Çocuk Gelişimi Uygulamaları-2 2024 Üç Ders Sınav Soruları

Giriş

Çocuk gelişimi uygulamaları, çocukların potansiyellerini en üst düzeyde gerçekleştirmelerini sağlamak amacıyla eğitim, sağlık, hukuk ve sosyal hizmetler alanında yürütülen faaliyetler bütünüdür. Bu çabalar, UNESCO’nun Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri gibi küresel amaçlarla da uyumludur. Bu hedefler arasında sağlıklı yaşam ve adalete erişim gibi maddeler yer alırken, “cinsiyet kalıp yargılarının artırılması” değil, tam tersine ortadan kaldırılması amaçlanır. Bu makalede, özel eğitim, erken müdahale, çocuk adalet sistemi ve gelişimi destekleyen ortamlar gibi temel uygulama alanları incelenecektir.

Özel Gereksinimli Çocuklar ve Erken Müdahale

“Özel eğitim”, üstün zekâya sahip bireyler veya otizm spektrum bozukluğu olanlar gibi normal gelişimden farklılık gösteren bireylere yönelik hizmetleri kapsar; “beslenme ve dışa atım bozuklukları” ise öncelikli olarak tıbbi bir alandır. Çeşitli nedenlerle organların normal işlevlerini yerine getirememesi durumu ise “yetersizlik” olarak tanımlanır. Bu çocukların tanılama basamağında “ICD-10” ve “DSM-5” gibi uluslararası sınıflama sistemleri kullanılır. Gelişimsel risk altındaki çocuklar için ise “erken müdahale” programları büyük önem taşır. Norveç’te geliştirilen “Olweus Programı”, okullarda “akran zorbalığını önlemeyi” hedeflerken, “ETEÇOM” ise “ebeveynlere” çocuklarıyla nasıl daha etkili iletişim kuracaklarını öğreten bir programdır. Erken müdahalenin temel amaçlarından biri de, akranların birbirini olumlu kabul etmesini sağlayan “akran temelli amaçlardır”.

Gelişimi Destekleyici Ortamlar: Oyun, Kitap ve Müzeler

Çocuğun gelişimini destekleyen en önemli araçlardan biri oyundur. Özellikle “terapötik oyunlar”, çocukların korku ve stresi azaltarak “duygusal gelişimlerini” destekler; bu oyunların amacı “endişeyi artırmak” değildir. Çocuk kitapları da gelişimin önemli bir parçasıdır. Kitabın kapak ve kağıt kalitesi gibi “dış özellikleri” önemliyken, “kahraman ve karakterler” kitabın iç özelliklerindendir. Fantastik hikayeler ise çocukların “hayal gücünü ve yaratıcılığını” besler. Bir diğer önemli öğrenme ortamı ise çocuk müzeleridir. Bu müzelerin amacı, çocukların öğrenme isteklerini ve bilime olan ilgilerini artırmaktır; “temel fizyolojik gereksinimlerini karşılamak” gibi bir amaçları yoktur.

Çocuk Koruma ve Adalet Sistemi

Çocukların korunması ve adalet sisteminde haklarının gözetilmesi, modern toplumların en önemli görevlerindendir. Türkiye’de ve dünyada istatistikler, suça sürüklenen çocuklar arasında erkeklerin sayısının kızlardan daha fazla olduğunu göstermektedir. Yapılan bir araştırmaya göre, çocukların emniyet çocuk şubelerine getirilmesindeki en yaygın nedenlerden biri “hırsızlıktır”. Çocuk adalet sisteminde, çocuklara yönelik tüm adli işlemleri çocuk dostu usullerle yerine getirmeyi hedefleyen kurumlara “Çocuk Adalet Merkezi (ÇAM)” denir. Suça karışan veya mağdur olan çocuklarla ilgili bir diğer önemli kurum olan “Çocuk İzlem Merkezi (ÇİM)” ise Adalet Bakanlığı’na değil, Sağlık Bakanlığı’na bağlıdır.

Sivil Toplumun Rolü

Sivil toplum kuruluşları, çocuk gelişimi alanında devletin çalışmalarını tamamlayıcı önemli bir rol üstlenir. “Koruncuk Vakfı”, hakları risk altındaki çocuklara “kesintisiz eğitim imkanı sunmayı” hedefler. “Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD)” ise “Köyde Şenlik Var” ve “Kodlamaca” gibi projeler yürütmektedir; “İlk İş Babalık” ise AÇEV’in bir projesidir. Dijital çağda ise, çocuk gelişimi alanında bir blogger olmanın en temel gereklilikleri, “güvenilir bilgi sunmak” ve bu bilgiyi “eğlenceli bir içerikle” hazırlamaktır.

