TAR201U Atatürk İlkeleri Ve İnkılap Tarihi -1 2024-2025 Güz Ara Sınavı-2

Giriş

19. ve 20. yüzyıllar, Osmanlı İmparatorluğu için köklü reformların, büyük savaşların ve nihayetinde bir imparatorluğun yıkılıp yerine modern bir ulus-devletin kurulduğu bir dönüşüm çağıdır. Bu süreç, devleti kurtarmak için yapılan reform çabalarıyla başlamış, I. Dünya Savaşı’nın yıkımıyla devam etmiş ve Milli Mücadele’nin zaferiyle sonuçlanmıştır. Bu makalede, imparatorluktan cumhuriyete giden bu zorlu yolun temel dönüm noktaları incelenecektir.

Osmanlı’da Modernleşme Çabaları ve I. Dünya Savaşı

Osmanlı Devleti’ni reform yapmaya iten nedenler, rüşvet ve yolsuzluk gibi iç bozulmalar ile askeri yenilgilerdi. Bu çerçevede, 1773 yılında kurulan ve donanmaya mühendis yetiştirmeyi amaçlayan “Mühendishane-i Bahr-i Hümayun”, modern anlamda kurulan ilk askeri-teknik okuldur. II. Mahmut döneminde, 1831’de devletin ilk resmi gazetesi olan “Takvim-i Vekâyi” yayımlanmıştır. Milliyetçilik akımlarının imparatorluğu tehdit etmesi üzerine, 1839’da ilan edilen “Gülhane Hatt-ı Hümayunu” (Tanzimat Fermanı) ile din farkı gözetmeksizin bir “Osmanlı milleti” yaratma projesinin ilk adımı atıldı. 1876’da Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilmesi, V. Murat’ın kısa süren saltanatı ve ardından II. Abdülhamit’in tahta çıkmasıyla yaşanan kriz ortamında ilk anayasa olan Kanun-ı Esasi ilan edildi. 20. yüzyılın başında ise, özellikle “İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin” baskılarıyla II. Meşrutiyet ilan edilmiştir. Ancak bu reform çabaları, I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle kesintiye uğramıştır. Sömürgecilik yarışı gibi nedenlerle çıkan savaşta Osmanlı, İngiltere’nin sömürge yollarını tehdit etme stratejisi güden “Almanya” ile ittifak kurmuş, ancak savaşın sonunda ağır bir yenilgi almıştır.

Mütareke Dönemi ve Milli Mücadelenin Başlangıcı

30 Ekim 1918’de imzalanan “Mondros Mütarekesi”, I. Dünya Savaşı’nı fiilen bitirmiş ve içerdiği ağır maddelerle İtilaf Devletleri’nin Anadolu’yu işgaline zemin hazırlamıştır. Bu karanlık dönemde, Mustafa Kemal Paşa ve Ali Fethi Bey İstanbul’da “Minber” gazetesini çıkararak kamuoyunu aydınlatmaya çalışmıştır. İşgallere karşı ilk silahlı direniş ise 19 Aralık 1918’de “Dörtyol/Hatay’da” başlamıştır. İstanbul Hükûmeti’nin Mustafa Kemal Paşa’yı 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a göndermesindeki resmi gerekçe, bölgedeki Pontus Rum çetelerinin faaliyetlerini ve buna bağlı olarak ortaya çıkan “Türklerle Rumlar arasındaki çatışmaları sona erdirmek” ve asayişi sağlamaktı. Ancak Mustafa Kemal’in asıl amacı, milli direnişi organize etmekti.

