Tefsir 2025 Üç Ders Sınav Soruları

Giriş

Tefsir, Kur’an-ı Kerim’in ayetlerini açıklamayı, yorumlamayı ve onlardan hükümler çıkarmayı amaçlayan bir ilim dalıdır. Bu ilmin tarihi, Hz. Peygamber’in (s.a.v) açıklamalarıyla başlamış ve Sahabe döneminde, özellikle “Tercümânü’l-Kur’ân” (Kur’an’ın Tercümanı) lakabıyla anılan “Abdullah b. Abbas” gibi isimlerle devam etmiştir. Bu makalede, bazı surelerde öne çıkan konular ve ayetlerin tefsirleri ile tefsir ilminin tarihsel gelişimindeki önemli isimler ele alınacaktır.

Sûre Tefsirlerinden Örnekler

Her surenin kendine özgü bir bağlamı ve vurguladığı temalar vardır.

• Necm Suresi: Mushaf tertibinde “Tûr” suresinden sonra ve “Kamer” suresinden önce yer alır. Surede, Allah’ın yaratma, zenginleştirme ve fakirleştirme gibi mutlak kudretine vurgu yapılır; “boşanma” gibi konular ise bu surede yer almaz. Cahiliye Araplarının taptığı Lât, Uzzâ ve Menât putlarından bahsedilirken, Kureyş’in en büyük putu olan “Hübel”in ismi geçmez. Surede ayrıca Âd, Semûd ve Nûh kavminin helak edilişi hatırlatılır, “Medyen” halkından ise bahsedilmez. 34. ayette geçen “azıcık verip sonra vermemekte direnen” kişinin ise “Velid b. el-Muğîre” olduğu rivayet edilir.
• Ahzab Suresi: Hz. Peygamber’in eşlerinin müminlerin anneleri olduğunu belirten 6. ayet, Hz. Aişe’den gelen bir rivayete göre, bu anneliğin hürmet ve evlenme yasağı anlamında “sadece erkek mü’minler” için geçerli olduğunu gösterir. Surede ayrıca, kocanın eşine belirli bir süre yaklaşmamaya yemin etmesi anlamına gelen “îlâ” uygulamasından da bahsedilir. 7. ayette kendilerinden sağlam söz alınan peygamberler arasında Hz. Nuh, Hz. İbrahim, Hz. Musa ve Hz. İsa zikredilir; “Hz. Yusuf” ise bu ayette anılmaz.
• Rûm Suresi: Sure, Allah’ın varlığının delilleri olarak insanın topraktan yaratılması, dillerin ve renklerin farklı olması gibi konuları sayar; “güneşin doğup batması” ise bu ayetlerde doğrudan bir delil olarak zikredilmez. 8. ayette geçen “ecel-i müsemmâ” (belirlenmiş bir süre) ifadesi ise genellikle “kıyametin kopacağı vakit” olarak tefsir edilir. Endülüslü alim “İbn Berrecân”, bu surenin ayetlerini ebced hesabıyla yorumlayarak Kudüs’ün fethini önceden tahmin etmesiyle meşhurdur.
• Lokman Suresi: Hz. Lokman’ın peygamber değil, kendisine hikmet verilmiş bilge bir kul olduğu belirtilir. Oğluna verdiği nasihatler arasında kibirlenmemek ve yeryüzünde böbürlenerek yürümemek gibi öğütler yer alır; “yetimlerin mallarını yemek” yasağı ise Kur’an’ın genel bir emri olmakla birlikte, bu suredeki nasihatler arasında sayılmaz.

Tefsir Tarihi ve Metodolojisi

Sahabe ve Tabiun dönemlerinden sonra tefsir ilmi, büyük müfessirlerin eserleriyle bir disiplin haline gelmiştir. Hicri 4. asırda vefat eden ve kendisinden önceki tüm rivayetleri toplayan “İbn Cerîr et-Taberî”, tefsir denince akla gelen ilk büyük isimdir. Ehl-i Sünnet kelamının iki büyük imamından biri olan “Ebû Mansür Muhammed Mâtürîdî” de, “Te’vîlâtü’l-Kur’ân” adında muazzam bir dirayet tefsiri kaleme almıştır.