Sonuç

Çocuk gelişimi uygulamaları, ailelerden eğitimcilere, sivil toplumdan adalet mekanizmalarına kadar çok geniş bir paydaş ağının iş birliğini gerektiren bütüncül bir alandır. Sinema filmlerinin sınıflandırılmasında görev alacak bir çocuk gelişimcinin “en az doktora” düzeyinde olması gibi yasal düzenlemeler, bu alanın ne kadar hassas ve uzmanlık gerektiren bir saha olduğunu göstermektedir.

1. Aşağıdakilerden hangisi özel eğitim kapsamında, normal gelişim gösteren bireylerden farklı olarak değerlendirilen gruplardan biri değildir?

A) Dikkat eksikliği ve hiperaktivite problemi yaşayan bireyler
B) Beslenme ve dışa atım bozuklukları olan bireyler
C) Üstün zekâya sahip bireyler
D) Otizm Spektrum bozukluğu olan bireyler
E) Dil ve konuşma bozukluğu olan bireyler

Cevap : B) Beslenme ve dışa atım bozuklukları olan bireyler

Açıklama : Özel eğitim; zihinsel, fiziksel, duyusal, sosyal veya duygusal gelişimlerindeki özellikler nedeniyle normal gelişimden farklı olan bireyleri kapsar (otizm, DEHB, üstün zeka vb.). Beslenme ve dışa atım bozuklukları ise öncelikli olarak tıbbi ve psikiyatrik tanı kategorileridir.

2. UNESCO’nun belirlediği 17 küresel hedef, sürdürülebilir kalkınma için çeşitli alanlarda ilerlemeyi amaçlamaktadır. Bu hedefler, 2030 yılına kadar dünya genelinde önemli değişimlere öncülük etmeyi hedeflemektedir.
Aşağıdakilerden hangisi bu hedeflerden biri değildir?

A) Sağlıklı yaşamın sağlanması
B) Küresel işbirliklerinin yapılması
C) Adalete erişimin sağlanması
D) Cinsiyet kalıp yargılarının arttırılması
E) Sürdürülebilir üretimin desteklenmesi

Cevap : D) Cinsiyet kalıp yargılarının arttırılması

Açıklama : Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’nin 5. maddesi “Cinsiyet Eşitliği”ni amaçlar. Bu hedef, cinsiyet kalıp yargılarını artırmayı değil, tam tersine ortadan kaldırmayı hedefler.

3. Aşağıdakilerden hangisi çocuk kitaplarının dış özellikleri ile ilgili değildir?

A) Künye bilgileri
B) Kahraman/karakter
C) Harfler/punto/ yazım kuralları
D) Kapak ve cilt
E) Kaliteli baskı ve kâğıt

Cevap : B) Kahraman/karakter

Açıklama : Dış özellikler, kitabın fiziksel yapısıyla ilgilidir (kapak, kağıt, baskı, punto vb.). Kahraman veya karakter ise kitabın içeriğine, yani iç özelliklerine ait bir unsurdur.

4. Erken Müdahale Programlarından olan Olweus Programı hangi konuda geliştirilmiş bir müdahale programıdır?

A) Okullarda sağlıklı beslenme
B) Göçmen çocuklar ve okula uyum
C) Yoksullukla mücadele
D) Çocuk işçiliğini önleme
E) Akran zorbalığını önleme

Cevap : E) Akran zorbalığını önleme

Açıklama : Olweus Zorbalığı Önleme Programı, okullarda akran zorbalığını azaltmak ve önlemek amacıyla geliştirilmiş, dünya çapında en çok bilinen ve uygulanan kanıta dayalı müdahale programlarından biridir.

5. Terapötik Oyunlar çocukların hangi gelişim alanını daha çok desteklemektedir?

A) Dil Gelişimi
B) Bilişsel Gelişim
C) Duygusal Gelişim
D) Motor Gelişim
E) Öz Bakım Becerisi

Cevap : C) Duygusal Gelişim

Açıklama : Terapötik oyun, çocukların kelimelerle ifade etmekte zorlandıkları duygularını, yaşadıkları çatışmaları ve travmaları oyun yoluyla dışa vurmalarını ve işlemelerini hedefler. Bu nedenle en çok duygusal gelişimi destekler.

6. Aşağıdakilerden hangisi çocuk müzelerinin ortaya çıkış amaçlarından biri değildir?

A) Çocukların öğrenme isteklerini artırmak
B) Çocukların temel fizyolojik gereksinimlerini karşılamak
C) Çocukların bilim, sanat ve teknolojiye ilgi duymalarını sağlamak
D) Öğretmenlere yaratıcı programlar sunarak çocukların öğrenmelerini desteklemek
E) Çocukların yaşama dair konulara duydukları ilgiyi artırmak

Cevap : B) Çocukların temel fizyolojik gereksinimlerini karşılamak

Açıklama : Çocuk müzeleri, dokunarak ve deneyerek öğrenmeyi teşvik eden, çocukların merak ve keşfetme duygularını destekleyen eğitim ve eğlence mekanlarıdır. Beslenme, barınma gibi temel fizyolojik ihtiyaçları karşılamak gibi bir amaçları yoktur.