Kongreler, Misak-ı Milli ve TBMM’nin Açılışı

Mustafa Kemal’in Anadolu’ya geçmesiyle birlikte, Erzurum ve Sivas Kongreleri toplanmıştır. Sivas Kongresi’nde “manda ve himayenin kabul edilemeyeceği” kesin bir dille reddedilmiş ve kurtuluş mücadelesinin aciz durumdaki İstanbul Hükûmeti’ne bırakılamayacağı kararlaştırılmıştır. Bu süreçte Türk kadını da boş durmamış, Sivas’ta Vali Reşit Paşa’nın eşi “Melek Hanım” öncülüğünde Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti kurulmuştur. Son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen “Misak-ı Milli” ise, Kurtuluş Savaşı’nın siyasi manifestosu ve “bağımsızlık bildirisi” olmuştur. İstanbul’un işgalinin ardından Ankara’da toplanacak olan meclis için Mustafa Kemal Paşa’nın ilk taslaklarda kullandığı tabir, yeni bir devlet kurma iradesini yansıtan “Meclis-i Müessesan” (Kurucu Meclis) idi.

Kurtuluş Savaşı ve Dış Destek

Ankara’da Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla birlikte Kurtuluş Savaşı yeni bir ivme kazanmıştır. Bu mücadele sırasında Ankara Hükûmeti, ortak düşman olarak gördükleri İtilaf Devletleri’ne karşı “Sovjet Rusya’dan” önemli mali ve askeri yardım almıştır. Ancak Meclis, hem işgalcilerle hem de Anzavur ve Düzce gibi iç isyanlarla mücadele etmek zorunda kalmıştır; “Zeytun İsyanları” ise bu dönemden önce yaşanmış bir olaydır. Çanakkale Cephesi’ndeki Anafartalar gibi büyük muharebeler bu savaşın bir parçasıyken, “Katma Muharebesi” Suriye cephesinde gerçekleşmiştir.

Sonuç

Türk Kurtuluş Savaşı, zorlu koşullar altında kazanılmış bir bağımsızlık mücadelesidir. İtilaf Devletleri’nin I. Dünya Savaşı sırasında imzaladığı ve İtalya’ya Anadolu’dan toprak vaat eden “St. Jean de Maurienne Antlaşması” gibi gizli paylaşım planları, bu mücadelenin ne kadar haklı olduğunu göstermektedir. Nihayetinde, Türk milletinin azim ve kararlılığı, Misak-ı Milli’de çizilen hedefler doğrultusunda emperyalist planları boşa çıkarmış ve modern Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasını sağlamıştır.

21. Milli Mücadele karşıtı Avrupa merkezli propagandaların önünü kesmek ve Türk kamuoyunu yanlış yönlendirecek iç ve dış yayınlara karşı tedbir almak için yapılan girişim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Anadolu Ajansının kurulması
B) Resmi Gazete’nin yayımlanması
C) Avrupalı gazetelere reklamlar verilmesi
D) Hâkimiyet-i Milliye gazetesinin yabancı dillere çevrilmesi
E) Avrupa’da yayın yapan bir gazete satın alınması

Cevap : A) Anadolu Ajansının kurulması

Açıklama : 6 Nisan 1920’de Mustafa Kemal Paşa’nın talimatıyla kurulan Anadolu Ajansı’nın temel amacı, Milli Mücadele’nin haklılığını hem yurt içinde hem de yurt dışında doğru ve güvenilir haberlerle duyurmak ve karşı propagandalara cevap vermektir.

22. Osmanlı Devleti’nde yapılan ilk nüfus sayımının yayımlandığı resmi gazete aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tercümân-ı Hakikat
B) Takvîm-i Vekâyi
C) Ceride-i Havadis
D) Tavir-i Efkâr
E) Tevhid-i Efkâr

Cevap : B) Takvîm-i Vekâyi

Açıklama : 1831 yılında yapılan ve sadece erkek nüfusu kapsayan ilk modern Osmanlı nüfus sayımının sonuçları, devletin resmi gazetesi olan Takvîm-i Vekâyi’de yayımlanmıştır.

