Çocuklarda Uyum ve Davranış Problemleri 2025 Üç Ders Sınav Soruları

Giriş

Çocuklarda uyum ve davranış problemleri, çocuğun sosyal, duygusal ve akademik gelişimini olumsuz etkileyen, gelişim düzeyine ve sosyal normlara uygun olmayan davranış kalıplarıdır. Bir davranışın problem olarak nitelendirilmesi için yoğunluğu, sürekliliği ve çocuğun yaşına uygunluğu gibi nesnel ölçütler dikkate alınır; “çevrenin davranışa yaklaşımı” ise bu kararda belirleyici bir unsur değildir. Bu makalede, davranış problemlerinin nedenleri, yaygın görülen problem türleri ve bu sorunlarla başa çıkmada kullanılabilecek destek yöntemleri incelenecektir.

Davranış Problemlerinin Nedenleri ve Risk Faktörleri

Çocuklarda davranış problemlerinin ortaya çıkmasında birçok faktör rol oynar. Bowlby’nin Bağlanma Kuramı’na göre, erken dönemde anne ile kurulan bağın kalitesi kritiktir ve “parçalanmış aile” yapıları bu bağı riske atarak suça sürüklenme ihtimalini artırabilir. Ebeveynlerin uzun süreli çatışmalarına maruz kalmak ve öğretmenin çocuğun gelişim düzeyinin çok üstünde beklentilere sahip olması da önemli risk faktörleridir. Bronfenbrenner’in Ekolojik Sistemler Kuramı’na göre, çocuğun içinde bulunduğu aile ve okul gibi mikrosistemler arasındaki etkileşimi ifade eden “mezosistem” de bu sorunların anlaşılmasında önemli bir çerçeve sunar. Bir davranış problemini anlamak için ise temel olarak o davranışın altında yatan karşılanmamış “çocuğun ihtiyaçlarını” araştırmak gerekir.

Yaygın Uyum ve Davranış Problemleri

Çocukluk döneminde çeşitli uyum ve davranış problemleri görülebilir.

• Duygusal Problemler: “Kaygı”, temel bir duygusal problem olarak sınıflandırılır. “Öfke” ise, genellikle bir amaca ulaşmanın engellenmesi gibi durumlarda ortaya çıkan doğal bir duygudur.
• Saldırganlık: Fiziksel şiddet içermeyen, dedikodu ve sosyal dışlama gibi yollarla kişinin sosyal ilişkilerine zarar vermeyi hedefleyen türüne “ilişkisel saldırganlık” denir.
• Diğer Problemler: “Tiklerin” tedavisinde en etkili yöntemler arasında “davranışçı terapi” yöntemleri yer alır. 0-2 ay arasındaki bebeklerde “sık gece uyanmaları” ise normal kabul edilen bir uyku sorunudur. “Anoreksiya nervoza” ise, kilo almaktan aşırı korkma ve bozuk beden imgesiyle karakterize bir yeme bozukluğudur.

Sosyal-Duygusal Gelişim ve Kardeş İlişkileri

Kardeş ilişkileri, çocuğun “sosyal-duygusal gelişiminin” şekillendiği en önemli alanlardan biridir. “Kardeş kardeşin ne öldüğünü ister, ne onduğunu” atasözü, bu ilişkilerdeki sevgi ve rekabet gibi karmaşık duyguları yansıtır. Çocuklar büyüdükçe kardeşler arasındaki hem pozitif hem de negatif etkileşimlerin yoğunluğu ve sıklığı artabilmektedir.

Destek ve Müdahale Yöntemleri

Davranış problemleriyle başa çıkmak ve çocukların sosyal becerilerini geliştirmek için çeşitli yöntemler kullanılır. Bir çocuğun oyunu kaybettiğinde ağlayıp oyuncakları devirmesi, onun “duygularını yönetme becerisi” alanında desteğe ihtiyacı olduğunu gösterir. Bir göreve başlayıp onu sonlandırabilme ise “akademik destek becerileri” kapsamında değerlendirilir. Sosyal beceri öğretiminde öğretmenler; beceriyi belirleme, önemini açıklama ve model olma gibi adımları izler. Özel gereksinimli çocukların sosyal beceri öğretimi ise, genellikle “olumlu davranış geliştirme planları” ile desteklenir.