7. Çeşitli nedenlerden dolayı organların normal işlevlerini ve görevlerini yerine getirememesi durumuna ne ad verilir?

A) Zedelenme
B) İşlev bozukluğu
C) Özür
D) Yetersizlik
E) Engel

Cevap : D) Yetersizlik

Açıklama :

8. Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı (ETEÇOM), aşağıda verilen gruplardan hangisine yönelik hazırlanmıştır?

A) Kardeşler
B) Öğretmenler
C) Ebeveynler
D) Akademisyenler
E) Hemşireler

Cevap : C) Ebeveynler

Açıklama : ETEÇOM, gelişimsel geriliği olan veya risk altında bulunan küçük çocukların gelişimlerini desteklemek amacıyla, ebeveynlere çocuklarıyla nasıl daha etkili bir iletişim ve etkileşim kuracaklarını öğreten bir aile eğitim programıdır.

9. Aşağıdakilerden hangisi Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD) tarafından oluşturulmuş projelerden biri değildir?

A) Kodlamaca
B) Köyde Şenlik Var
C) İlk İş Babalık
D) Renkli Kampüs
E) Çocuklar İçin Felsefe

Cevap : C) İlk İş Babalık

Açıklama : “İlk İş Babalık”, AÇEV (Anne Çocuk Eğitim Vakfı) tarafından geliştirilen ve babaların çocuk gelişimindeki rolünü güçlendirmeyi amaçlayan bir projedir. ÇYDD’nin projeleri daha çok kız çocuklarının eğitimi gibi alanlarda yoğunlaşmaktadır.

10. I. ICD 10
II. Denver II
III. DSM 5
IV. Ankara Gelişim Tarama Envanteri
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri bir çocuğun tanılama basamağında kullanılabilen uluslararası sınıflama sistemlerindendir?

A) Yalnız I
B) I ve III
C) I, II ve III
D) I ve IV
E) II ve IV

Cevap : B) I ve III

Açıklama : ICD-10 (Uluslararası Hastalık Sınıflandırması) ve DSM-5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı), tıbbi ve psikiyatrik tanı koymada kullanılan iki temel uluslararası sınıflama sistemidir. Denver II ve AGTE ise gelişimsel tarama testleridir.

11. Çocuk ve suç ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Çocukların suça sürüklenmesinde önemli faktörlerden biri çocuğun ailesidir.
B) Suçun cezalandırılmasında çocuğun yaşı oldukça önemlidir.
C) Riskli yaşam şartları ve dış etmenler çocuğu suça sürükleyebilir.
D) Yıldan yıla suça karışan çocuk sayısı artmaktadır.
E) Kız çocukları oğlan çocuklarına göre daha fazla suça karışmaktadır.

Cevap : E) Kız çocukları oğlan çocuklarına göre daha fazla suça karışmaktadır.

Açıklama : Türkiye’de ve dünya genelindeki adli istatistikler, suça sürüklenen çocuklar arasında erkek çocuklarının sayısının kız çocuklarından önemli ölçüde daha fazla olduğunu tutarlı bir şekilde göstermektedir. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.

12. I. Güvenilir bilgi sunma
II. Eğlenceli içerik hazırlama
III. Yüzeysel bilgilere değinme
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri çocuk gelişimi alanında bir blogger olmak için beklenen özelliklerdendir?

A) I ve III
B) Yalnız III
C) Yalnız I
D) I ve II
E) II ve III

Cevap : D) I ve II

Açıklama : Çocuk gelişimi gibi hassas bir alanda içerik üreten bir blogger’ın, sunduğu bilgilerin bilimsel olarak doğru ve güvenilir olmasını sağlaması (I) ve bu bilgileri hedef kitlesi olan ebeveynler için ilgi çekici ve anlaşılır (eğlenceli) bir şekilde sunması (II) beklenir.

13. Çocuklara yönelik tüm adli işlemleri, çocuk dostu usuller uygulayarak yerine getirilmesini hedefleyen merkez aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çocuk İzlem Merkezi (ÇİM)
B) Gözlem ve sınıflandırma merkezi
C) Çocuk görüşme merkezi
D) Denetimli serbestlik ve yardım merkezi
E) Çocuk Adalet Merkezi (ÇAM)

Cevap : E) Çocuk Adalet Merkezi (ÇAM)

Açıklama :

14. Kitaplar, çocuklara fantastik hikayelerle dolu bir dünya sunarak, kendi düşünsel sınırlarını aşmalarına ve farklı perspektifler kazanmalarına yardımcı olmaktadır.
Verilen açıklama çocuk kitaplarının hangi alandaki yararı ile ilgilidir?