23. Aşağıdakilerden hangisi Irak Cephesi’nde yaşanan muharebelerden biridir?

A) 83 Rakımlı Tepe Muharebesi
B) Kirte Muharebeleri
C) Zığındere Muharebesi
D) Kerevizdere Muharebesi
E) Kutü’l-Amâre Muharebesi

Cevap : E) Kutü’l-Amâre Muharebesi

Açıklama : Kut’ül-Amâre Kuşatması ve zaferi, I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı ordusunun Irak Cephesi’nde İngilizlere karşı kazandığı en büyük başarıdır. Diğer şıklarda belirtilen muharebeler ise Çanakkale Cephesi’nde yaşanmıştır.

24. Milli Mücadele’nin cephedeki masraflarının artması ve yardımların yeterli olmaması üzerine ticaret amacıyla şehirlere dışarıdan getirilen mallara getirilen giriş vergisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Aşar vergisi
B) Avarız vergisi
C) Ağnam vergisi
D) Oktura vergisi
E) Derbent vergisi

Cevap : D) Oktura vergisi

Açıklama : Oktrua (Okturuva) vergisi, şehirlerin belediye sınırlarına giren ticari mallardan alınan bir tür şehir gümrük vergisidir ve Milli Mücadele döneminde gelir sağlamak amacıyla kullanılmıştır.

25. İstanbul Hükümeti, Mustafa Kemal Paşa’yı Samsun’a gönderirken aşağıdaki görevlerden hangisine atamıştır?

A) Anafartalar Grup Komutanı
B) 9. Ordu Müfettişi
C) 19. İhtiyat Tümen Komutanı
D) Hareket Ordusu Kurmay Başkanı
E) Yıldırım Orduları Gurup Komutanı

Cevap : B) 9. Ordu Müfettişi

Açıklama : Mustafa Kemal Paşa, 30 Nisan 1919’da, geniş yetkilerle donatılmış 9. Ordu Müfettişi (daha sonra 3. Ordu Müfettişliği adını almıştır) olarak görevlendirilmiş ve bu görevle Samsun’a gönderilmiştir.

26. Aşağıdakilerden hangisi hem I. Dünya Savaşı’nda hem de Milli Mücadele Dönemi’nde Osmanlı Devleti’ne karşı savaşan Yunanlıların Anadolu’daki Rumları kışkırtmak için kullandıkları cemiyetlerden biri değildir?

A) Etnik-i Eterya Cemiyeti
B) Mavri Mira Cemiyeti
C) Kordos Cemiyeti
D) Rum Pontus Cemiyeti
E) İngiliz Muhipleri Cemiyeti

Cevap : E) İngiliz Muhipleri Cemiyeti

Açıklama : İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Rumları kışkırtmak yerine, Osmanlı Devleti’nin kurtuluşunun İngiliz mandasına girmekle mümkün olacağını savunan ve Milli Mücadele’ye karşı olan bir cemiyettir. Diğer şıklar ise Rumların yıkıcı ve ayrılıkçı faaliyetlerini yürüten cemiyetlerdir.

27. 9-16 Mayıs 1916’da gerçekleştirilen uzlaşmaya göre, Bağdat-Basra arasındaki Dicle-Fırat nehirleri bölgesinin İngiltere’ye, Beyrut dahil Suriye’nin bütün kıyı bölgesi, Adana ve Mersin’in Fransa’ya bırakıldığı gizli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mc Mahon Antlaşması
B) Petrograt Protokolü
C) İstanbul Antlaşması
D) Sykes-Picot Antlaşması
E) Londra Sözleşmesi

Cevap : D) Sykes-Picot Antlaşması

Açıklama : Sykes-Picot Antlaşması, I. Dünya Savaşı sırasında İngiltere ve Fransa arasında imzalanan ve Osmanlı Devleti’nin Orta Doğu’daki topraklarının paylaşımını öngören gizli bir antlaşmadır.

