Üretim Sistemleri Planlaması 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Üretim sistemleri planlaması, bir işletmenin kaynaklarını en verimli şekilde kullanarak müşteri taleplerini karşılamasını sağlayan, birbiriyle ilişkili ve hiyerarşik bir dizi planlama faaliyetidir. Bu süreç, gelecekteki satışları öngörmekten, malzeme ihtiyaçlarını belirlemeye ve atölye düzeyinde işleri çizelgelemeye kadar uzanır. Bu makalede, üretim planlama hiyerarşisi ve bu hiyerarşinin temelini oluşturan stok yönetimi ve kontrolü konuları incelenecektir.

Üretim Planlama Hiyerarşisi

Etkin bir üretim planlaması, uzun vadeliden kısa vadeliye doğru ilerleyen bir hiyerarşi takip eder. Bu hiyerarşinin doğru sıralaması şöyledir: “Talep Tahmini → Bütünleşik Üretim Planlama → Ana Üretim Programı → Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) → Çizelgeleme”.

Talep Tahmini: Gelecekteki satışların öngörülmesi sürecidir. Üssel düzeltme gibi yöntemlerde, α katsayısı ne kadar yüksekse (örneğin 0,5), tahmin talep dalgalanmalarına o kadar hızlı karşılık verir. Tahmin yönteminin doğruluğu ise MAPE gibi hata ölçütleriyle değerlendirilir; en düşük MAPE değerine sahip yöntem tercih edilir.

Bütünleşik Üretim Planlama: Talebi karşılamak için genel üretim, stok ve iş gücü seviyelerini belirler.

Ana Üretim Programı (AÜP): Hangi nihai ürünün ne zaman ve ne miktarda üretileceğini gösterir. Temel girdileri arasında talep tahminleri, başlangıç stoku ve müşterilere söz verilmiş siparişler bulunur.

Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) ve Kapasite Gereksinim Planlaması (CRP): MRP, AÜP’yi gerçekleştirmek için gerekli olan malzeme miktarını ve zamanlamasını belirler. MRP’nin kapasite kısıtları ile karşılaştırılarak kontrol edildiği “Kapasite Gereksinim Planlaması (CRP)” ise uzun dönemli değil, orta ve kısa dönemli bir planlama türüdür. MRP’nin, finans ve pazarlama gibi işletmenin diğer tüm kaynaklarını da içerecek şekilde genişletilmiş haline ise “Üretim Kaynakları Planlaması (MRP II)” denir.

Stok Yönetimi ve Kontrolü

Stok yönetimi, “ne zaman ve ne kadar sipariş verileceğinin” hesaplanarak toplam stok maliyetlerinin en aza indirilmesini hedefler. Bu alanda çeşitli yöntemler kullanılır.

ABC Analizi: Stok kalemlerini parasal değerlerine göre A, B ve C olarak sınıflandırarak kontrol önceliği belirlemeyi amaçlar. Bu analiz, “her stok biriminin aynı dikkatle yönetilmesi gerektiği” fikrinin tam tersini savunur.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM): Toplam stok maliyetini en aza indiren ideal sipariş miktarını hesaplayan bir modeldir. ESM, sipariş maliyetinin karekökü ile doğru orantılıdır; örneğin sipariş maliyeti 9’da 1’ine düşerse, ESM miktarı 1/3’üne iner. Bu model kullanılarak bir işletmenin yıllık sipariş sayısı da hesaplanabilir.

Emniyet Stoku: Talep ve tedarik süresindeki belirsizliklere karşı elde tutulan ek stoktur. Gerekli miktar, hedeflenen hizmet düzeyine (z değeri) ve talep ile tedarik süresindeki değişkenliğe göre hesaplanır.

Üretim Süreçleri

Üretim planlaması, bir ürünün sistem içindeki yolculuğunu da dikkate alır. Bir ürünün işlem, gecikme ve bekleme süreleri de dahil olmak üzere sistemde kaldığı toplam süre “akış süresi” olarak tanımlanır. Üretim stratejileri de önemlidir. Bir firma, bir parçayı kendisi üretmek (Ekonomik Üretim Miktarı modeli kullanılır) veya dışarıdan satın almak arasında karar verebilir.

Sonuç

Üretim sistemleri planlaması, bir işletmenin verimliliği ve kârlılığı için hayati öneme sahip karmaşık bir süreçtir. Doğru talep tahminlerinden başlayarak, AÜP ve MRP gibi detaylı planlar oluşturmak ve ESM gibi modellerle stokları etkin bir şekilde yönetmek, işletmelerin rekabetçi bir piyasada ayakta kalmasını ve büyümesini sağlar. Harrod-Domar gibi Keynesyen büyüme modelleri de bu tür üretim ve yatırım kararlarının makroekonomik önemini vurgular.