Kur’an-ı Kerim’deki sureler, uzunluklarına göre de sınıflandırılmıştır. En uzun yedi surenin yer aldığı gruba “es-Seb’u’t-tıvâl” denir ve “Bakara Suresi” bu grubun ilk ve en uzun suresidir. Tefsirde Kur’ani kavramların anlaşılması da önemlidir. Hac Suresi’nde Kabe için kullanılan “el-Beytü’l-Atîk” (Eski Ev) ifadesi, onun “yeryüzünde yapılmış ilk dinî yapı olmasına” işaret eder.

Sonuç

Tefsir ilmi, Kur’an’ın derin anlam katmanlarını ortaya çıkarmak için asırlardır devam eden bir entelektüel çabadır. Bir ayette geçen “قَانِتُونَ” kelimesinin “خاشعون” (huşu duyanlar) olarak yorumlanması gibi dilsel inceliklerden, bir surenin tarihsel arka planına kadar her detay, bu ilmin ne kadar kapsamlı ve zengin olduğunu gösterir. Bu çaba, ilahi mesajın her çağda doğru bir şekilde anlaşılmasına hizmet etmeye devam etmektedir.

1. Aşağıdaki ayetlerden hangisi Necm suresinde bahsedilen putlar arasında yer almaz?

A) Hübel
B) Uzza
C) Menât
D) Şira
E) Lât

Cevap : A) Hübel

Açıklama : Necm Suresi’nin 19-20. ayetlerinde, Arapların taptığı Lât, Uzzâ ve Menât isimli üç puttan bahsedilir. Şi’ra ise 49. ayette geçen bir yıldızın adıdır. Hübel ise Kureyş’in en büyük putu olmasına rağmen bu surede ismi geçmemektedir.

2. وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ
şeklindeki Ahzab suresi altıncı ayette Hz. Peygamber’in eşlerinin müminlerin annesi olduğu belirtilmiştir. Hz. Aişe’ye “anne” diyen birine karşı Hz. Aişe’nin verdiği cevaba binaen Hz. Peygamber’in eşleri kimlerin annesi olmaktadır?

A) Yalnızca kadın mü’minlerin
B) Bütün mü’minlerin
C) Annesi olmayan mü’minlerin
D) Sadece erkek mü’minlerin
E) Fakir mü’minlerin

Cevap : D) Sadece erkek mü’minlerin

Açıklama : Rivayete göre, bir kadın Hz. Aişe’ye “ey annem” diye hitap edince, Hz. Aişe “Ben senin annen değilim, ben sizin erkeklerinizin annesiyim” şeklinde cevap vermiştir. Bu, ayetteki “annelik” ifadesinin hürmet ve evlenme yasağı anlamında olduğunu, biyolojik bir annelik olmadığını vurgular.

3. واﻟﺼﺤﯿﺢ اﻟﺬي ﻋﻠﯿﮫ اﻟﺠﻤﮭﻮر أن ﻟﻘﻤﺎن ﻛﺎن ﺣﻜﯿﻤﺎ وﻟﻢ ﯾﻜﻦ
ﻧﺒﯿﺎ وﻓﻲ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﻜﻦ ﻟﻘﻤﺎن ﻧﺒﯿﺎ
Yukarıdaki cümleden sonra
ﻭﻟﻜﻦ
diye başlayan cümleyle Lokman ile ilgili bazı hususlar zikredilmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

A) كان عبدا حسن اليقين
B) كان عبدا كثير التفكر
C) كان عبدا يعبد الله كثيرا
D) كان عبدا أحب الله تعالى فأحبه
E) كان عبدا من الله عليه بالحكمة

Cevap : C) كان عبدا يعبد الله كثيرا

Açıklama : İlgili hadis rivayetinde Lokman’ın peygamber olmadığı, ancak Allah’ı sevdiği için Allah tarafından sevilen, yakini güzel, çok düşünen ve kendisine hikmet verilen bir kul olduğu belirtilir. “Allah’a çok ibadet eden bir kuldu” ifadesi bu spesifik rivayette yer almaz.

