Mikro İktisat 2025 Üç Ders Sınav Soruları

Giriş

Mikro iktisat, bireylerin, hanehalklarının ve firmaların karar alma süreçlerini ve bu kararların piyasalarda nasıl etkileşime girdiğini inceleyen bir bilim dalıdır. Bu disiplinin temelinde, kaynakların kıtlığı ve seçim yapma zorunluluğu yatar. Bir menfaati elde etmek için vazgeçilen en iyi ikinci alternatifi ifade eden “fırsat maliyeti” kavramı, bu seçimlerin temelini oluşturur. Bu makalede, mikro iktisadın ana konuları olan arz-talep mekanizması, üretici-tüketici davranışları ve piyasa yapıları ele alınacaktır.

Arz ve Talep Mekanizması

“Talep kanunu”, diğer koşullar sabitken bir malın fiyatı ile satın alınmak istenen miktar arasında “ters yönlü bir ilişki” olduğunu belirtir. Bir malın fiyatı arttığında, tüketicinin satın alma gücünün azalması nedeniyle talebini düşürmesi ise “gelir etkisi” olarak adlandırılır. “Arz” ise üreticilerin belirli bir fiyattan satmaya istekli oldukları mal miktarını gösterir. “Teknolojik bir gelişme” veya üretici sayısının artması gibi faktörler, maliyetleri düşürerek veya üretimi artırarak arz eğrisini “sağa doğru kaydırır”. Piyasa, arz ve talebin kesiştiği noktada dengeye gelir. Alfred Marshall’ın bu iki gücü eşanlı olarak değerlendirmesi, modern “kısmi denge analizi”nin temelini atmıştır.

Üretici ve Tüketici Davranışları

Üretici Teorisi: Firmalar, üretim kararlarını maliyet ve hasılat analizlerine göre verir. Aynı çıktı miktarını sağlayan farklı girdi bileşimlerini gösteren eğrilere “eş ürün eğrileri” denir. Firmanın sattığı ilave bir birim malın toplam hasılatta yarattığı artışa ise “marjinal hasılat” denir. İktisatta kâr, “teşebbüs” (girişimcilik) üretim faktörünün geliridir. “Muhasebe kârı” toplam hasılattan sadece açık maliyetlerin çıkarılmasıyla bulunurken, “iktisadi kâr” hem açık hem de örtük (fırsat) maliyetlerin çıkarılmasıyla hesaplanır. Bu nedenle, pozitif bir muhasebe kârı her zaman iktisadi kâr anlamına gelmez.

Tüketici Teorisi: Tüketiciler, faydalarını maksimize etmeye çalışır. “Otomobil ile benzin” gibi birlikte tüketilen mallara “tamamlayıcı mallar” denir.

Piyasa Yapıları

Piyasalar, firma sayısı, ürün tipi ve piyasaya giriş engellerine göre farklı yapılara ayrılır. “Monopol”, piyasada tek bir satıcının olduğu piyasa türüdür; tek alıcının olduğu piyasa ise monopson olarak adlandırılır. “Oligopol” piyasasını tekelci rekabet piyasasından ayıran en önemli özelliklerden biri ise, piyasaya yeni firmaların girmesini zorlaştıran önemli “giriş engellerinin bulunmasıdır”.

Devlet Müdahalesi ve Genel Denge

Bazen devletler, piyasa sonuçlarını değiştirmek için müdahalede bulunabilir. Piyasa denge fiyatının üzerinde belirlenen bir taban fiyat veya “fiyat desteği” uygulaması, üreticileri teşvik ederken tüketici talebini azalttığı için piyasada “arz fazlası” ortaya çıkmasına neden olur. Mikro iktisadın nihai amacı ise, tek tek piyasaları değil, ekonomideki tüm mal ve üretim faktörleri piyasalarının eş anlı olarak nasıl dengeye geldiğini inceleyen “genel denge analizine” ulaşmaktır.

Sonuç

Mikro iktisat, kıt kaynaklarla sınırsız ihtiyaçlar arasındaki temel çelişkiyi anlamak için bir çerçeve sunar. Bir ekonomide “malların nasıl üretileceği” sorusunun yanıtının o ülkenin “ekonomik sistemi” ile yakından ilgili olması gibi, mikro iktisadi analizler de daha geniş ekonomik ve sosyal yapıları anlamamıza yardımcı olur. Fiyat esnekliğinin hesaplanmasından, faktör talebini etkileyen unsurlara kadar mikro iktisadın sunduğu araçlar, ekonomik davranışları ve piyasaların işleyişini daha derinlemesine kavramamızı sağlar.

