Uyarı İşaretleri ve Etiketleme 2024-2025 Vize Soruları (Güz)

Giriş

İş yerlerinde sağlık ve güvenliğin sağlanmasında, tehlikelerin açık ve anlaşılır bir şekilde iletilmesi hayati önem taşır. Uyarı işaretleri ve etiketleme, bu iletişimi standart hale getiren, riskleri görsel olarak ifade eden temel araçlardır. Bu makalede, iş sağlığı ve güvenliği işaretlerinin genel özellikleri ve tehlikeli maddelerin etiketlenmesine yönelik ulusal ve uluslararası kurallar incelenecektir.

İş Sağlığı ve Güvenliği İşaretleri

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği, iş yerlerinde kullanılan işaretleri belirli standartlara bağlamıştır. Bu standartlara göre her işaret türünün kendine özgü bir geometrik şekli ve rengi vardır:

• Yasak İşaretleri: Tehlikeli bir davranışı yasaklayan bu işaretlerin geometrik şekli “dairedir”.
• Uyarı İşaretleri: Bir tehlikeye karşı dikkatli olunması gerektiğini belirten bu işaretlerin geometrik şekli “üçgendir”. Bu işaretlerde kullanılan zemin rengi ise “sarıdır”.

Etkinliklerini artırmak amacıyla, ışıklı bir işaret ile sesli bir sinyal veya el işaretleri ile sözlü iletişim gibi farklı işaret türleri “birlikte kullanılabilir”.

Tehlikeli Maddelerin Sınıflandırılması ve Etiketlenmesi

Kimyasal maddelerin tehlikeleri, özel etiketler aracılığıyla kullanıcıya iletilir. Bu etiketlerde bulunması gereken bilgiler ve formatlar yönetmeliklerle belirlenmiştir. Etikette yer alan her bir tehlike piktogramı (sembolü), etiketin toplam alanının en az “onda birini” kaplamalıdır. Kapasitesi 3 litreyi aşmayan ambalajlar için ise etiketin minimum boyutu “52×74 mm” olmalıdır. Etiketlerde, tehlikenin ciddiyetini azaltan veya yanıltıcı olan “toksik değildir, zararsızdır” gibi ifadelerin kullanılması kesinlikle yasaktır. Bir kimyasalın tüm tehlike ve güvenlik bilgilerini içeren detaylı belge ise “Malzeme Güvenlik Bilgi Formu”dur (GBF/MSDS).

Geçmişte kullanılan sınıflandırma sisteminde tehlike sembollerinin zemin rengi “turuncu” olup, harflerle tehlike sınıfı belirtilirdi:

• T+: Çok Toksik
• E: Patlayıcı
• N: Çevre için Tehlikeli

Ayrıca, “S3: Serin yerde muhafaza edin” gibi standart güvenlik tavsiyeleri (S ibareleri) de etiketlerde yer alırdı.

Tehlikeli Madde Taşımacılığı (ADR)

Tehlikeli maddelerin karayolu ile uluslararası taşımacılığı, “ADR Anlaşması” olarak bilinen uluslararası bir sözleşme ile düzenlenir. Bu anlaşmaya göre, tehlikeli maddeler tehlike özelliklerine göre “9” ana sınıfa ayrılmıştır. Örneğin, “aşındırıcı (korozif) maddeler”, “Sınıf 8” olarak sınıflandırılmıştır.

Diğer Önemli İşaretler ve Riskler

İş yerlerinde ve ürünlerde karşılaşılan bir diğer önemli işaret “CE” uygunluk işaretidir. Bu işaret, ürünün bir kalite belgesi olduğunu değil, Avrupa Ekonomik Alanı için asgari sağlık ve güvenlik standartlarını karşıladığını, yani “güvenli olduğunu” ifade eder. Tehlikelerin değerlendirilmesinde zaman faktörü de önemlidir. “Kanserojen ve mutajen” maddelere maruziyetin zararlı etkileri, maruziyetten “40 yıla” kadar uzun bir süre sonra ortaya çıkabilmektedir.

Sonuç

Uyarı işaretleri ve etiketleme, iş yerlerinde ve ürün güvenliğinde risk iletişiminin temelini oluşturur. Geometrik şekillerden renklere, piktogramlardan standart güvenlik ibarelerine kadar her bir unsur, çalışanları ve tüketicileri potansiyel tehlikelere karşı bilgilendirerek kazaları ve sağlık sorunlarını önlemede hayati bir rol oynar.

1. YASAK işaretlerinin temel niteliklerinin geometrik şekli olarak aşağıdakilerden hangisi kullanılır?

A) Üçgen
B) Beşgen
C) Kare
D) Dikdörtgen
E) Daire

Cevap : E) Daire

Açıklama : Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği’ne göre, yasaklayıcı işaretlerin temel geometrik şekli dairedir. Bu işaretler genellikle kırmızı bir çerçeve içinde beyaz zemin üzerine siyah piktogram ile gösterilir.

