Erken Çocukluk Eğitiminde Montessori Yaklaşımı 2025 Üç Ders Sınav Soruları

Giriş

20. yüzyılın başlarında Dr. Maria Montessori tarafından “İtalya’da” geliştirilen Montessori Yaklaşımı, günümüz erken çocukluk eğitiminde en çok bilinen ve uygulanan yöntemlerden biridir. İlk “Çocuklar Evi”ni (Casa dei Bambini) 1907’de Roma’da açan Montessori, bilimsel gözlemlerine dayanarak çocuğun doğasına ve gelişimsel ihtiyaçlarına saygı duyan bir eğitim felsefesi oluşturmuştur. Bu makalede, Montessori yaklaşımının temel ilkeleri, bu ilkeleri hayata geçiren özel materyaller ve hazırlanmış çevre unsurları incelenecektir.

Montessori Felsefesinin Temel İlkeleri

Montessori felsefesi, kendine özgü temel ilkeler üzerine kuruludur. Bu ilkelerin başında çocuğa saygı, hazırlanmış çevre, özel olarak tasarlanmış materyaller ve “karma yaş grupları” gelir; “yaşıtlardan oluşan sınıflar” geleneksel eğitim modeline aittir. Montessori’ye göre özgürlük, “dıştan kontrolle” değil, çocuğun kendi iç disiplinini geliştirmesiyle sağlanır. Montessori, gelişimi 0-24 yaş arasını kapsayan ve altı yıllık periyotlardan oluşan dört gelişim evresine (düzlemine) ayırmıştır. 6-12 yaş çocukları için geliştirdiği “Kozmik Eğitim” felsefesi ise, evrenin ve içindeki her şeyin birbiriyle olan bağlantısını ve çocuğun bu bütün içindeki yerini anlamasını amaçlar.

Hazırlanmış Çevre: Materyaller ve Öğretmen

Montessori eğitiminin en somut yönü, “hazırlanmış çevre” ve bu çevre içinde yer alan materyallerdir. Montessori öğretmeninin temel rolü, bilgiyi aktarmak değil, çocuğu gözlemleyerek ve çevreyi düzenleyerek onun “var olan potansiyelini geliştirmesi için rehberlik etmektir”. Materyaller ise, Maria Montessori’nin bilimsel gözlemleriyle “çocukların ilgi ve ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak tasarlanmıştır”.

• Günlük Yaşam Becerileri: Bu materyaller sadece el-göz koordinasyonu ve “ince motor becerileri” değil, aynı zamanda konsantrasyon, bağımsızlık ve düzen duygusu gibi çok daha kapsamlı becerileri hedefler. Saç örme gibi kuru bir etkinlikte “çocuk önlüğü” kullanılmasına gerek yoktur.
• Duyu Materyalleri: Çocuğun duyularını rafine etmeyi amaçlar. Koku tüpleri, renk tabletleri ve kahverengi merdiven bu alana aittir. “Küreler” ise bir duyu materyali değil, coğrafya materyalidir. “Silindir bloklar” ise öncelikli olarak ince motor gelişimini destekler, kaba motor gelişimini değil.
• Matematik Materyalleri: Sayı kartları, onluk sistemi öğretirken, “tek ve çift sayıları öğrenme” farklı bir materyal setinin amacıdır.

Montessori Metodu ve Diğer Yaklaşımlar

Montessori’de öğrenme, çocuğun materyalle özgürce çalışması ve öğretmenin rehberliği ile gerçekleşir. Öğretmenin yeni bir kavramı öğretirken kullandığı “Üç Aşamalı Ders” yönteminin üçüncü aşaması, çocuğun nesneyi kendisinin “adlandırmasıdır”. Montessori müfredatı, temel yapısı evrensel olmakla birlikte, kültürel konuların “uygulandığı ülkeye göre farklılık göstermesiyle” esnek bir yapıya sahiptir. Montessori yaklaşımı, “Bank Street Yaklaşımı” gibi “gelişimsel-etkileşimsel” bir temele sahiptir. Ancak, çocukların fikirlerini kil, tel gibi açık uçlu materyallerle ifade etmesini vurgulayan “Reggio Emilia” yaklaşımından farklı olarak, daha yapılandırılmış materyaller kullanır.

