İdare Hukuku 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Siyaset sosyolojisi, “siyaset ile toplum arasındaki karşılıklı etkileşimleri” inceleyen bir sosyoloji alt dalıdır. Siyasal iktidarın bölüşümü, yetke (otorite) ve meşruiyet gibi kavramlar bu alanın merkezi unsurlarıyken, “dayanışma” gibi kavramlar daha çok genel sosyolojinin konusudur. Bu makalede, siyaset sosyolojisinin kurucu düşünürlerinin temel teorileri ve devlet, iktidar, toplumsal yapı gibi temel kavramlar ele alınacaktır.

Klasik Sosyolojide Siyaset: Marx, Weber, Durkheim

Sosyolojinin kurucu babaları, siyasi olguları toplumsal bağlamları içinde analiz etmişlerdir.

• Karl Marx: Marx’a göre, tarihin motoru sınıflar arası “dayanışma” değil, “sınıf çatışmasıdır”. İktisadi ilişkiler toplumsal altyapıyı oluşturur ve siyaset gibi üstyapı kurumlarının yönünü belirler.
• Max Weber: Siyaset sosyolojisinin merkezine “insan neden itaat eder?” sorusunu koyarak “meşruiyet” kavramını geliştirmiştir. “Sosyal sınıfı” ise öncelikle piyasadaki benzer ekonomik çıkarlara ve yaşam şanslarına sahip insan grupları olarak tanımlamıştır.
• Emile Durkheim: Toplumsal bütünleşme üzerinde durmuştur. Toplumsal normların zayıfladığı “anomi” halinin, bireyler arasındaki yükümlülükleri güçlendirmediğini, aksine zayıflattığını savunmuştur. “Kolektif vicdan” ve “iş bölümü” gibi kavramlar ona aitken, “karşılıklılık ve etkileşim” daha çok Simmel’in sosyolojisine aittir.

Devletin Doğası ve İktidar

Modern devletin nasıl ortaya çıktığı, siyaset sosyolojisinin temel sorularındandır. Tarihsel sosyolog Charles Tilly’e göre, “modern devleti ortaya çıkaran, yöneticilerin bir askeri kuvvet yaratma girişimidir”. İktidarın doğasını analiz eden Michael Mann ise, iktidarı iki boyutta inceler. “Despotik iktidar”, elitin toplum üzerindeki keyfi gücüdür ve “kuvvetler ayrılığı” ilkesiyle çelişir. “Altyapısal iktidar” ise, devletin sivil topluma nüfuz etme ve onu organize etme kapasitesidir; yani “toplum aracılığı ile iktidar” olarak tanımlanır.

Toplumsal Yapı: Tabakalaşma ve Sivil Toplum

Siyaset, toplumsal eşitsizlik yapıları içinde gerçekleşir. Ünlü sosyolog Anthony Giddens, “toplumsal tabakalaşmayı” farklı topluluklar arasında var olan “yapısal eşitsizlikler” olarak tanımlar. Gerhard Lenski’ye göre ise, toplumsal istikrar, bu eşitsizliklerin ortadan kalkmasını değil, aksine yerleşik hale gelmesini sağlar. Bu eşitsizlik yapıları içinde, devletten özerk bir alan olan sivil toplumun rolü de önemlidir. Demokratik bir sistemde, “sivil toplum kuruluşlarının siyasi iktidarlarla arasına net bir sınır çizmesi” beklenir.

Sonuç

Siyaset sosyolojisi, iktidar ve toplum arasındaki karmaşık ilişkiyi anlamak için zengin bir teorik çerçeve sunar. Alexis de Tocqueville’in “çoğulculuğu iktidar merkezlerinin çoğulluğu” olarak tanımlamasından, George Orwell’in demokratik toplumlardaki “rıza üretimi” mekanizmalarını analiz etmesine kadar birçok düşünür bu alana önemli katkılar sunmuştur. Robert Dahl’ın “demokrasiyi seçkinler arası bir iktidar savaşı” olarak görmesi gibi farklı yaklaşımlar, siyasi olguların ne kadar çok katmanlı olduğunu göstermektedir.

1. Aşağıdakilerden hangisi basit iradeli işlemdir?

A) Belediye Meclisi Kararı
B) Üniversite Senatosu Kararı
C) Disiplin Kurulu Kararı
D) Fakülte Yönetim Kurulu Kararı
E) Disiplin Amiri Kararı

Cevap : E) Disiplin Amiri Kararı

Açıklama : Basit iradeli işlem, tek bir makam veya kişinin iradesiyle oluşan idari işlemdir. Disiplin amirinin kararı bu niteliktedir. Diğer şıklarda yer alan meclis ve kurul kararları ise birden fazla kişinin iradesinin birleşmesiyle oluşan kolektif (kurul) işlemlerdir.