4. Aşağıdakilerden hangisi Necm suresinde vurgulanan konular arasında ver almaz?

A) Zenginleştirme
B) Canlandırma
C) Fakirleştirme
D) Boşanma
E) Yaratma

Cevap : D) Boşanma

Açıklama : Necm suresi Allah’ın yaratma, öldürme, canlandırma, zengin etme ve fakirleştirme gibi mutlak kudretini vurgular. Surede boşanma konusuna değinilmemiştir.

5. Rûm Suresi’nin 20-29. ayetlerinde Allah’ın varlığının ve birliğinin delilleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almamaktadır?

A) Dillerin ve renklerin farklı olması
B) Göklerin ve yerin yaratılması
C) Gecelerin dinlenme, gündüzlerin çalışmak için yaratılması
D) Güneşin doğup batması
E) İnsanlarım topraktan yaratılması

Cevap : D) Güneşin doğup batması

Açıklama : Rûm Suresi’nin ilgili ayetlerinde insanın topraktan yaratılması, eşlerin yaratılması, göklerin ve yerin yaratılması, dillerin ve renklerin farklılığı, gece ve gündüzün varlığı gibi deliller sayılırken, doğrudan güneşin doğup batmasından bir delil olarak bahsedilmez.

6. Neem suresinin kendisinden önceki….. suresi ve kendisinden sonraki….. suresi ile sıkı bir irtibat içerisinde olduğu görülmektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Tur-Kamer
B) Nebe Abese
C) Hud-Ra’d
D) İhlas – Abese
E) Nasr-İhlas

Cevap : A) Tur-Kamer

Açıklama : Kur’an-ı Kerim’deki sure sıralamasına (Mushaf tertibine) göre Necm Suresi’nden önce Tûr Suresi, sonra ise Kamer Suresi yer alır.

7. “Şu azıcık verip sonra vermemekte direneni?” (Necm/34)
Yukarıdaki ayet kimin hakkında nazil olmuştur?

A) Ebû Leheb
B) el-As b. Vail
C) Ümeyye b. Halef
D) Halid b. Velid
E) Velid b. el-Muğîre

Cevap : E) Velid b. el-Muğîre

Açıklama : Tefsir kaynaklarının çoğuna göre bu ayet, İslam’a girmeye niyetlenip bir miktar hayır yaptıktan sonra, arkadaşlarının kınaması üzerine bundan vazgeçen Velîd b. Muğîre hakkında inmiştir.

8. Sahabe arasında tefsir alanında en meşhur olan, habru’l-ümmeh, tecümanu’l-Kur’an gibi lakaplarla da anılan sahabi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Abdullah b. Zübeyr
B) Abdullah b. Mes’ûd
C) Abdullah b. Abbas
D) Abdullah b. Amr b. el-As
E) Abdullah b. Ömer

Cevap : C) Abdullah b. Abbas

Açıklama : Hz. Peygamber’in amcasının oğlu olan ve onun özel duasına mazhar olan Abdullah b. Abbas, Kur’an hakkındaki derin bilgisi nedeniyle “Hibrü’l-ümme” (Ümmetin alimi) ve “Tercümânü’l-Kur’ân” (Kur’an’ın tercümanı) lakaplarıyla anılmıştır.

9. Sabûnî’ye göre
أوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ مَا خَلَقَ الله السمواتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُسمى
şeklindeki Rum suresi sekizinci ayette geçen أجل مسمى ifadesiyle aşağıdakilerden hangisi kastedilmektedir?

A) Onların her birinin ecelinin geleceği vakit
B) Devletlerinin biteceği vakit
C) Hakkın batıla galip geleceği vakit
D) Belirli bir zaman
E) Kıyametin kopacağı vakit

Cevap : E) Kıyametin kopacağı vakit

Açıklama : “Ecel-i müsemmâ” (belirlenmiş bir süre) ifadesi, Kur’an’da genellikle evrenin ve içindeki her şeyin varlığının sona ereceği, yani kıyametin kopacağı belirli ve tayin edilmiş vakti kastetmek için kullanılır. Sâbûnî de bu şekilde tefsir etmiştir.