Sonuç

Montessori yaklaşımı, çocuğun gelişimsel özelliklerini merkeze alan bütüncül bir eğitim felsefesidir. 3-6 yaş dönemindeki çocukların bilinçli ve amaçlı hareket edebilmesi gibi gelişimsel gerçekleri temel alan bu yöntem, 1909’dan sonra İngiltere ve Hindistan gibi ülkelere hızla yayılmış, ancak Çin’de yaygınlaşması daha geç bir döneme denk gelmiştir. Günümüzde de dünya genelinde popülerliğini koruyan bu yaklaşım, çocuğun kendi kendini inşa eden bir varlık olduğu fikrine dayanır.

1. Montessori materyalleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Materyallerde birden fazla kavram çocuğa sunulur.
B) İki materyal aynı anda çocuklara sunulur.
C) Materyal setleri birden fazla olacak şekilde sınıfta yer alır.
D) Materyaller tek bir gelişim alanını destekler.
E) Materyaller çocukların ilgi ve ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak tasarlanmıştır.

Cevap : E) Materyaller çocukların ilgi ve ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak tasarlanmıştır.

Açıklama : Montessori materyallerinin tamamı, Maria Montessori’nin çocuklar üzerindeki bilimsel gözlemlerine dayanarak, onların belirli gelişim dönemlerindeki ilgi ve ihtiyaçlarını karşılamak üzere özel olarak tasarlanmıştır.

2. Gelişim ve etkileşim kavramının merkeze alındığı, gelişimsel etkileşimsel yaklaşımı olarak da bilinen yaklaşım aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Bank Street Yaklaşımı
B) High Scope Yaklaşımı
C) Head Start Yaklaşımı
D) Proje Yaklaşımı
E) Reggio Emilia Yaklaşımı

Cevap : A) Bank Street Yaklaşımı

Açıklama : “Gelişimsel-Etkileşimsel Yaklaşım”, çocuğun gelişiminin, onun çevresiyle kurduğu aktif etkileşimler sonucunda şekillendiğini savunan ve Bank Street Yaklaşımı’nın temelini oluşturan teorik çerçevedir.

3. İtalya’da 36 yaş arasındaki çocuklara yönelik ilk kurum olan Çocuklar Evi (Casa dei Bambini) hangi tarihte açılmıştır?

A) 1905
B) 1909
C) 1906
D) 1908
E) 1907

Cevap : E) 1907

Açıklama : Maria Montessori, ilk Çocuklar Evi’ni (Casa dei Bambini) 6 Ocak 1907’de İtalya’nın Roma kentindeki San Lorenzo semtinde açmıştır.

4. Saç örme çalışmaları için aşağıdaki malzemelerden hangisine ihtiyaç yoktur?

A) Tutaç
B) Çocuk önlüğü
C) Sepet
D) Çalışma halısı
E) Üç farklı renkte kalın örgü ip

Cevap : B) Çocuk önlüğü

Açıklama : Saç örme gibi kuru materyallerle yapılan bir günlük yaşam becerisi çalışmasında, kirlenme riski olmadığı için genellikle bir önlük kullanılmasına ihtiyaç duyulmaz. Önlükler daha çok su, boya veya yiyecek içeren etkinliklerde kullanılır.

5. Montessori yaklaşımında “bilinçli aktif katılımcılar olarak karşılıklı ilişkiler içinde kişinin kendi kozmik vizyonunu geliştirmesi ve işleyen kozmik plana dâhil olması” olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Misyon
B) Kozmik vizyon
C) Kozmik eğitim
D) Vizyon
E) Kozmik plan

Cevap : C) Kozmik eğitim

Açıklama : Bu tanım, Montessori’nin 6-12 yaş çocukları için geliştirdiği, evrenin ve içindeki her şeyin birbiriyle olan bağlantısını ve çocuğun bu bütün içindeki yerini anlamasını amaçlayan “Kozmik Eğitim” felsefesini ifade etmektedir.