28. Kanlı Birinci Dünya Savaşı’nı sona erdiren mütareke ile birlikte Osmanlı Devleti, Orta Doğu ve Arap Yarımadası’ndaki topraklarından ve Kafkasya’dan vazgeçtiğini kabul etmiş oluyordu. Devlet tamamıyla parçalanmış, elinde yalnızca Anadolu ve Doğu Trakya kalmış durumdaydı.
Yukarıda sözü edilen mütareke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Selanik Mütarekesi
B) Mudanya Mütarekesi
C) Lozan Antlaşması
D) Montrö Antlaşması
E) Mondros Mütarekesi

Cevap : E) Mondros Mütarekesi

Açıklama : Parçada anlatılan ağır toprak kayıpları ve devletin fiilen sona erme sürecini başlatan ateşkes antlaşması, 30 Ekim 1918 tarihli Mondros Mütarekesi’dir.

29. Hacı Bayram Camii’nde Cuma namazı kılındıktan sonra, toplanan kalabalık ile Mustafa Kemal Paşa ve beraberindekiler ellerinde sancaklarla binanın önüne gelmiş ve kapı önünde dualar okunup kurbanlar kesilmiştir. Yapılan merasim sonrasında İstanbul’dan farklı yollarla Ankara’ya gelebilen milletvekillerinin de katılımı ile en yaşlı üye olan Sinop milletvekili Mehmet Şerif Bey’in konuşması ile açılış yapılmıştır.
Yukarıdaki parçada anlatılanlar aşağıdaki olayların hangisi ile ilgilidir?

A) Mudanya Mütarekesi
B) Lozan Antlaşması
C) TBMM’nin açılışı
D) Mondros Mütarekesi
E) Cumhuriyetin ilanı

Cevap : C) TBMM’nin açılışı

Açıklama : Parçada tasvir edilen olaylar, 23 Nisan 1920 Cuma günü, dualar ve törenlerle gerçekleşen Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılışıdır.

TAR201U Atatürk İlkeleri-I 2025 Güz Ara Sınavı-2

30. Aşağıdakilerden hangisi I. Dünya Savaşı’nın nedenlerinden biri değildir?

A) Ülkelerin ekonomik yayılma ve sömürge edinme isteği
B) Hızlı bir şekilde yayılan milliyetçilik fikirleri
C) Avrupa’daki Alman-Fransız anlaşmazlığı
D) Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğünün korunması isteği ve projesi
E) Balkanlardaki Avusturya-Rusya rekabeti

Cevap : D) Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğünün korunması isteği ve projesi

Açıklama : Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğünün korunması isteği, savaşın bir nedeni değil, tam aksine savaşın ana konularından biri olan “Şark Meselesi” çerçevesinde diğer devletlerin Osmanlı’yı paylaşma isteğinin bir sonucudur.

31. Aşağıdakilerden hangisi I. TBMM’ye yönelik ayaklanmalardan biri değildir?

A) Milli Aşiret Ayaklanması
B) Anzavur Ayaklanması
C) Çerkez Ethem Ayaklanması
D) Demirci Efe Ayaklanması
E) Sason Ayaklanması

Cevap : E) Sason Ayaklanması

Açıklama : Sason isyanları, 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında Doğu Anadolu’da çıkan Ermeni isyanlarıdır. Diğer şıklarda yer alan ayaklanmalar ise I. TBMM döneminde Kuvâ-yi Milliye liderlerinin veya diğer grupların çıkardığı isyanlardır.

32. Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu durumdan çıkabilmesi için, Osmanlı devlet adamı ve düşünürleri devlet ve toplum üzerine görüşlerini bildirmişlerdir. Aşağıdakilerden hangisi bu tespitlerden biri değildir?

A) Yeni fetihlerle, fethedilen bölgelerin yönetiminde problemler yaşanmıştır.
B) Tımar sistemindeki bozulmalar sonucu ayanlar güçlenmiş, merkezi yönetim zayıflamıştır.
C) Ekonomik kriz sosyo-ekonomik yapıyı alt üst etmiştir.
D) Rüşvet ve yolsuzluk toplumsal yapının bozulmasında en önemli unsur olarak öne çıkmıştır.
E) 17. yüzyıldaki siyasi kriz (meşruiyet) Osmanlı Devleti’nin egemenlik anlayışını zorlamıştır.