1. Aşağıda verilen sipariş miktarı belirleme yöntemlerinden hangisi miktar ve periyodu sabit olmayan, bir çeşit deneme- yanılma yöntemidir?

A) Yeniden sipariş yöntemi
B) Gereksinime göre sipariş yöntemi
C) En düşük birim maliyet yöntemi
D) Ekonomik sipariş miktarı yöntemi
E) Ekonomik sipariş periyodu yöntemi

Cevap : C) En düşük birim maliyet yöntemi

Açıklama :

2. Aşağıdaki a (alfa) değerlerinden hangisi talep dalgalanmalarına en hızlı şekilde karşılık verir?

A) 0,1
B) 0
C) Bilinemez
D) 0,2
E) 0,5

Cevap : E) 0,5

Açıklama : Üssel düzeltme yönteminde, α (alfa) düzeltme katsayısı 0 ile 1 arasında bir değer alır. α değeri 1’e ne kadar yakınsa, tahmin en son gerçekleşen talebe o kadar fazla ağırlık verir ve dolayısıyla talep dalgalanmalarına daha hızlı tepki gösterir. Verilen şıklar arasında en yüksek değer 0,5’tir.

3.

Yukarıda otomobil malzemeleri üretimi yapan bir firmanın Ocak-Haziran dönemi için aylık talep tahminleri ve çalışma günleri verilmiştir. Bu verilere göre belirtilen 6 aylık dönemde iş gücü seviyesini sabit tutma stratejisi uygulanırsa, stoku elde bulundurmadan kaynaklanan maliyet ne kadar olur? (Elde Bulundurma Maliyeti : 4TL/birm.ay)

A) 6400 TL
B) 4770 TL
C) 6360 TL
D) 7950 TL
E) 6240 TL

Cevap : C) 6360 TL

Açıklama :

4. Bir lokantada günde 60 kg domates tüketilmektedir. Domatesin tedarik süresi ise ortalama 10 gün ve standart sapması iki gün olan bir normal dağılıma uymaktadır. Yönetim servis düzeyini yüzde 98 olarak düşünmektedir. Lokanta emniyet stoku olarak kaç kg domates bulundurmalıdır?

A) 246,6 kg
B) Sorudaki bilgiler çözüm için yeterli değildir.
C) 146,6 kg
D) 846,6 kg
E) 80 kg

Cevap : A) 246,6 kg

Açıklama : Emniyet Stoku = z * σdLT. yüzde 98 servis düzeyi için z ≈ 2,05’tir. Tedarik süresindeki talebin standart sapması (σdLT) = √(ortalama LT * talep_std_sapması² + ortalama_talep² * LT_std_sapması²) = √(10*0² + 60²*2²) = 120 kg. Emniyet Stoku = 2,05 * 120 = 246 kg.

5. I. Talep tahminleri
II. Tahmini planlanan stok
III. Başlangıç stoku
IV. Söz verilen siparişler
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri ana üretim programı girdilerindendir?

A) III ve IV
B) I, II, III ve IV
C) Yalnız III
D) I, III ve IV
E) Yalnız I

Cevap : D) I, III ve IV

Açıklama : Ana Üretim Programı (AÜP), ne kadar ve ne zaman üretileceğini planlar. Bu planı yaparken temel girdileri; geleceğe yönelik talep tahminleri (I), eldeki mevcut stok (III) ve müşterilere kesin olarak söz verilmiş siparişlerdir (IV). Planlanan stok ise bir çıktı veya hedeftir.

6. Aşağıdakilerden hangisi akış süresi kavramını tanımlamaktadır?

A) Teslim süresinden, akış süresinin çıkarılması ile bulunur.
B) Ürünün hazırlık zamanları da dâhil olmak üzere işlemde kaldığı toplam süredir.
C) MRP çıktılarından ya da siparişlerin söz verildiği tarihlerden oluşur.
D) İşlem, gecikme ve beklenen sürelerin toplamıdır.
E) Tüm akış süreleri toplamının iş sayısına bölümüdür.

Cevap : D) İşlem, gecikme ve beklenen sürelerin toplamıdır.

Açıklama :

7. Kapasite gereksinim planlaması (CRP) ile ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) Gerekli olan makine, iş gücü, tesis vb. faktörlerin yeterliliğini belirler.
B) MRP’ nin çıktılarını, kapasite kısıtları ile karşılaştırarak ana üretim programını kontrol eder.
C) Uzun dönemli bir planlama türüdür.
D) Temel girdisi MRP’ de belirlenen değerlerdir.
E) Mevcut kapasite ile gerekli olan ya da atıl kalan kapasiteyi belirleyen bir sistemdir.

Cevap : C) Uzun dönemli bir planlama türüdür.