2. İdari İşlemler ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) İdari işlemler hukuka uygunluk denetimi bakımından yargı denetimine tabidir.
B) Genel düzenleyici işlemler kişilik dışı, soyut işlemlerdir.
C) Birel işlemler uygulanmakla tükenmez, doğurgan bir özelliğe sahiptir.
D) Zimni işlemler kural olarak “zımni red” olarak sonuç doğurur. Ancak kanunla düzenlenmiş istisnai durumlarda “zımni kabul” de mümkündür.
E) Birel işlem muhatabının hukuki statüsünü değiştirir.

Cevap : C) Birel işlemler uygulanmakla tükenmez, doğurgan bir özelliğe sahiptir.

Açıklama : “Uygulanmakla tükenmeme” ve “doğurgan özellik”, genel düzenleyici işlemlerin (yönetmelik, genelge vb.) bir özelliğidir; çünkü bu işlemler sürekli olarak yeni hukuki durumlar yaratabilir. Birel işlemler (atama, ruhsat verme vb.) ise genellikle bir kez uygulanmakla hukuki etkisini tamamlar ve tükenir.

3. Aşağıdakilerden hangisi hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşlarının ortak özelliklerinden biri değildir?

A) İdari Özerkliğe sahip olma
B) Kendi mal varlığı ve bütçesine sahip olma
C) Kamu tüzel kişiliğine sahip olma
D) Merkezi idarenin idari vesayet denetimine tabi olma
E) Merkezi idarenin hiyerarşi denetimine tabi olma

Cevap : E) Merkezi idarenin hiyerarşi denetimine tabi olma

Açıklama : Hiyerarşi denetimi, aynı kamu tüzel kişiliği içerisindeki ast-üst ilişkisidir. Hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşları (üniversiteler, TRT vb.) ise merkezi idareden ayrı kamu tüzel kişiliklerine sahiptir. Bu nedenle aralarındaki denetim ilişkisi hiyerarşi değil, idari vesayettir.

4. “Bireyler arasında fırsat eşitliği yaratan, insan onuruna yakışır belli bir hayat düzeni garanti eden, bireyi yoksul, muhtaç durumdan kurtaran, onun kişiliğinin hukuki güven ve adalet içinde gelişmesini sağlayan devlet”
Yukarıdaki tanım, İdare hukukunu etkileyen hangi ilkeyi ifade etmektedir?

A) Kanunilik İlkesi
B) Eşitlik İlkesi
C) Hukuk Devleti İlkesi
D) Tarafsızlık İlkesi
E) Sosyal Devlet İlkesi

Cevap : E) Sosyal Devlet İlkesi

Açıklama : Verilen tanım, devletin sadece temel hak ve özgürlükleri korumakla kalmayıp, aynı zamanda vatandaşlarının sosyal ve ekonomik refahını artırmak, sosyal adaleti ve fırsat eşitliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirten “Sosyal Devlet” ilkesini eksiksiz bir şekilde tanımlamaktadır.

5. İmtiyaz usulü ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Özel hukuk kişisi tarafından bir kamu hizmetinin yürütülmesidir
B) İmtiyaz sözleşmesi idari sözleşmedir
C) Kamu hizmetinin yürütülmesi bir sözleşme ile özel hukuk kişisine devredilir
D) İmtiyazcı, hizmetten yararlananlardan herhangi bir bedel talep edemez
E) Kar ve zarar imtiyazcıya aittir

Cevap : D) İmtiyazcı, hizmetten yararlananlardan herhangi bir bedel talep edemez

Açıklama : Kamu hizmeti imtiyaz sözleşmesinde, hizmeti yürüten özel hukuk kişisi (imtiyazcı), yaptığı yatırımın maliyetini karşılamak ve kâr elde etmek amacıyla, idarenin denetimi altında hizmetten yararlanan kişilerden bir ücret (tarife) talep etme hakkına sahiptir.

6. “İdarenin görevi kapsamında olan bir konuda, idare adına irade açıklamaya yetkili olmayan kimselerin işlem yapması halinde ….. gündeme gelir.”
Yetki sakatlığıyla ilgili yukarıda verilen cümledeki boşluk, aşağıdakilerden hangisi ile doldurulmalıdır?

