin, uvala ve obruk gölleri, kireçtaşlarının erimesiyle oluşan karstik yer şekillerinin içinde oluşan göllerdir. Sirk gölü ise buzul aşındırmasıyla oluşan çanaklarda meydana gelen bir buzul gölüdür.

9. Aşağıdakilerden hangisi dağlık alanların yamaçlarından gerçekleşen taşınmanın etkisiyle eteklerde oluşan toprak türüdür?

A) Çernozyom
B) Kolüvyal
C) Terra-Rossa
D) Alüvyal
E) Siyerozem

Cevap : B) Kolüvyal

Açıklama : Yamaç döküntüsü veya yer çekimi etkisiyle yamaçlardan eteklere taşınan ve biriken materyaller üzerinde oluşan topraklara “kolüvyal topraklar” denir.

10. Aşağıdaki akarsulardan hangisi sularını farklı bir denize boşaltmaktadır?

A) Meriç
B) Susurluk
C) Büyük Menderes
D) Bakırçay
E) Gediz

Cevap : B) Susurluk

Açıklama : Meriç, Büyük Menderes, Bakırçay ve Gediz nehirleri doğrudan Ege Denizi’ne dökülürken, Susurluk Nehri sularını Marmara Denizi’ne boşaltır.

11. Karadeniz’e kıyısı olan ülkeler arasında 3381 km uzunluğu ile en uzun kıyıları olan ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Romanya
B) Türkiye
C) Bulgaristan
D) Rusya Federasyonu
E) Gürcistan

Cevap : B) Türkiye

Açıklama : Karadeniz’e kıyısı olan ülkeler içinde en uzun kıyı şeridine sahip olan ülke Türkiye’dir. (Anadolu ve Trakya kıyıları toplamı).

12. Türkiye’nin değişik bölgelerinde yağış dağılışının gerek yıllık ortalama gerekse aylara göre son derece farklı olduğu görülür. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle bağlantılıdır?

A) Türkiye’yi etkileyen siklonlar ile Türkiye’nin fiziki coğrafya şartlarıyla bağlantılıdır.
B) Yalnızca planetener faktörlerle bağlantılıdır.
C) Türkiye’deki dolu yağışlarıyla ilişkilidir.
D) Türkiye’deki çığ olaylarıyla ilişkilidir.
E) Türkiye’deki kar yağışlarıyla ilişkilidir.

Cevap : A) Türkiye’yi etkileyen siklonlar ile Türkiye’nin fiziki coğrafya şartlarıyla bağlantılıdır.

Açıklama : Türkiye’nin karmaşık yağış rejimi, ülkeyi etkileyen hava kütleleri ve gezici alçak basınç merkezleri (siklonlar) ile dağların uzanışı, yükselti, denize uzaklık gibi fiziki coğrafya şartlarının etkileşiminin bir sonucudur.

13. Aşağıdakilerden hangisi farklı iklim koşullarının oluşmasında önemli rol oynayan coğrafi faktörler arasında değildir?

A) Toprak
B) Denizlere olan uzaklık ve yakınlık
C) Karasallık
D) Coğrafi enlem
E) Topoğrafya

Cevap : A) Toprak

Açıklama : Enlem, topoğrafya, karasallık ve denize olan uzaklık gibi faktörler büyük ölçekli iklim koşullarını belirleyen ana coğrafi faktörlerdir. Toprak ise iklimin bir sonucu olarak oluşur, iklimi belirleyen bir faktör değildir.

14. Aşağıdakilerden hangisi karstik kökenli Yerlikaya göllerimizden biri değildir?

A) Kızören Obruk Gölü
B) Meyil Obruk Gölü
C) Çıldır Gölü
D) Çıralı Obruk Gölü
E) Timraş Obruk Gölü

Cevap : C) Çıldır Gölü

Açıklama : Kızören, Meyil, Çıralı ve Timraş, Konya Kapalı Havzası’nda yer alan ve yeraltı mağara tavanlarının çökmesiyle oluşmuş tipik karstik obruk gölleridir. Çıldır Gölü ise Doğu Anadolu’da lav akıntılarının bir vadiyi tıkaması (volkanik set) ve tektonik hareketlerle oluşmuş bir göldür.

15. Türkiye üzerine kış mevsiminde kuzeyden sokulan hava kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gölsel hava kütlesi
B) Maritim hava kütlesi
C) Polar hava kütlesi
D) Kontinental hava kütlesi
E) Tropikal hava kütlesi

Cevap : C) Polar hava kütlesi

Açıklama :

16. Her mevsimin yağışlı olduğu ve zeminin geçirimsiz olması ile sık bir akarsu ağının geliştiği bölge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Akdeniz Bölgesi
B) İç Anadolu Bölgesi
C) Ege Bölgesi
D) Karadeniz Bölgesi
E) Marmara Bölgesi

Cevap : D) Karadeniz Bölgesi

Açıklama : Karadeniz Bölgesi, yıl boyunca düzenli ve bol yağış alması, eğimli arazi yapısı ve genellikle geçirimsiz kayaçlardan oluşması nedeniyle Türkiye’de akarsu ağının en sık olduğu bölgedir.

17. Türkiye’nin fiziki coğrafya özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi yaban hayatını oluşturan faunada tür zenginliğinin sebeplerinden biri değildir?

A) Su havzaları
B) Coğrafi kon
C) Bitki örtüsü
D) Glasyal koşulların yaygınlığı
E) Topoğrafya

Cevap : D) Glasyal koşulların yaygınlığı

Açıklama : Türkiye’nin fauna zenginliği; Asya, Avrupa ve Afrika kıtaları arasındaki konumu, çeşitli iklim ve bitki örtüsü, zengin su kaynakları ve engebeli topoğrafyasından kaynaklanır. Buzul (glasyal) koşullar ise Türkiye’de sadece çok yüksek dağların zirvelerinde sınırlı bir alanda etkili olmuştur ve genel tür zenginliğinin bir sebebi değildir.

18. Aşağıdakilerden hangisi toprak altı sıcaklıklarını etkileyen faktörlerden biri değildir?

A) Bitki örtüsü
B) Yükselti
C) Güneş radyasyonunun şiddeti
D) Rüzgâr
E) Toprağın yapısı

Cevap : D) Rüzgâr

Açıklama : Toprak sıcaklığı; güneşlenme süresi ve şiddeti, toprağın rengi ve yapısı, bitki örtüsü ve yükselti gibi faktörlerden doğrudan etkilenir. Rüzgar ise daha çok hava sıcaklığını ve yüzeydeki buharlaşmayı etkiler, toprak altı sıcaklıkları üzerinde doğrudan ve önemli bir etkisi yoktur.

19. Aşağıdakilerden hangisi Karadeniz kuşağındaki karakteristik ağaç cinslerinden biri değildir?

A) Kestane
B) Dişbudak
C) Kızılçam
D) Kayın
E) Titrek kavak

Cevap : C) Kızılçam

Açıklama : Kestane, kayın, dişbudak gibi nemcil ağaçlar Karadeniz ormanlarının tipik üyeleridir. Kızılçam ise kuraklığa dayanıklı bir tür olup, Türkiye’de Akdeniz ikliminin karakteristik ağacıdır.

20. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin batısında Anadolu karası kıta sahanlığı üzerindeki adalardan biri değildir?

A) Gökçeada
B) Bozcaada
C) Semadirek Adası
D) Limni Adası
E) Kızıl Adalar

Cevap : E) Kızıl Adalar

Açıklama :