10. Hz. Peygamber’in eşlerinin “îlâ” uygulaması aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

A) Evlilikteki sevgi ve bağlılığı
B) Evliliğin kutsallığını
C) Hz. Peygamber’in eşlerini sürekli memnun etme çabası
D) Kadınların toplumdaki yerini
E) Kocanın eşine karşı belli bir süre cinsel münasebetten kaçınma yemini

Cevap : E) Kocanın eşine karşı belli bir süre cinsel münasebetten kaçınma yemini

Açıklama : Fıkıhta “îlâ”, bir erkeğin eşiyle dört ay veya daha uzun bir süre cinsel ilişkide bulunmamaya yemin etmesidir. Ahzab Suresi’nde bu olaya atıfta bulunulur.

11. Aşağıdakilerden hangisi Necm suresinde nasıl helak edildikleri hatırlatılan kavimlerden biri değildir?

A) Medyen
B) Semud
C) Mütefike
D) Nuh
E) Ad

Cevap : A) Medyen

Açıklama : Necm Suresi’nde Âd (50), Semûd (51), Nûh kavmi (52) ve altı üstüne getirilen şehirler olan “Mü’tefike” (Lût kavmi) (53) zikredilir. Medyen halkından ise bu surede bahsedilmez.

12. Bakara suresi uzunluk-kısalık bakımından yapılan tasniflere göre aşağıdakileden hangisine girer?

A) Mufassal
B) Tuval
C) Kısar
D) Mesani
E) Miun

Cevap : B) Tuval

Açıklama : Kur’an sureleri uzunluklarına göre sınıflandırılırken, en uzun yedi sureyi içeren gruba “es-Seb’u’t-tıvâl” (Yedi Uzun Sure) denir. Bakara Suresi, bu grubun ilk ve en uzun suresidir.

13. وَلْيَطَّوَفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ
şeklindeki Hac suresi yirmi dokuzuncu ayette البيت العتيق denmesinin sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Antika bir yapı olması
B) Mescid-i Haramın önceki ismi olması
C) Mescid-i Aksa’dan önce yapılmış olması
D) Akik adı verilen taşlardan yapılmış bir bina olması
E) Yeryüzünde yapılmış ilk dinî yapı olması

Cevap : E) Yeryüzünde yapılmış ilk dinî yapı olması

Açıklama : “Beyt-i Atîk”, “eski, köklü, özgür ev” anlamına gelir. Kabe için bu ifadenin kullanılmasının sebeplerinden biri, onun yeryüzünde Allah’a ibadet amacıyla inşa edilen ilk mabet (ev) olmasıdır.

14. كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ
şeklindeki ayette geçen قانِتُونَ ifadesiyle aşağıdakilerden hangisi kastedilmiştir?

A) صامتون
B) ساجدون
C) سائحون
D) خاشعون
E) جاهدون

Cevap : D) خاشعون

Açıklama :

15. Rum suresi 24. ayetlerinde geçenِ
َﻏُﻠِﺒَﺖ ِ ﺍﻟﺮﱡ ﻭﻡ ُ , ﺳَﻴَﻐْﻠِﺒُﻮﻥ َ , ﻓِﻲ ﺍَﺩْﻧَﻰ ﺍﻻَْﺭْﺽ ِ , ﻓِﻲ ﺑِﻀْﻊ
ﺳِﻨِﻴﻦ
cümlelerini farklı şekillerde okuyarak ve bunlara birtakım sayısal değerler atfederek Kudüs’ün hicrî 583 (1187) yılında fethedileceğini bu tarihten 60 yıl önce yani 522 yılında tahmin
eden ve bu tahmini aynen gerçekleşen âlim aşağıdakilerden hangisidir?

A) İbn Berrecân
B) İbn Vezir el-Ğırnâti
C) Muhyiddin İbnu’l-Arabi
D) Mevlana Celaliddin Rûmi
E) Ez-Zemelkāni

Cevap : A) İbn Berrecân

Açıklama : Endülüslü sufi ve müfessir İbn Berrecân, bu ayetlerdeki harflere ebced değerleri vererek ve farklı kıraatleri yorumlayarak Selahaddin Eyyubi’nin Kudüs’ü fethedeceği tarihi önceden bildirmesiyle meşhurdur.