1. Firmaların üretim için sadece iki değişken üretim faktörü kullandığı varsayımı altında aynı çıktı miktarını sağlayan üretim faktörlerinin geometrik yerini gösteren eğrilere ne ad verilmektedir?

A) Eş ürün eğrileri
B) Farksızlık eğrileri
C) Eş maliyet eğrileri
D) Arz eğrileri
E) Genişleme yolu

Cevap : A) Eş ürün eğrileri

Açıklama : Üretici teorisinde, aynı üretim (çıktı) seviyesini sağlayan farklı girdi (üretim faktörü) bileşimlerinin geometrik yerine “eş ürün eğrisi” (isoquant) denir.

2. Bir menfaati elde etmek için vazgeçilmek zorunda kalınan ve uğranılan kayıpları ifade eden durumu anlatan kavrama ne ad verilir?

A) Toplam maliyet
B) Fırsat maliyeti
C) Marjinal maliyet
D) Sabit maliyet
E) Değişken maliyet

Cevap : B) Fırsat maliyeti

Açıklama : Fırsat maliyeti, bir kararı seçerken vazgeçilen en iyi ikinci alternatifin değeridir. Bu, iktisadın temel kavramlarından biridir.

3. Aşağıdakilerden hangisi monopol piyasasının özelliklerinden birisi değildir?

A) Üretilen ürünün tek alıcısı vardır.
B) Piyasaya giriş çıkış engellidir.
C) İkamesi güç bir mal üretilmektedir.
D) Monopolcü, piyasa talebi ile karşı karşıyadır.
E) Ortalama hasılat, fiyata eşittir.

Cevap : A) Üretilen ürünün tek alıcısı vardır.

Açıklama : Monopol, piyasada tek bir satıcının olduğu piyasa türüdür. Tek bir alıcının olduğu piyasaya ise “monopson” denir.

4. Fiyat desteği uygulamasının sonucu aşağıdakilerden hangisi olabilir?

A) Arz fazlasının ortaya çıkması
B) Talep fazlasının ortaya çıkması
C) Kuyruk Yönteminin ortaya çıkması
D) Karaborsa
E) Piyasa fiyatının yükselmesi

Cevap : A) Arz fazlasının ortaya çıkması

Açıklama : Fiyat desteği (taban fiyat), piyasa denge fiyatının üzerinde belirlenen bir minimum fiyattır. Bu yüksek fiyatta, üreticiler daha fazla arz etmek isterken, tüketiciler daha az talep eder. Sonuç olarak bir “arz fazlası” (artık) oluşur.

5. I. Giffen paradoksunun geçerli olması için; söz konusu malların düşük mal kapsamında olması gerekir.
II. Bir malı talep eden kişi sayısı artarsa talep eğrisi sola doğru kayar.
III. Bir malın fiyatı artarsa talep eğrisi sola doğru kayar.
IV. Bir malın fiyatı artarsa talep eğrisi sola doğru kayar.
Yukarıda verilen ifadelerden hangileri yanlıştır?

A) II ve IV
B) I ve II
C) II ve III
D) III ve IV
E) I ve III

Cevap : D) III ve IV

Açıklama :

6. Aşağıdakilerden hangisi oligopol modellerinin tekelci rekabet modelinden farklı olan bir yönüdür?

A) Firmaların farklılaştırılmış bir ürünü satmaları
B) Firmaların negatif eğimli bir talep eğrisiyle karşı karşıya olmaları
C) Giriş engellerinin bulunması
D) Firmaların fiyat alıcı olmaları
E) Giriş engellerinin olmaması

Cevap : C) Giriş engellerinin bulunması

Açıklama : Tekelci rekabet piyasasına giriş ve çıkışlar serbestken, az sayıda büyük firmanın hakim olduğu oligopol piyasasına yeni firmaların girmesini zorlaştıran önemli “giriş engelleri” (yüksek sermaye gereksinimi, patentler vb.) vardır.

7. I. Talep edilen mal miktarı
II. Talep edilen malın kalitesi
III. Faktörlerin verimliliği
IV. Diğer faktörlerin fiyatı
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri faktör talebini etkilemez?

A) Yalnız III
B) Yalnız II
C) Yalnız IV
D) I ve III
E) Yalnız I

Cevap : B) Yalnız II

Açıklama : Bir üretim faktörüne (örn: işgücü) olan talep; o faktörle üretilen malın talebine (I), faktörün verimliliğine (III) ve diğer faktörlerin fiyatına (IV) bağlıdır. Üretilen malın kalitesi (II), faktör talebini dolaylı olarak etkilese de temel belirleyicilerden biri değildir.