Sonuç

Çocuklarda uyum ve davranış problemleri, Freud’un psikoseksüel gelişim dönemleri veya Bowlby’nin bağlanma kuramı gibi birçok teorik çerçeveyle açıklanmaya çalışılan karmaşık bir olgudur. Bu sorunları anlamak ve çözmek, çocuğun bireysel farklılıklarını, gelişimsel düzeyini ve içinde yaşadığı sosyal çevreyi bir bütün olarak değerlendirmeyi gerektirir. Esnek bir eğitim programı gibi koruyucu faktörler, çocukların bu zorlukların üstesinden gelmesine yardımcı olabilir.

1. Bebeklerin ikinci aydan itibaren tanıdığı ya da tanımadığı kişileri ayırt edebildiği, bakım verenlerine yönelik bir işaret verdiklerinde onların da bu işarete karşılık vereceğini düşünerek güven duygusu geliştirdikleri bağlanma dönemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bağlılık aşaması
B) Bağlanmanın gelişimi aşaması
C) Karşılıklı ilişki oluşturma aşaması
D) Bağlanma öncesi dönem
E) Bağlanmanın oluşum aşaması

Cevap : E) Bağlanmanın oluşum aşaması

Açıklama :

2. I.Ebeveynlerinin çatışmasına uzun süre maruz kalma sonucu gelişen duygusal güvensizlik hissi çocuğun yaşam boyu uyum ve duygusal problemler yaşamasına neden olabilir.
II.Boşanma sonrası anne babalar hem birbirleri ve hem de çocuklarıyla nitelikli ve tutarlı bir ilişki kurup sevgi ve güvene dayalı bir tutum içinde olsalar da çocuğun davranış problemleri devam edebilir.
III.Öğretmenin çocukların bireysel farklılıklarını göz önünde bulunduramaması ve gelişim düzeylerinin çok üstünde beklentilerinin olması çocuklarda davranış problemlerine neden olabilir.
IV.Diğer istismar türlerine kıyasla çocuğun maruz kaldığı duygusal istismar, bazı davranış problemlerinin oluşumunda kısa süreli bir risk oluşturabilir.
Davranış problemlerinin oluşumunu etkileyen risk faktörleri ile ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

A) I, II ve IV
B) I ve III
C) I ve II
D) II, III ve IV
E) II ve III

Cevap : B) I ve III

Açıklama : Ebeveyn çatışması (I) ve öğretmenin gelişim düzeyine uygun olmayan beklentileri (III) çocuklarda davranış problemlerine yol açabilen önemli risk faktörleridir. Boşanma sonrası ebeveynlerin tutarlı ilişkisi riski azaltır (II yanlış). Duygusal istismar ise kısa değil, uzun süreli bir risk oluşturur (IV yanlış).

3. Özel gereksinimli çocuklara sosyal beceri öğretimi hangi programlarla desteklenebilir?

A) Olumlu davranış geliştirme planı ile
B) Spor etkinlikleri ile
C) Akademik başarı programları ile
D) Sanatsal etkinlikler ile
E) Fiziksel aktiviteler ile

Cevap : A) Olumlu davranış geliştirme planı ile

Açıklama : Sosyal beceri eksiklikleri genellikle davranış problemlerine yol açar. Bu nedenle, özel gereksinimli çocuklara sosyal beceri öğretimi, istenmeyen davranışları azaltıp istenen davranışları artırmayı hedefleyen “Olumlu Davranış Geliştirme/Destekleme Planları”nın (Behavior Intervention Plan) ayrılmaz bir parçasıdır.

4. Tiklerin tedavisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Tiklerin tedavisinde ilaç kullanımı tek çözüm yoludur.
B) Tiklerin tedavisinde davranışçı terapi yöntemleri sıklıkla kullanılır.
C) Çocuğa sözel uyarılar yapmak ve ceza vermek tiklerin azalmasını sağlar.
D) Tikler kısa vadede tamamen ortadan kaldırılabilir.
E) Tiklerin tedavisinde ilk amaç, tikin sadece motor bir belirti olduğunu vurgulamaktır.

Cevap : B) Tiklerin tedavisinde davranışçı terapi yöntemleri sıklıkla kullanılır.

Açıklama : Tik bozukluklarının tedavisinde en etkili ve birinci basamak tedavi yöntemi olarak kabul edilen yaklaşım, Alışkanlığı Tersine Çevirme Eğitimi (Habit Reversal Training) gibi kanıta dayalı davranışçı terapi yöntemleridir.