16. Sahabe ve tabiun dönemlerinden sonra hicri dördüncü asırda vefat edip tefsir denince ismi akla gelen ilk müfessir aşağıdakilerden hangisidir?

A) İbn Ebi Hatim er-Razi
B) İbn Cerir et-Taberi
C) Ebu İshak es-Sa’lebi
D) Ebu’l-Leys es-Semerkandî
E) Ebu Cafer en-Nehhas

Cevap : B) İbn Cerir et-Taberi

Açıklama : Hicri 310’da (10. yüzyıl başı) vefat eden İbn Cerîr et-Taberî’nin “Câmi’u’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân” adlı eseri, kendisinden önceki rivayetleri toplayan en kapsamlı ve en temel rivayet tefsiri olarak kabul edilir.

17. Müellif Sâbûnî’ye göreَ
ﺍَﻟﱠﺬِﻳﻦ َ ﻳُﻘِﻴﻤُﻮﻥ َ ﺍﻟﺼﱠﻠٰﻮﺓ َ ﻭَﻳُﺆْﺗُﻮﻥ َ ﺍﻟﺰﱠ ﻛٰﻮﺓ َ ﻭَﻫُﻢ ْ ﺑِﺎﻻْٰﺧِﺮَﺓ ِ ﻫُﻢ ْ ﻳُﻮﻗِﻨُﻮﻥ
şeklindeki Lokman Suresi dördüncü ayette geçenَ
ﻭَﻳُﺆْﺗُﻮﻥ
fiilinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) يعطون
B) يفعلون
C) يدفعون
D) يقرون
E) يجعلون

Cevap : C) يدفعون

Açıklama :

18. Ahzab suresinde aşağıdaki peygamberlerin hangisinden bahsedilmemiştir?

A) Hz. Musa
B) Hz. İsa
C) Hz. Yusuf
D) Hz. Nuh
E) Hz. İbrahim

Cevap : C) Hz. Yusuf

Açıklama : Ahzab Suresi’nin 7. ayetinde, kendilerinden sağlam bir söz alınan peygamberler arasında Hz. Nuh, Hz. İbrahim, Hz. Musa ve Hz. İsa’nın isimleri zikredilir. Surede Hz. Yusuf’tan bahsedilmez.

19. Lokman, oğluna bazı ahlaki nasihatlerde bulunmuştur. Aşağıdakilerden hangisi Kur’ân’ın da zikrettiği bu nasihatlelerden biri değildir?

A) ولا تصغر خدك للناس
B) ولا تأكل أموال اليتامى
C) واقصد في مشيك
D) واغضض من صوتك
E) ولا تمش في الأرض مرحبا

Cevap : B) ولا تأكل أموال اليتامى

Açıklama : Lokman Suresi’nde Hz. Lokman’ın oğluna nasihatleri arasında; insanlara karşı kibirlenmemek, yürüyüşte ölçülü olmak, sesi alçaltmak ve yeryüzünde böbürlenerek yürümemek gibi öğütler yer alır. “Yetimlerin mallarını yemeyin” ifadesi ise Kur’an’ın genel bir emridir ancak Hz. Lokman’ın bu suredeki nasihatleri arasında zikredilmez.

20. “Te’vilâtu Ehli’s-Sünneh” diye de bilinen “Te’vîât’l-Kur’an” adında muazzam bir tefsir yazan hicrî dördüncü âlimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ebu’l-Kasım el-Belhî
B) Ebû Mansür Muhammed Mâtürîdî
C) Ebû Ali el-Cübbâî
D) Ebu’l-Hasan Ali b. Îså Rummâni el-Bağdadî
E) Ebû İshak ez-Zeccác

Cevap : B) Ebû Mansür Muhammed Mâtürîdî

Açıklama : Ehl-i Sünnet’in iki büyük itikad imamından biri olan İmam Mâtürîdî’nin dirayet ve re’y metodunu kullandığı ünlü tefsirinin adı “Te’vîlâtü’l-Kur’ân”dır.