8. X malına ilişkin talep fonksiyonu Q = 600 – 4P dur. Buna göre X malının fiyatı 50 olduğu durumda talebin nokta esnekliği kaç olacaktır?

A) -0,2
B) -8
C) -4
D) -0,5
E) -1

Cevap : D) -0,5

Açıklama : Nokta esneklik formülü: (dQ/dP) * (P/Q). Önce Q bulunur: Q = 600 – 4(50) = 400. dQ/dP, P’nin katsayısı olan -4’tür. Esneklik = -4 * (50 / 400) = -200 / 400 = -0,5.

9. Ekonomideki tüm mal ve üretim faktörlerinin piyasa fiyatları arasındaki karşılıklı ilişkiyi inceleyen analiz aşağıdakilerden hangisidir?

A) Arz talep analizi
B) IS-LM analizi
C) Serbest piyasa analizi
D) Neo klasik analiz
E) Genel denge analizi

Cevap : E) Genel denge analizi

Açıklama : Sadece tek bir piyasayı inceleyen kısmi denge analizinin aksine, ekonomideki tüm piyasaların (mal, hizmet, faktör) eş anlı olarak nasıl dengeye geldiğini ve aralarındaki karşılıklı etkileşimi inceleyen analize “genel denge analizi” denir.

10. Kâr, aşağıdaki üretim faktörlerinden hangisinin geliridir?

A) Teşebbüs
B) İşgücü
C) Sermaye
D) Emek
E) Toprak

Cevap : A) Teşebbüs

Açıklama : İktisatta üretim faktörlerinin gelirleri şöyledir: Emek (işgücü) ücret alır, toprak rant elde eder, sermaye faiz getirir. Bu faktörleri bir araya getirerek risk alan girişimci (teşebbüs) ise kâr elde eder.

11. I. Malın gelecekteki fiyatının azalacağına dair bir beklenti malın şu anki arzını sağa eğrisini doğru kaydırır.
II. Üretici sayısının artması arz eğrisini sağa doğru kaydırır.
III. Üretilen ürünün fiyatının artması arz eğrisini sağa doğru kaydırır.
IV. Bir malın üretiminde kullanılan hammaddelerin fiyatında meydana gelen artış üretilen malın arz eğrisini sağa doğru kaydırır.
Yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?

A) II ve III
B) I ve II
C) III ve IV
D) I ve III
E) II ve IV

Cevap : B) I ve II

Açıklama : Gelecekte fiyatın düşmesini bekleyen satıcı, malını şimdi daha yüksek fiyattan satmak isteyeceği için bugünkü arzı artırır (I doğru). Üretici sayısının artması toplam arzı artırır (II doğru). Malın kendi fiyatının artması arz eğrisini kaydırmaz, üzerinde hareket yaratır (III yanlış). Hammadde fiyatının artması ise maliyetleri artıracağı için arzı azaltır, yani eğriyi sola kaydırır (IV yanlış).

12. A. Marshall’ın, arz ve talebin eşanlı olarak değerlendirilmesi suretiyle piyasa denge fiyatı ve miktarını belirlemesi ekonomiye hangi kavramları kazandırmıştır?

A) Azalan marjinal fayda ve artan marjinal maliyetler
B) Tüketici artığı ve üretici artığı
C) Kısmi denge ve genel denge analizi
D) İçsel ve dışsal ekonomiler
E) Gelir ve ikame etkilerine dayalı Marshallcı talep eğrisi

Cevap : C) Kısmi denge ve genel denge analizi

Açıklama :

13. Aşağıdakilerden hangisi talep kanununu tanımlar?

A) Diğer koşullar sabitken satın alınmak istenen mal miktarı ile fiyat arasındaki doğru yönlü ilişkidir.
B) Diğer koşullar sabitken satın alınmak istenen mal miktarı ile fiyat arasındaki ters yönlü ilişkidir.
C) Diğer koşullar sabitken satılmak istenen mal miktarı ile fiyat arasındaki ters yönlü ilişkidir.
D) Diğer koşullar sabitken satın alınmak istenen mal miktarı ile gelir arasındaki doğru yönlü ilişkidir.
E) Diğer koşullar sabitken satılmak istenen mal miktarı ile fiyat arasındaki doğru yönlü ilişkidir.

Cevap : B) Diğer koşullar sabitken satın alınmak istenen mal miktarı ile fiyat arasındaki ters yönlü ilişkidir.