2. Çok toksik bir maddenin/ürünün üzerinde yer alması gereken işaret aşağıdakilerden hangisidir?

A) TT
B) Tx
C) T
D) Tn
E) T+

Cevap : E) T+

Açıklama : Tehlikeli maddelerin sınıflandırılmasında kullanılan eski sisteme göre, “Toksik” maddeler ‘T’ harfi ile, “Çok Toksik” maddeler ise ‘T+’ sembolü ile gösterilirdi.

3. Tehlikeli madde taşımacılığında, aşındırıcı maddeler aşağıdaki hangi sınıfta-grupta yer alır?

A) 9
B) 1
C) 8
D) 7
E) 5

Cevap : C) 8

Açıklama : Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Avrupa Anlaşması’na (ADR) göre, aşındırıcı (korozif) maddeler “Sınıf 8” olarak sınıflandırılmıştır.

4. Etikette bulunması gereken sembol, etiketin en az ne kadarını kaplamalıdır?

A) İkide bir
B) Onda bir
C) Yüzde bir
D) Yirmide bir
E) Beşte bir

Cevap : B) Onda bir

Açıklama : Kimyasalların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması (SEA) Yönetmeliği’ne göre, her bir tehlike piktogramı (sembolü), etiketin toplam alanının en az 1/10’unu (onda birini) kaplamalıdır.

5. I. Işıklı işaret ve sesli sinyal
II. Işıklı işaret ve sözlü iletişim
III. El işaretleri ve sözlü iletişim
Yukarıda belirtilen işaret gruplarından hangisi veya hangileri birlikte kullanılabilir?

A) II ve III
B) I, II ve III
C) Yalnız I
D) I ve II
E) I ve III

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama : Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği’ne göre, etkinliklerini artırmak amacıyla belirtilen tüm işaret türleri birbirleriyle koordineli bir şekilde kullanılabilir. Örneğin, bir ışıklı işaret, bir sesli sinyalle veya sözlü bir talimatla desteklenebilir.

6. Tehlikeli madde taşımacılığındaki etiketler kaç gruptan oluşmaktadır?

A) 11
B) 8
C) 4
D) 9
E) 17

Cevap : D) 9

Açıklama : Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Avrupa Anlaşması (ADR) uyarınca, tehlikeli maddeler tehlike özelliklerine göre 9 ana sınıfa ayrılmıştır.

7. Bir ürüne mevzuatta istenen gereklilikler yerine getirilerek CE uygunluk işaretinin iliştirilmesi o ürünle ilgili aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

A) Kaliteli olduğunu
B) Ucuz olduğunu
C) İthal ürün olduğunu
D) Güvenli olduğunu
E) Yerli ürün olduğunu

Cevap : D) Güvenli olduğunu

Açıklama : CE işareti, bir ürünün Avrupa Ekonomik Alanı içerisinde satılabilmesi için uyması gereken asgari sağlık, güvenlik ve çevre koruma standartlarını karşıladığını belirtir. Bu, ürünün “güvenli” olduğunu gösterir, ancak bir kalite belgesi değildir.

8. Ambalaj kaplarının hacimlerine göre etiketin boyutları değerlendirildiğinde 3 litreyi aşmayan kaplar en az hangi boyutlarda olmalıdır?

A) 148x210mm
B) 74×105 mm
C) 52×74 mm
D) 105×148 mm
E) 300×450 mm

Cevap : C) 52×74 mm

Açıklama : Kimyasalların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması (SEA) Yönetmeliği’ne göre, kapasitesi 3 litreden fazla olmayan kaplar için kullanılması gereken etiketin minimum boyutları 52 x 74 mm’dir.

9. Tehlike sembollerinde zemin aşağıdaki renklerden hangisidir?

A) Kırmızı
B) Turuncu
C) Siyah
D) Mavi
E) Sarı

Cevap : B) Turuncu

Açıklama :

10. Tehlikeli maddenin güvenli kullanımı ile ilgili standartlardan “Serin yerde muhafaza edin” aşağıdakilerden hangisi ile gösterilir?

A) S3
B) S2
C) S4
D) S1
E) S5

Cevap : A) S3

Açıklama : Tehlikeli maddeler için kullanılan eski R/S (Risk/Safety) ibareleri sisteminde, S3 ifadesi “Serin yerde muhafaza edin” anlamına gelen güvenlik tavsiyesidir.

11. Tehlikeli müstahzarların ambalajlarındaki etiketlerde aşağıdakilerden hangisinin bulunması gerekmez?

A) Tehlike işaretleri
B) Tehlike sembolleri
C) Tehlikeli müstahzarın ticari adı
D) Risk ve güvenlik ibareleri
E) EC numarası

Cevap : E) EC numarası

Açıklama : Etikette ticari ad, tehlike sembolleri (piktogramlar), risk (H) ve güvenlik (P) ibareleri gibi bilgilerin bulunması zorunludur. EC numarası ise her zaman etikette bulunması zorunlu bir bilgi değildir; genellikle Malzeme Güvenlik Bilgi Formu’nda yer alır.