6. Aşağıdakilerden hangisi sayı kartları ile yapılan çalışmanın kazanım ve göstergelerinden biri değildir?

A) 9000’e kadar sembolleri basamaklara göre sıralama
B) Miktarlarla sembollerin kombinasyonunu yapma
C) Tek ve çift sayıları öğrenme
D) Birler basamağında en fazla 9’a kadar rakam bulunduğunu fark etme
E) Miktarlarla onlara ait sembolleri görsel olarak tanıma

Cevap : C) Tek ve çift sayıları öğrenme

Açıklama : Sayı kartları, onluk sistemi ve basamak değerlerini somutlaştırmak için kullanılır. Tek ve çift sayı kavramı ise Montessori matematiğinde “Sayı Çubukları ve Kartları” gibi farklı bir materyal ile öğretilir.

7. Aşağıdakilerden hangisi Montessori yaklaşımının temel ilkelerinden biri değildir?

A) Özel olarak tasarlanmış materyaller
B) Karma yaş grubu
C) Dıştan kontrolle sağlanan özgürlük
D) Hazırlanmış çevre
E) Dikkatin polarizasyonu

Cevap : C) Dıştan kontrolle sağlanan özgürlük

Açıklama : Montessori felsefesinde özgürlük, dıştan bir kontrol veya ödül-ceza sistemiyle değil, çocuğun hazırlanmış bir çevre içinde kendi içsel disiplinini ve iradesini geliştirmesiyle ortaya çıkar. “Dıştan kontrol” bu ilkeyle çelişir.

8. Aşağıdakilerden hangisi silindir blokların kazanım ve göstergeleri arasında değildir?

A) Amaçlı hareket etme
B) Matematiğe ön hazırlık
C) İnce ve kaba motor gelişimi
D) Farklı boyutların varlığını fark etme
E) El-göz koordinasyonu

Cevap : C) İnce ve kaba motor gelişimi

Açıklama : Silindir bloklar, çocukların parmaklarını kullanarak küçük silindirleri hassas bir şekilde tutup yerleştirmelerini gerektirdiği için öncelikli olarak “ince motor” gelişimini destekler. Koşma, zıplama gibi büyük kas gruplarını çalıştıran “kaba motor” gelişimi bu materyalin birincil hedefi değildir.

9. 1909’den sonra Montessori eğitimi veren okulların açıldığı ülkeler arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

A) Çin
B) Hindistan
C) İngiltere
D) Almanya
E) Rusya

Cevap : A) Çin

Açıklama : Montessori metodu, 1909’dan sonraki ilk yıllarda İsviçre, İngiltere, ABD gibi Batı ülkeleri ile Hindistan gibi ülkelerde hızla yayılmıştır. Metodun Çin’de yaygınlaşması ise çok daha sonraki bir döneme denk gelmektedir.

10. Montessori eğitim programı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Müfredat öğrenciye göre esnek olarak düzenlenir.
B) Programlar çocukların bireysel özelliklerine göre oluşturulur.
C) Müfredat kendi içinde gelişmiş bir yapı ve ardışıklığa sahiptir.
D) Programın belirlenmesinde çocukların gelişim özellikleri belirleyicidir.
E) Müfredat programın uygulandığı ülkeye göre farklılık göstermez.

Cevap : E) Müfredat programın uygulandığı ülkeye göre farklılık göstermez.

Açıklama : Montessori müfredatının temel yapısı evrensel olsa da, özellikle dil, coğrafya, botanik, zooloji ve sanat gibi kültürel alanlardaki materyal ve etkinlikler, programın uygulandığı ülkenin ve coğrafyanın özelliklerine göre uyarlanır ve farklılık gösterir.