Cevap : A) Yeni fetihlerle, fethedilen bölgelerin yönetiminde problemler yaşanmıştır.

Açıklama : Osmanlı Devleti’nin gerileme dönemindeki sorunlar, yeni fetihler yapmak değil, tam aksine toprak kayıpları ve mevcut toprakları yönetmedeki zorluklardır. Yeni fetihler devletin yükselme döneminin bir özelliğidir.

33. 19. yüzyıl başına kadar Osmanlı Devleti ile dostane ilişkiler kuran, daha sonra Osmanlı Devleti’nin topraklarını paylaşma yarışına girerek 1798’de Mısır’ı, 1830’da Cezayir’i, 1881’de ise Tunus’u ve Fas’ı ele geçiren devlet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fransa
B) Rusya
C) İngiltere
D) İtalya
E) Almanya

Cevap : A) Fransa

Açıklama : Verilen tarihler ve işgal edilen yerler (Mısır, Cezayir, Tunus), Fransa’nın 19. yüzyıldaki yayılmacı ve sömürgeci politikasını göstermektedir.

34. Mısır meselesi ile itibarı zedelenen devletin yapılacak reformlarla itibarının yerine geleceği, reformlarla ömrünün uzatılmasını kendi çıkarları açısından önemli gören İngiltere nezdinde iyi karşılık bulacağı düşüncesiyle Hariciye Nâzırı Mustafa Reşit Paşa 3 Kasım 1839’da Gülhane meydanında vükelâ, ricâl, ulema, Rum ve Ermeni patrikleri, hahambaşı, esnaf temsilcileri, sefirler ve diğer kişilerin önünde hazırlanan metni okudu.
Yukarıdaki parçada sözü edilen belge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sened-i İttifak
B) Islahat Fermanı
C) Kanun-i Esasi
D) Tanzimat Fermanı
E) II. Meşrutiyet

Cevap : D) Tanzimat Fermanı

Açıklama : Parçada anlatılan olay, Mustafa Reşit Paşa’nın 3 Kasım 1839’da Gülhane Parkı’nda okuduğu ve Tanzimat Dönemi’ni başlatan Gülhane Hatt-ı Hümayunu, yani Tanzimat Fermanı’nın ilanıdır.

35. Aşağıdakilerden hangisi 31 Mart Vakası’nın nedenlerinden biri değildir?

A) İttihat ve Terakki ile Ahrar Fırkası mensuplarının iktidarı ele geçirme mücadelesi
B) II. Abdülhamit Dönemi’nde kadroların, eski imtiyaz ve itibarlarından daha fazla öneme ve imtiyaza sahip olması
C) İlmiye mensuplarının tayin ve terfilerinde imtihan usulünün gündeme getirilmesi
D) Subaylar arasında yaşanan alaylı-mektepli çatışması ve alaylıların tasfiye edilmesi
E) Orduda siyasallaşmanın aşırı baş göstermesi

Cevap : B) II. Abdülhamit Dönemi’nde kadroların, eski imtiyaz ve itibarlarından daha fazla öneme ve imtiyaza sahip olması

Açıklama : 31 Mart Vakası’nın nedenleri arasında II. Meşrutiyet sonrası ortaya çıkan siyasi çekişmeler, ordudaki huzursuzluk ve statü kaybı yaşayan grupların tepkisi yer alır. II. Abdülhamit dönemindeki kadroların imtiyazlarını kaybetmesi bir neden iken, daha fazla imtiyaza sahip olması bir neden değildir.

36. Osmanlı Devleti’nin ilk resmi bayramı olan ve 1936 yılına kadar kutlanmaya devam edilen “10 Temmuz Hürriyet Bayramı” aşağıdakilerden hangisi ile ilgilidir?