5. Aşağıdakilerden hangisi 0­-2 ayda görülen uyku sorunlarındandır?

A) Sık gece uyanmaları
B) Diş gıcırdatma
C) Horlama
D) Uykuya yatmakta direnç ve çatışma
E) Uykuda konuşma

Cevap : A) Sık gece uyanmaları

Açıklama : Yeni doğan döneminde (0-2 ay) bebeklerin uyku-uyanıklık döngüleri henüz olgunlaşmamıştır ve mide kapasiteleri küçüktür. Bu nedenle beslenme ve rahatlama ihtiyacıyla geceleri sık sık uyanmaları en yaygın ve normal kabul edilen durumdur.

6. Öfke ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Öfke, çocuklarda 5 yaşından sonra tamamen ortadan kalkar.
B) Öfke, saldırganlıkla aynı anlama gelir.
C) Öfke, engellenme durumlarında ortaya çıkar.
D) Öfke, her zaman olumsuz bir duygu olarak kabul edilir.
E) Öfke, sadece yetişkinlerde görülen bir duygudur.

Cevap : C) Öfke, engellenme durumlarında ortaya çıkar.

Açıklama : Öfke, bir amaca ulaşmanın engellenmesi, haksızlığa uğrama veya bir tehdit algısı gibi durumlara verilen doğal bir duygusal tepkidir. Temel tetikleyicilerinden biri engellenmektir.

7. Öğretmenler çocukların okula uyumlarını sağlamak için sosyal becerilerini geliştirmeye yönelik çalışmalar yapmaktadır. Bu nedenle öğretmenlerin çocukların sosyal becerileri öğrenmeleri için gerekli işlemsel adımları bilmeleri önemlidir.
Aşağıdakilerden hangisi çocukların sosyal becerileri öğrenmelerinde öğretmenlerin kullanabilecekleri işlemsel adımlardan biri değildir?

A) Beceriyi modelleme
B) Örnekler verme
C) Öğrenilecek sosyal beceriyi belirleme
D) Farklı davranışlarda sosyal becerinin geçerliliğini tartışma
E) Öğrenilecek sosyal becerinin önemini açıklama

Cevap : D) Farklı davranışlarda sosyal becerinin geçerliliğini tartışma

Açıklama : Sosyal beceri öğretiminin temel adımları; beceriyi belirleme, önemini açıklama, model olma, pratik yapma ve geri bildirim vermedir. “Geçerliliğini tartışma” ise daha çok soyut ve üst düzey bir bilişsel aktivitedir, doğrudan bir öğretim adımı değildir.

8. Kardeşler bazen birbirlerini düzenleyen duygusal destekçi iken bazen de birbirlerinin en kötü düşmanı olabilirler.
Yukarıdaki ifade ile aşağıdaki gelişim alanlarından hangisinin etkisi vurgulanmaktadır?

A) Dil gelişimi
B) Psikomotor gelişim
C) Bilişsel gelişim
D) Sosyal-duygusal gelişim
E) Öz bakım gelişimi

Cevap : D) Sosyal-duygusal gelişim

Açıklama : İfade, kardeşler arasındaki sevgi, rekabet, kıskançlık, destek gibi karmaşık duygusal ve sosyal ilişkileri tanımlamaktadır. Bu da doğrudan sosyal-duygusal gelişim alanıyla ilgilidir.

9. Davranış sorunu gösteren çocuklarda hangi faktörlerin araştırılması sorunun anlaşılmasına katkı sağlar?

A) Çocuğun sosyal becerileri
B) Çocuğun ihtiyaçları
C) Çocuğun sanatsal yetenekleri
D) Çocuğun akademik başarıları
E) Çocuğun fiziksel aktiviteleri

Cevap : B) Çocuğun ihtiyaçları

Açıklama : Davranışçı yaklaşımlara göre, her davranışın bir işlevi vardır ve bu işlev genellikle karşılanmamış bir ihtiyaca (ilgi, güvenlik, kaçınma vb.) işaret eder. Davranış sorununu anlamak için altındaki ihtiyacı araştırmak gerekir.