11. Aşağıdakilerden hangisi 3-­6 yaş dönemi çocukların özellikleri arasında sayılamaz?

A) Nesneleri çeşitli özelliklerine göre ayırt edebilir.
B) Bilinç gelişir ve amaçlı hareket edebilir.
C) Yetişkinlere benzer cümleler kurabilir.
D) Amaçlı olarak bir öykü anlatabilir.
E) Toplumsal ve ahlaki sorunlara karşı duyarlılık geliştirebilir.

Cevap : E) Toplumsal ve ahlaki sorunlara karşı duyarlılık geliştirebilir.

Açıklama : 3-6 yaş arası çocuklar benmerkezci bir düşünce yapısına sahiptir. Geniş toplumsal ve ahlaki sorunları anlama ve bunlara karşı duyarlılık geliştirme, daha çok somut işlemler ve soyut işlemler döneminde (6-7 yaş sonrası) ortaya çıkan bir beceridir.

12. Aşağıdakilerden hangisi metal kalıp materyallerinin özelliklerinden değildir?

A) Her kalıp çalışma çocuklara tek tek gösterilir.
B) Kalıplardaki şekiller geometrik çekmecelerdeki şekillerle aynıdır.
C) Birkaç kalıpla aynı anda çalışılabilir.
D) Şeklin içine zikzak çizerken eli kaldırmadan çizgi çizmek, şeklin devamlılığı için önemlidir.
E) Çocuk çalışmasını yaparken sevdiği renkleri seçebilir.

Cevap : A) Her kalıp çalışma çocuklara tek tek gösterilir.

Açıklama :

13. Aşağıdakilerden hangisi duyu materyallerinden biri değildir?

A) Koku tüpleri
B) Renk tabletleri
C) Geometri çekmeceleri
D) Küreler
E) Kahverengi merdiven

Cevap : D) Küreler

Açıklama : Koku tüpleri, renk tabletleri, kahverengi merdiven ve geometri çekmeceleri (boyut ve şekil algısı için) duyu (sensorial) alanına aittir. Küreler ise (zımpara ve renkli küreler) coğrafya alanına ait materyallerdir.

14. Montessori eğitiminde aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Bireysel ve küçük grup eğitimleri
B) Hem akademik hem sosyal gelişimi destekleyici uygulamalar
C) Çocukların belirlediği uzun süreli çalışma süreleri
D) Yaşıtlardan oluşan sınıflar
E) Özel tasarlanmış eğitim materyalleri

Cevap : D) Yaşıtlardan oluşan sınıflar

Açıklama : Montessori eğitiminin en temel özelliklerinden biri, farklı yaşlardan çocukların bir arada bulunduğu “karma yaş grupları”dır. Bu sistem, akran öğrenmesini ve sosyal gelişimi destekler. Yaşıtlardan oluşan sınıflar geleneksel eğitim modeline aittir.

15. Gelişim evreleri ile ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangisi söylenemez?

A) Organizma ergenliğin sonunda olgunluğa ulaşır.
B) Gelişim evreleri dört yıllık periyotlarda üç döneme ayrılır.
C) Her evrenin kendine özgü gereksinimleri vardır.
D) Her evre birbirinden farklı özelliklere sahiptir.
E) Normalleşme için her dönemde ideal bir seviyeye ulaşılmalıdır.

Cevap : B) Gelişim evreleri dört yıllık periyotlarda üç döneme ayrılır.

Açıklama : Maria Montessori, gelişimi 0-6, 6-12, 12-18 ve 18-24 yaşlarını kapsayan altı yıllık periyotlardan oluşan dört gelişim evresine (düzlemine) ayırmıştır. “Dört yıllık periyotlarda üç dönem” ifadesi bu modele uygun değildir.

16. Montessori ve Regio Emilia yaklaşımı ilk defa hangi ülkede uygulanmıştır?

A) İngiltere
B) İtalya
C) Amerika Birleşik Devletleri
D) Hollanda
E) Almanya

Cevap : B) İtalya

Açıklama : Hem Maria Montessori’nin geliştirdiği Montessori Yaklaşımı hem de Loris Malaguzzi’nin öncülük ettiği Reggio Emilia Yaklaşımı, 20. yüzyılın başlarında ve ortalarında İtalya’da ortaya çıkmış iki önemli erken çocukluk eğitimi yaklaşımıdır.