Açıklama : Kapasite Gereksinim Planlaması (CRP), Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) ile oluşturulan detaylı ve kısa vadeli planların mevcut kapasiteye uygunluğunu kontrol eden bir orta ve kısa dönemli planlama aracıdır. Uzun dönemli planlama, bütünleşik üretim planlaması ile yapılır.

8.

Yukarıda otomobil malzemeleri üretimi yapan bir firmanın Ocak-Haziran dönemi için aylık talep tahminleri ve çalışma günleri verilmiştir. Bu verilerden hareketle günlük ortalama üretim gereksinimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) 50
B) 53
C) 55
D) 54
E) 52

Cevap : D) 54

Açıklama :

9.

 Bir ürüne olan yıllık talep 40.000 birim, sipariş maliyeti 20 TL ve yıllık elde bulundurma maliyeti 2 TL’dir. Yukarıda verilen miktar iskontosu modeline göre firma her seferde 5000 birim sipariş verseydi yıllık elde bulundurma maliyeti aşağıdakilerden hangisi olurdu?

A) 1500 TL
B) 160 TL
C) 93.045 TL
D) 5.000 TL
E) 101.789 TL

Cevap : D) 5.000 TL

Açıklama :

10. Bir ürüne ait ESM 90 birim olarak bulunmuştur. 90 TL olan sipariş maliyetinin 10 TL’ye düşmesi ile yeni ESM değeri için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Dokuz katı artar.
B) 1/3’ü olur.
C) 1/9’u olur.
D) Üç katı artar.
E) Tahmin edilemez.

Cevap : B) 1/3’ü olur.

Açıklama : Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM), sipariş maliyetinin karekökü ile doğru orantılıdır. Sipariş maliyeti 90’dan 10’a düşerek 9’da 1’ine inmiştir (1/9). Bu durumda yeni ESM, eski ESM’nin √(1/9) = 1/3’ü olacaktır.

11. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ABC analizi için söylenemez?

A) A tipi stok kalemlerine harcanan toplam parasal değer, diğerlerine göre daha yüksektir.
B) Az sayıda stok biriminin stok maliyetlerinin yüksek olduğu varsayımına dayanır.
C) C tipi stok kalemleri için toplu sipariş verilebilir.
D) Temeli pareto analizine dayanmaktadır.
E) Her stok biriminin aynı dikkatle yönetilmesini savunur.

Cevap : E) Her stok biriminin aynı dikkatle yönetilmesini savunur.

Açıklama : ABC analizinin temel amacı, stok kalemlerini parasal değerlerine göre A (çok değerli), B (orta değerli) ve C (az değerli) olarak sınıflandırarak kontrol önceliği belirlemektir. Bu analiz, her stok biriminin aynı dikkatle yönetilmesi gerektiği fikrinin tam tersini savunur.

12. Bir tekstil işletmesinde bir ürüne ait toplam yıllık talep 1000 adettir. Sipariş maliyeti 40 TL ve elde bulundurma maliyeti 2 TL’dir.
Bu verilere göre yıllık sipariş sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 5
B) 10
C) 20
D) 15
E) 7

Cevap : A) 5

Açıklama : Önce Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) bulunur: ESM = √(2*1000*40 / 2) = √40000 = 200 adet. Yıllık Sipariş Sayısı = Yıllık Talep / ESM = 1000 / 200 = 5 sipariş.

13.

Başlangıç Stoku: 50 adet
Birim Maliyet (Normal Zamanlı İşçi Ücreti): 50 TL
Birim Maliyet (Fazla Mesai İşçi Ücreti): 65 TL
Fason Ücreti: 80 TL
Stok Taşıma Ücreti (birim başına): 1 TL
Bu verilere göre Ocak ayının toplam maliyeti kaç TL’dir?

A) 31.250 TL
B) 22.500 TL
C) 22.250 TL
D) 45.800 TL
E) 99.300 TL

Cevap : C) 22.250 TL

Açıklama :

14. Bir ürüne ait gelecekteki satışların öngörülmesine ne ad verilir?

A) Talep tahmini
B) Teknolojik tahmin
C) Stok tahmini
D) Üretim tahmini
E) Ekonomik tahmin

Cevap : A) Talep tahmini

Açıklama : Bir ürün veya hizmete yönelik gelecekteki müşteri isteklerinin ve satış miktarlarının çeşitli yöntemlerle öngörülmesi sürecine “talep tahmini” denir.

15. İşletmelerin stok yönetimi hedefleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Amaç, ne zaman ne kadar sipariş verileceğinin hesaplanmasıdır.
B) Sipariş maliyetini yüksek tutar.
C) Sipariş sayısını arttırarak tedarikçinin daha çok kazanmasını amaçlar.
D) Elde bulundurma maliyetini maksimum seviyede tutmayı hedefler.
E) İşçilerin daha verimli çalışmalarını sağlar.