10. Kardeş ilişkileri için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Kardeşler büyüdükçe negatif ve pozitif etkileşimlerin yoğunluğu ve sıklığı artmaktadır.
B) Kardeşler arasındaki ilişki ve etkileşim tek yönlüdür.
C) Olumlu kardeş ilişkileri olan çocuklar, akranlarıyla anlaşmakta zorlanır.
D) Çocukların sosyal ve duygusal gelişimlerinde bir etkisi yoktur.
E) Kardeş ilişkilerinde çatışma yaşanmamaktadır.

Cevap : A) Kardeşler büyüdükçe negatif ve pozitif etkileşimlerin yoğunluğu ve sıklığı artmaktadır.

Açıklama : Kardeş ilişkileri statik değildir; çocuklar büyüdükçe ve geliştikçe ilişkinin doğası değişir. Özellikle ergenlik döneminde hem çatışmalar hem de yakınlık ve destek gibi etkileşimler yoğunlaşabilir.

11. Anoreksiya nevroza nedir?

A) Yenilen yemeğin geri çıkarılması
B) Kilo almaktan aşırı korkma ve beden imgesinde bozukluk
C) Belirli besin gruplarını reddetme
D) Yiyecek olmayan maddelerin yenmesi
E) Aşırı yemek yeme isteği

Cevap : B) Kilo almaktan aşırı korkma ve beden imgesinde bozukluk

Açıklama : Anoreksiya nervoza, kişinin normal kilosunun altında olmasına rağmen kilo almaktan yoğun bir şekilde korkması, kilosunu veya vücut şeklini algılamada bozukluk yaşaması ve yeme miktarını ciddi şekilde kısıtlamasıyla karakterize bir yeme bozukluğudur.

12. “Kardeş kardeşin ne öldüğünü ister, ne onduğunu” ifadesi aşağıdaki gelişim alanlarından hangisine etkisini vurgulamaktadır?

A) Sosyal-duygusal gelişim
B) Psikomotor gelişim
C) Dil gelişimi
D) Özbakım gelişimi
E) Bilişsel gelişim

Cevap : A) Sosyal-duygusal gelişim

Açıklama : Bu atasözü, kardeşler arasındaki rekabet, kıskançlık (onmamasını isteme) ve aynı zamanda derin sevgi ve bağ (ölmesini istememe) gibi karmaşık ve ikircikli duyguları ifade eder. Bu durum, sosyal-duygusal gelişim alanının bir parçasıdır.

13. Sınıfta oynanan parkur oyununda Arda oyunu kazanamadığı için tekrar oynamak ister. Öğretmeni ise sıra ona geldiğinde tekrar oynayabileceğini söyler. Bunun üzerine Arda hemen oynamak istediğini söyleyerek ağlar ve oyuncakları devirir.
Yukarıdaki durumda Arda’nın hangi sosyal beceri alanında gelişmeye ihtiyacı vardır?

A) Arkadaşlık becerisi
B) Davranışlarını kontrol etme becerisi
C) Akademik destek becerisi
D) Duygularını yönetme becerisi
E) Sosyal iletişim becerisi

Cevap : D) Duygularını yönetme becerisi

Açıklama : Arda’nın yaşadığı hayal kırıklığı ve öfke gibi duygularla başa çıkamaması, ağlaması ve oyuncakları devirmesi, onun duygularını anlama ve uygun yollarla ifade etme, yani “duygularını yönetme” becerisinde desteğe ihtiyacı olduğunu göstermektedir.

14. Bağlanma kuramına ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Bağlanmanın gerçekleşebilmesi için bebeklerin sadece biyolojik ihtiyaçlarının karşılanması yeterli değildir.
B) Bebekler bağlanma ilişkilerini geliştirmek için bazı bağlanma davranışları (ağlama, sesler çıkarma, gülme, sarılma gibi) geliştirirler.
C) Bebeğin bağlanmayı kazanabilmesi için anne ve babayı ayırt etmesinin yanı sıra, nesne devamlılığını da kazanmış olması gerekir.
D) Bağlanma, yaşamın ilk 4-6 ayı içerisinde gelişmeye başlar.
E) Bireyin gelecekteki sosyal-duygusal yaşantısı bebeklikte anne ile kurulan bağlanma düzeyi ile ilişkilidir.

Cevap : D) Bağlanma, yaşamın ilk 4-6 ayı içerisinde gelişmeye başlar.

Açıklama :

15. Bir etkinlikle kendini meşgul edebilme ve başladığı etkinliği sonlandırabilme becerileri hangi sosyal beceriler arasında yer alır?