Açıklama : Talep kanunu, diğer tüm faktörler sabitken (ceteris paribus), bir malın fiyatı yükseldiğinde o mala olan talep miktarının düşeceğini, fiyatı düştüğünde ise talep miktarının artacağını ifade eden ters yönlü ilişkiyi tanımlar.

14. Bir firmanın sattığı ilave bir birim malın toplam hasılatta meydana getirdiği artışa ne ad verilmektedir?

A) Toplam kar
B) Marjinal fayda
C) Marjinal hasılat
D) Marjinal maliyet
E) Marjinal kar

Cevap : C) Marjinal hasılat

Açıklama : Bu ifade, iktisatta “marjinal hasılat” (Marginal Revenue – MR) kavramının tanımıdır.

15. Bir malın fiyatı arttığı zaman satın alma gücünden dolayı satın alınmak istenen miktarının azaltılması aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

A) Talep etkisi
B) Fiyat etkisi
C) İkame etkisi
D) Gelir etkisi
E) Fisher etkisi

Cevap : D) Gelir etkisi

Açıklama : Bir malın fiyatının artması, tüketicinin reel gelirini (satın alma gücünü) azaltır. Tüketicinin, satın alma gücündeki bu azalma nedeniyle maldan daha az satın almasına “gelir etkisi” denir.

16. Y malının fiyatı 40 TL iken talep edilen miktarı 4 birim, malın fiyatı 60 TL ye çıkınca talep edilen miktar 2 birim olmaktadır. Buna göre talebin fiyat esnekliği yaklaşık olarak kaç olacaktır?

A) 2
B) 2,5
C) 1,5
D) 0,5
E) 1

Cevap : E) 1

Açıklama :

17. I. Toplam hasılattan açık maliyetleri çıkarınca firmanın muhasebe kârı elde edilir.
II. Toplam hasılattan tüm üretim faktörlerinin fırsat maliyetlerini çıkarırsak firmanın muhasebe kârı elde edilir.
III. Toplam hasılattan açık maliyetleri ve örtük maliyetleri çıkarırsak firmanın iktisadi kârı elde edilir.
IV. Muhasebe kârının pozitif olduğu her durumda firma için aşırı kâr söz konusudur.
Yukarıda verilen ifadelerden hangileri yanlıştır?

A) III ve IV
B) I ve II
C) II ve III
D) I ve III
E) II ve IV

Cevap : E) II ve IV

Açıklama : II. ifade yanlıştır, çünkü toplam hasılattan tüm fırsat maliyetleri (açık+örtük) çıkınca iktisadi kâr elde edilir. IV. ifade yanlıştır, çünkü pozitif muhasebe kârı, örtük maliyetler hesaba katıldığında iktisadi kârın negatif veya sıfır olmasını engellemez. I. ve III. ifadeler doğrudur.

18. Diğer faktörler sabitken teknolojik gelişmenin ekonomi lehine sonuçlanması arz ve talebi nasıl etkiler?

A) Arz eğrisini sola doğru kaydırır.
B) Talep eğrisini sola doğru kaydırır.
C) Talep eğrisini sağa doğru kaydırır.
D) Arz eğrisini sağa doğru kaydırır.
E) Talep ve toplam arz eğrilerinin yerini değiştirmez.

Cevap : D) Arz eğrisini sağa doğru kaydırır.

Açıklama : Teknolojik bir gelişme, üretim maliyetlerini düşürür ve verimliliği artırır. Bu durum, üreticilerin her fiyat seviyesinde daha fazla mal üretip satmak istemesine neden olur, bu da arz eğrisinin bütünüyle sağa doğru kayması anlamına gelir.

19. Bir ekonomide malların nasıl üretileceği sorunu, aşağıdakilerden hangisi ile yakından ilgilidir?

A) Görünmez el teorisi
B) Sahip olunan teknoloji
C) Ekonomik sistem
D) Gelir dağılımı
E) Toplumun sahip olduğu kaynaklar

Cevap : C) Ekonomik sistem

Açıklama :

20. Otomobil ile benzin nasıl mallardır?

A) Bağımsız mallar
B) Giffen mallar
C) İkame malları
D) Düşük mallar
E) Tamamlayıcı mallar

Cevap : E) Tamamlayıcı mallar

Açıklama : Otomobil ve benzin, birlikte tüketilen mallardır. Birinin talebi arttığında (daha çok otomobil alındığında), diğerinin de talebi (benzin talebi) artar. Bu tür mallara “tamamlayıcı mallar” denir.