17. Montessori yaklaşımında yer alan günlük yaşam becerileri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Sadece el ve parmak kaslarının gelişimi hedeflenir.
B) Amaçlı eylemlerle çocukların özgürlüklerini destekler.
C) Kültüre uyumlu gerçek malzemelerle hazırlanır.
D) Öz bakım becerilerine yönelik çalışmaları içerir.
E) Çocukların yapmaktan hoşlandıkları çalışmalardan oluşur.

Cevap : A) Sadece el ve parmak kaslarının gelişimi hedeflenir.

Açıklama : Bu ifade yanlıştır. Günlük yaşam becerileri; el-göz koordinasyonu ve ince motor becerilerinin yanı sıra, konsantrasyon, bağımsızlık, irade kontrolü ve düzen duygusu gibi çok daha kapsamlı zihinsel ve kişisel becerilerin gelişimini hedefler.

18. Altın boncuk materyali ile yapılan çalışmada sunumun üçüncü aşaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Öğretmenin adlandırması
B) Çocuğun adlandırması
C) Öğretmenin gösterip adlandırması
D) Çocuğun göstermesi
E) Öğretmenin göstermesi

Cevap : B) Çocuğun adlandırması

Açıklama : Montessori’nin “Üç Aşamalı Ders” yönteminin sıralaması şöyledir: 1. Aşama (Adlandırma): “Bu bir.” 2. Aşama (Tanıma): “Bana biri göster.” 3. Aşama (Hatırlama): “Bu nedir?”. Dolayısıyla üçüncü aşama, çocuğun nesneyi kendisinin adlandırmasıdır.

19. Aşağıdakilerden hangisi Montessori öğretmeninin sahip olması gereken özelliklerden biridir?

A) Beklentileri doğrultusunda değerlendirme yapar.
B) Öğreten kişi olarak çocuğa her zaman yardım eder.
C) Denetim ve kontrol sağlayan kişidir.
D) Çocuğun var olan potansiyelini geliştirmesi için rehberlik eder.
E) Sürece değil sonuca odaklanır.

Cevap : D) Çocuğun var olan potansiyelini geliştirmesi için rehberlik eder.

Açıklama : Montessori öğretmeni (rehberi), bilgiyi doğrudan aktaran bir “öğreten” değil, çocuğu gözlemleyen, çevreyi hazırlayan ve çocuğun kendi potansiyelini kendi keşifleri yoluyla ortaya çıkarması için ona rehberlik eden bir kolaylaştırıcıdır.

20. Regio Emilia Yaklaşımı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Çocuğun drama, resim, heykel gibi yollarla kendini ifade etmesine olanak sağlamaktadır.
B) Çocukların merak ederek öğrenebilmeleri için projeler gerçekleştirilmektedir.
C) Öğretmenler, çocuğu derinlemesine gözlemleyen kişilerdir.
D) Sınıf ortamında ahşap, kumaş, kozalak gibi doğal materyallerden oluşan oyuncaklar kullanılır.
E) Çocuklar değerlendirilirken çocukların çalışmaları, yazılı diyalogları, videolarından yola çıkılarak değerlendirme gerçekleştirilir.

Cevap : D) Sınıf ortamında ahşap, kumaş, kozalak gibi doğal materyallerden oluşan oyuncaklar kullanılır.

Açıklama : Reggio Emilia yaklaşımı, çocukların fikirlerini ve teorilerini keşfetmeleri için kil, tel, ışık, gölge, boya gibi “gerçek” ve “açık uçlu” materyallerin kullanımını vurgular. Sınıf ortamında, belirli bir amaca hizmet eden yapılandırılmış ahşap oyuncaklardan ziyade bu tür sanatsal ve otantik materyaller bulunur.