Cevap : A) Amaç, ne zaman ne kadar sipariş verileceğinin hesaplanmasıdır.

Açıklama : Etkin bir stok yönetiminin temel amacı, toplam stok maliyetlerini (sipariş + elde bulundurma) en aza indirecek şekilde “ne zaman” ve “ne kadar” sipariş verileceği sorularına en uygun cevabı bulmaktır.

16. Aşağıda farklı yöntemlerle yapılan talep tahmininin MAPE değerleri verilmiştir. Hangi değeri veren yöntem bir sonraki dönemin tahmininde kullanılır?

A) 0,10
B) 0,014
C) 0,67
D) 0,14
E) 0,46

Cevap : B) 0,014

Açıklama : MAPE (Ortalama Mutlak Yüzde Hata), bir tahmin yönteminin hata payını gösterir. En düşük MAPE değerine sahip olan yöntem, en doğru tahmini yapan yöntem olarak kabul edilir ve gelecekteki tahminler için tercih edilir. Verilen değerler içinde en düşük olan 0,014’tür.

17. Bir firma kendi markası olan ayakkabı tabanını günde 100 birimlik üretim hızıyla 40 TL hazırlık maliyetine katlanarak üretmekte ve birimini 1,28 TL’ye mal etmektedir. Firma aynı tabanı 5 TL sipariş maliyetine katlanarak 1,30 TL’ye başka bir tedarikçiden alabilmektedir. Yıllık talep 7.000 birim, 1 yıl 250 iş günü ve elde bulundurma oranı 0,20 TL/TL/yıldır.
Firma ayakkabı tabanını üretmeyi seçerse bir seferde aşağıdakilerden hangisi kadar taban üretmelidir?

A) 1254
B) 2500
C) 518
D) 7000
E) 1743

Cevap : E) 1743

Açıklama : Bu bir Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) problemidir. EÜM = √[(2*D*S) / (H*(1-d/p))]. D=7000, S=40, H=1.28*0.20=0.256, d=7000/250=28, p=100. EÜM = √[(2*7000*40)/(0.256*(1-28/100))] = √[560000 / (0.256*0.72)] ≈ √3038248 ≈ 1743 adet.

18. MRP’ ye kapasite planlaması, pazarlama, muhasebe, finans gibi unsurların da eklenmesi ile oluşturulan planlama faaliyeti aşağıdakilerden hangisidir?

A) Malzeme ihtiyaç planlaması
B) Üretim kaynakları planlaması
C) Kapasite gereksinim planlaması
D) Ana üretim programı
E) Bütünleşik üretim planlama

Cevap : B) Üretim kaynakları planlaması

Açıklama : Malzeme İhtiyaç Planlaması’nın (MRP), işletmenin sadece üretim ve envanterini değil, aynı zamanda finans, pazarlama gibi tüm kaynaklarını entegre bir şekilde planlayan gelişmiş haline “Üretim Kaynakları Planlaması” (MRP II – Manufacturing Resource Planning) denir.

19. Üretim planlama hiyerarşisi aşağıdakilerin hangisinde doğru sıralanmıştır?

A) Ana üretim programı-Bütünleşik üretim planlama- MRP-Çizelgeleme-Talep tahmini
B) Talep tahmini-Ana üretim programı-Bütünleşik üretim planlama-MRP-Çizelgeleme
C) Talep tahmini-Ana üretim programı-Bütünleşik üretim planlama-Çizelgeleme-MRP
D) MRP-Talep tahmini-Ana üretim programı-Bütünleşik üretim planlama-Çizelgeleme
E) Talep tahmini-Bütünleşik üretim planlama-Ana üretim programı-MRP-Çizelgeleme

Cevap : E) Talep tahmini-Bütünleşik üretim planlama-Ana üretim programı-MRP-Çizelgeleme

Açıklama : Üretim planlama süreci, en genel ve uzun vadeliden en detaylı ve kısa vadeliye doğru ilerleyen bir hiyerarşiye sahiptir. Doğru sıralama: Talep Tahmini → Bütünleşik Üretim Planlama → Ana Üretim Programı (AÜP) → Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) → Atölye Düzeyi Çizelgeleme şeklindedir.

20. Bir fabrikada kullanılan kimyasal bir hammaddeye olan talebin günlük ortalaması 100 litre ve standart sapması da 20 litredir. Hammaddenin tedarikçiden gelme süresi değişmekte olup ortalaması 10 gün, standart sapması da 3 gündür. yüzde 90 hizmet düzeyinde, fabrikanın hammadde için kullanması gereken yeniden sipariş noktası kilogram cinsinden aşağıdakilerden hangisidir?

A) 360,55
B) 1360,55
C) 1000
D) 2000
E) 300,55

Cevap : B) 1360,55

Açıklama :