A) Problem çözme becerileri
B) Başlangıç becerileri
C) Arkadaşlık becerileri
D) Duygularını yönetme becerileri
E) Akademik destek becerileri

Cevap : E) Akademik destek becerileri

Açıklama : Bir göreve odaklanma, dikkatini sürdürme ve başladığı işi bitirme gibi beceriler, okul ortamında ve öğrenme süreçlerinde başarı için kritik öneme sahip olan “akademik destek becerileri” olarak sınıflandırılır.

16. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun davranışının normal sınırlarda olup olmadığına karar vermede dikkate alınması gereken bir unsur değildir?

A) Sosyal işlevsellik
B) Yaş ve gelişim düzeyine uygunluğu
C) Çevrenin davranışa yaklaşımı
D) Normalden ayrılan davranışın yoğunluğu
E) Normalden ayrılan davranışın sürekliliği

Cevap : C) Çevrenin davranışa yaklaşımı

Açıklama : Bir davranışın problem olup olmadığına karar verirken; çocuğun yaşına uygunluğu, davranışın yoğunluğu, sıklığı ve çocuğun sosyal işlevselliğini bozup bozmadığı gibi nesnel ölçütler kullanılır. Çevrenin (örn: ailenin) bu davranışı tolere etmesi veya görmezden gelmesi, o davranışın normal olduğu anlamına gelmez.

17. Aşağıdakilerden hangisinde okul, çocukların uyum ve davranış problemlerine neden olan bir faktör değildir?

A) Öğretmenin kararlarında tutarsız olması
B) Bazı çocukların zorba davranışlarının görmezden gelinmesi
C) Eğitim programının akademik becerilere yoğunlaşması
D) Öğretmenin otoriter ve hoşgörülü olmaması
E) Esnek bir eğitim programının olması

Cevap : E) Esnek bir eğitim programının olması

Açıklama : Diğer seçenekler (tutarsızlık, zorbalık, katılık) okul ortamında risk faktörleri yaratırken, çocukların bireysel farklılıklarına ve ihtiyaçlarına uyum sağlayabilen “esnek bir eğitim programı” bir risk faktörü değil, tam tersine koruyucu bir faktördür.

18. Saldırganlık davranışının “ilişkisel saldırganlık” olarak adlandırılan türü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Çocuğun akademik başarısının yüksek olmasıyla doğrudan ilişkilidir.
B) Çocuğun öz düzenleme becerilerinin gelişmiş olmasıyla ilişkilidir.
C) Daha çok erkek çocuklarda görülür.
D) Sadece ergenlik döneminde ortaya çıkar.
E) Fiziksel şiddet içermez, sözel ve dolaylı yollarla zarar vermeyi hedefler.

Cevap : E) Fiziksel şiddet içermez, sözel ve dolaylı yollarla zarar vermeyi hedefler.

Açıklama : İlişkisel saldırganlık, dedikodu yapma, sosyal olarak dışlama, söylenti yayma gibi davranışlarla bir kişinin sosyal ilişkilerine ve arkadaşlıklarına zarar vermeyi amaçlayan, fiziksel olmayan, dolaylı bir saldırganlık türüdür.

19. Aşağıdakilerden hangisi Freud’un psikoseksüel gelişim dönemlerinden biri değildir?

A) Anal dönem
B) Fallik dönem
C) Ergenlik dönemi
D) Genital dönem
E) Oral dönem

Cevap : C) Ergenlik dönemi

Açıklama : Freud’un psikoseksüel gelişim kuramının evreleri Oral, Anal, Fallik, Latent (Gizil) ve Genital dönemlerdir. “Ergenlik dönemi” ise genel bir gelişimsel dönem olup, Freud’un kuramında “Genital Dönem”e karşılık gelir, ayrı bir evre değildir.

20. Aşağıdakilerden hangisi duygusal problemler arasındadır?

A) Enürezis
B) Tırnak yeme
C) Kaygı
D) Tikler
E) İnatçılık

Cevap : C) Kaygı

Açıklama : Enürezis, tırnak yeme ve tikler daha çok davranışsal veya dürtü kontrolü ile ilgili problemler olarak sınıflandırılırken, inatçılık bir davranış örüntüsüdür. “Kaygı” (anksiyete) ise temel bir duygu durumudur ve doğrudan duygusal problemler kategorisinde yer alır.