12. Tehlikeli maddelerin ve müstahzarların özelliklerine ilişkin ayrıntılı bilgileri, bulunduğu iş yerlerinde madde ve müstahzarın tehlikeli özelliklerine göre alınacak güvenlik önlemlerini ve insan sağlığı ve çevrenin, tehlikeli maddelerin ve müstahzarların olumsuz etkilerinden korunmasına yönelik gerekli bilgileri içeren belge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Malzeme fiyatı
B) Malzeme güvenlik bilgi formu
C) Risk analizi formu
D) Elleçleme
E) Tehlike formu

Cevap : B) Malzeme güvenlik bilgi formu

Açıklama : Tanımı yapılan belge, bir kimyasalın tehlikeleri, kullanımı, depolanması, taşınması ve acil durum önlemleri hakkında kapsamlı bilgi içeren Malzeme Güvenlik Bilgi Formu’dur (GBF veya MSDS).

13. Aşağıdakilerden hangisi tehlikeli maddenin ambalajı veya etiketi üzerinde yer alamaz?

A) Maddenin piyasaya arzından sorumlu üretici
B) Risk ibareleri
C) Güvenlik ibareleri
D) Toksik değildir, zararsızdır, kirletici değildir ifadeleri
E) Tehlike sembolleri ve işaretleri

Cevap : D) Toksik değildir, zararsızdır, kirletici değildir ifadeleri

Açıklama : İlgili yönetmelikler, tehlikeli olarak sınıflandırılmış bir maddenin etiketinde, tehlikenin ciddiyetini azaltan veya yanıltıcı olan “toksik değildir”, “zararsızdır” gibi ifadelerin kullanılmasını kesinlikle yasaklar.

14. Uyarı işaretleri ve Etiketlemede “UYARI Rengi “ olarak isimlendirilen renk, aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mavi
B) Kırmızı
C) Beyaz
D) Sarı
E) Yeşil

Cevap : D) Sarı

Açıklama : Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği’nde “Uyarı İşaretleri” için tanımlanan zemin rengi sarıdır. Bu renk dikkatli olma, önlem alma veya kontrol etme gerekliliğini belirtir.

15. Tehlikeli yükün karayolu ile uluslararası taşımacılığına ilişkin Avrupa Anlaşması aşağıdakilerden hangisidir?

A) RST Anlaşması
B) NO1 Anlaşması
C) ADR Anlaşması
D) IUPAC Anlaşması
E) EST Anlaşması

Cevap : C) ADR Anlaşması

Açıklama : ADR, Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Avrupa Anlaşması’nın (Accord Européen relatif au transport international des marchandises Dangereuses par Route) Fransızca kısaltmasıdır.

16. Zararlı etkisi en uzun 40 yıl sonra ortaya çıkan madde grubu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kanserojen ve mutajen madde
B) Aşındırıcı madde
C) Yanıcı madde
D) Patlayıcı madde
E) Oksitleyici madde

Cevap : A) Kanserojen ve mutajen madde

Açıklama : Kanserojen ve mutajen maddelerin neden olduğu sağlık sorunları (kanser gibi), maruziyetten çok uzun bir süre sonra ortaya çıkabilir. Bu gizli döneme “latent süre” denir ve bu süre 40 yıla kadar uzayabilir.

17. Kanserojen ve mutajen maddelerde zararlı etki en çok kaç yıl sonra ortaya çıkabilir?

A) 10
B) 2
C) 5
D) 1
E) 40

Cevap : E) 40

Açıklama : Önceki soruda da belirtildiği gibi, kanserojen maddelere maruziyet sonrası hastalığın ortaya çıkması arasındaki latent (gizli) süre en çok 40 yıla kadar çıkabilmektedir.

18. Çevre için tehlikeli olan bir maddenin/ürünün üzerinde yer alması gereken işaret aşağıdakilerden hangisidir?

A) N
B) S
C) C
D) L
E) Z

Cevap : A) N

Açıklama : Tehlikeli maddeler için kullanılan eski sınıflandırma sisteminde, “Çevre için Tehlikeli” (Dangerous for the Environment) maddeler ‘N’ harfi ile sembolize edilirdi.

19. Patlayıcı bir maddenin/ürünün üzerinde yer alması gereken işaret aşağıdakilerden hangisidir?

A) C
B) F
C) E
D) N
E) S

Cevap : C) E

Açıklama : Tehlikeli maddeler için kullanılan eski sınıflandırma sisteminde, “Patlayıcı” (Explosive) maddeler ‘E’ harfi ile sembolize edilirdi.

20. Uyarı işaretlerinde kullanılan geometrik şekil aşağıdakilerden hangisidir?

A) Üçgen
B) Beşgen
C) Daire
D) Dikdörtgen
E) Kare

Cevap : A) Üçgen

Açıklama : Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği’ne göre, bir tehlikeye karşı uyarıda bulunan işaretlerin temel geometrik şekli üçgendir.