A) Duygusal okuryazarlık
B) Problem çözme becerileri
C) Okuma alışkanlığı
D) Dil gelişimi
E) Hayal gücü ve yaratıcılık

Cevap : E) Hayal gücü ve yaratıcılık

Açıklama : Fantastik hikayeler ve kurgusal dünyalar, çocukları gerçekliğin sınırlarının ötesinde düşünmeye teşvik ederek onların hayal gücünü ve yaratıcılık becerilerini doğrudan besler.

15. Aşağıdakilerden hangisi terapötik oyunun çocuklar üzerinde etkilerinden biri değildir?

A) Endişeyi arttırmak
B) Korkuyu azaltmak
C) Stresi azaltmak
D) Psikolojik iyi oluşu arttırmak
E) Yanlış yargıları azaltmak

Cevap : A) Endişeyi arttırmak

Açıklama : Terapötik oyunun temel amacı, çocuğun yaşadığı stresi, korkuyu ve endişeyi azaltarak psikolojik olarak rahatlamasını ve iyileşmesini sağlamaktır. Endişeyi artırmak, bu amacın tam tersidir.

16. Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun’a göre bu kurulda olabilecek çocuk gelişimcinin hangi öğrenim düzeyine sahip olması beklenmektedir?

A) En az ön lisans çocuk gelişimi mezunu
B) En az lisans çocuk gelişimi mezunu
C) En az lise çocuk gelişimi mezunu
D) En az doktora çocuk gelişimi mezunu
E) En az yüksek lisans çocuk gelişimi mezunu

Cevap : D) En az doktora çocuk gelişimi mezunu

Açıklama :

17. Erükçü Akbaş ve Karataş (2020) tarafından yapılan araştırmaya göre suça sürüklenmiş çocuklar hangi nedenle emniyet çocuk şubelerine getirilmektedir?

A) Hakaret
B) Yaralama
C) Hırsızlık
D) Kavga
E) Uyuşturucu bulundurma

Cevap : C) Hırsızlık

Açıklama : Türkiye’de suça sürüklenen çocuklarla ilgili yapılan birçok adli araştırma, mala karşı işlenen suçların, özellikle de hırsızlığın, çocuklar arasında en yaygın suç türlerinden biri olduğunu göstermektedir.

18. Aşağıdakilerden hangisi Adalet Bakanlığı bünyesindeki birimler arasında yer almaz?

A) Çocuk izlem merkezi
B) Çocuk görüşme merkezi
C) Çocuk adalet merkezi
D) Gözlem ve sınıflandırma merkezi
E) Denetimli serbestlik ve yardım merkezi

Cevap : A) Çocuk izlem merkezi

Açıklama : Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM), Adalet Bakanlığı ile işbirliği içinde çalışsa da, idari olarak Sağlık Bakanlığı’na bağlıdır. Diğer birimler ise doğrudan Adalet Bakanlığı bünyesinde yer alır.

19. Erken müdahalenin temel amaçlarından birisi, akranların birbirini olumlu bir şekilde kabul etmelerini sağlamak, sosyal açıdan birbirlerini dışlamamalarını veya etiketlememelerini sağlamak, aynı zamanda antisosyal davranışların ortaya çıktığı durumlarda bu olumsuz akran ilişkilerini düzenlemek ve olumlu akran modelleri oluşturmaktır.
Yukarıdaki ifade erken müdahalenin hangi tür amacına yöneliktir?

A) Akran temelli amaçlar
B) Bireysel amaçlar
C) Ebeveyn temelli amaçlar
D) Toplumsal amaçlar
E) Okul temelli amaçlar

Cevap : A) Akran temelli amaçlar

Açıklama : Paragraftaki ifadeler tamamen çocukların kendi aralarındaki ilişkileri (kabul, dışlamama, olumlu model olma) düzenlemeye odaklanmıştır. Bu nedenle bu amaçlar “akran temelli” olarak sınıflandırılır.

20. Koruncuk Vakfı’nın temel hedefi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çocuklara kesintisiz eğitim imkanı sunmak
B) Göçle gelmiş çocukların gelişimlerini desteklemek
C) Suça sürüklenmiş çocuklara sosyal destek vermek
D) Otizmli çocukları desteklemek
E) Dezavantajlı bölgelerdeki çocuklara teknolojik destek sağlamak

Cevap : A) Çocuklara kesintisiz eğitim imkanı sunmak

Açıklama : Koruncuk Vakfı’nın temel misyonu, hakları risk altındaki (korunma ihtiyacı olan) çocuklara aile sıcaklığında bir yuva ortamı sağlamak ve onların potansiyellerini en üst düzeyde gerçekleştirebilmeleri için kesintisiz eğitim ve gelişim imkanları sunmaktır.