A) I. Meşrutiyetin İlanı
B) Mehmet Reşat’ın tahta çıkışı
C) II. Meşrutiyetin İlanı
D) Sultan Vahdettin’in tahta çıkışı
E) II. Abdulhamit’in tahta çıkışı

Cevap : C) II. Meşrutiyetin İlanı

Açıklama : II. Meşrutiyet, Rumi takvime göre 10 Temmuz 1324’te (Miladi 23 Temmuz 1908) ilan edilmiştir. Bu tarih, “İyd-i Millî” yani Hürriyet Bayramı olarak kutlanmıştır.

37. Aşağıdakilerden hangisi İtalya’nın Mondros Mütarekesi maddelerini gerekçe göstererek işgal ettiği yerlerden biri değildir?

A) Burdur
B) Bolu
C) Konya
D) Antalya
E) Muğla

Cevap : B) Bolu

Açıklama : İtalya, Mondros Mütarekesi sonrası kendisine vaat edilen Güneybatı Anadolu bölgesinde (Antalya, Konya, Muğla, Burdur gibi) işgal faaliyetlerinde bulunmuştur. Bolu ise bu işgal sahasının dışındadır.

38. – Doğu Anadolu ile Trabzon ve Canik (Samsun) Sancağı hiçbir sebep ve bahane ile Osmanlı Devleti’nden ayrılması mümkün olmayan bir bütündür.
– Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı, millet birlik olarak kendisini müdafaa ve mukavemet edecektir.
– Hristiyan azınlıklara siyasi hâkimiyet ve sosyal dengeyi bozacak imtiyazlar verilemez.
– Vatanın ve istiklalin korunmasına İstanbul Hükümeti muktedir olmadığı takdirde, gayeyi temin için Anadolu’da geçici bir hükümet kurulacaktır.
Yukarıdaki ifadeler aşağıdakilerden hangisi ile ilgidir?

A) Balıkesir Kongresi
B) Amasya Genelgesi
C) Erzurum Kongresi
D) Havza Genelgesi
E) Nazilli Kongresi

Cevap : C) Erzurum Kongresi

Açıklama : Verilen maddeler; milli sınırların ilk kez çizilmesi, manda ve himayenin reddedilmesi, geçici bir hükümet kurulması fikri ve azınlıklara verilecek hakların sınırlandırılması gibi kararlar, toplanış amacı bölgesel olmasına rağmen aldığı kararlar bakımından ulusal olan Erzurum Kongresi’nin kararlarıdır.

39. “Ahd-ı Milli”, “Milli And” ve “Peyman-ı Milli” olarak da adlandırılan Mebusan Meclisinde alınan kararlar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Misak-ı Milli
B) Misak-ı İktisadi
C) Misak-ı Maarif
D) Teşkilat-ı Esasi
E) Kanun-i Esâsi

Cevap : A) Misak-ı Milli

Açıklama : Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nin 28 Ocak 1920’de kabul ettiği ve Kurtuluş Savaşı’nın siyasi hedeflerini belirleyen belge, Misak-ı Milli (Milli Ant) olarak bilinir.

40. _________, III. Selim döneminde yeniden yapılanmanın (Nizam-ı Cedîd) en önemli kurumlarından biri olarak 1795’te Hasköy’de açılmıştır. İmparatorluğun ikinci mühendishanesidir.
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Vilayet Askerî Rüşdiyesi
B) Mühendishane-i Bahri-i Hümayun
C) Mühendishane-i Berri Hümayun
D) Mekteb-i Aşiret-i Hümayun
E) Mekteb-i Fünûn-ı Tıbbiye-i Şâhâne

Cevap : C) Mühendishane-i Berri Hümayun

Açıklama : Nizam-ı Cedid ordusuna subay yetiştirmek amacıyla III. Selim döneminde 1795’te açılan modern kara mühendisliği okulu Mühendishane-i Berr-i Hümâyûn’dur.