A) yetki tecavüzü
B) yokluk
C) fonksiyon gaspı
D) yetki gaspı
E) yetkisizlik

Cevap : D) yetki gaspı

Açıklama : Yetki gaspı, idari bir makam veya görevli olmayan, yani idare aygıtının tamamen dışında bulunan bir kişinin idare adına işlem yapması durumudur. Bu işlemler hukuken “yok” hükmündedir.

7. Aşağıdaki ifadelerden hangisi kamu tüzel kişiliğinin özelliklerinden değildir?

A) Yasa ve düzenleyici işlem yapabilmek
B) Kamu görevlisi niteliğinde personele sahip olmak
C) İdari sözleşmenin tarafı olabilmek
D) İdari işlem tesis edebilmek
E) Kamu gücü yetkisine sahip olmak

Cevap : A) Yasa ve düzenleyici işlem yapabilmek

Açıklama : “Yasa” yapma yetkisi, anayasa uyarınca sadece yasama organına, yani Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne aittir. Kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarıyla ilgili olarak yönetmelik gibi “düzenleyici işlemler” yapabilirler, ancak yasa yapamazlar.

8. İdarenin, bir kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin ve kamu hukuku kurallarına tabi olarak yaptığı karşılıklı irade açıklamalarına ne denir?

A) Özel hukuk sözleşmesi
B) İdari eylem
C) Düzenleyici işlem
D) İdari sözleşme
E) İdari işlem

Cevap : D) İdari sözleşme

Açıklama : Soruda verilen tanım, idari sözleşmenin tanımıdır. İdari sözleşmeler, taraflardan en az birinin idare olduğu, kamu hizmetinin yürütülmesine yönelik olan ve idareye üstün yetkiler tanıyan sözleşmelerdir.

9. Organik anlamda İdare, Devletin üç temel erki olan;
I. Yasama erkinin dışında yer almaktadır.
II. Yürütme erkinin dışında yer almaktadır.
III. Yargı erkinin dışında yer almaktadır.
IV. Yasama erkinin içerisinde yer almaktadır.
V. Yürütme erkinin içerisinde yer almaktadır.
VI. Yargı erkinin içerisinde yer almaktadır.
Yukarıda numaralandırılmış cümlelerde verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

A) I, II ve III
B) I, III ve V
C) IV, V ve VI
D) II, IV ve VI
E) III, V ve VI

Cevap : B) I, III ve V

Açıklama : Organik anlamda idare, devletin örgüt yapısını ifade eder. Bu yapı, yürütme erkinin içinde yer alır (V doğru, II yanlış); yasama ve yargı erklerinin ise dışında kalır (I ve III doğru, IV ve VI yanlış). Dolayısıyla doğru ifadeler I, III ve V’tir.

10. I. Hiyerarşi yetkisi özel bir yetkidir.
II. Hiyerarşi yetkisi vazgeçilemeyen bir yetkidir.
III. Hiyerarşi merkezden yönetimin yerinden yönetim üzerindeki yetkisidir.
IV. Hiyerarşi farklı kamu tüzel kişileri arasında geçerli olan bir yetkidir.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) II ve IV
B) I, II ve III
C) Yalnız II
D) I ve IV
E) II ve III

Cevap : C) Yalnız II

Açıklama : Hiyerarşi, aynı tüzel kişilik içindeki genel ve doğal bir ast-üst ilişkisidir (I yanlış, III ve IV yanlış). Üst, bu yetkisinden vazgeçemez ve devredemez (II doğru). Farklı kamu tüzel kişilikleri arasındaki denetim ise idari vesayettir.

11. “Merkezi idare, mahallî idareler üzerinde, mahallî hizmetlerin ….. ilkesine uygun şekilde yürütülmesi, kamu görevlerinde birliğin sağlanması, toplum yararının korunması ve mahalli ihtiyaçların gereği gibi karşılanması amacıyla, kanunda belirtilen esas ve usuller dairesinde ….. yetkisine sahiptir.”
Yukarıda verilen Anayasa’nın 127. Maddesi hükmünde, boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdaki ifadelerden hangisi gelmelidir?

A) idarenin bütünlüğü – hiyerarşi
B) yetki genişliği – idari vesayet
C) hiyerarşi – idari vesayet
D) yetki genişliği – hiyerarşi
E) idarenin bütünlüğü – idari vesayet

Cevap : E) idarenin bütünlüğü – idari vesayet

Açıklama : Anayasa’nın 127. maddesi, merkezi idare ile mahalli idareler arasındaki ilişkiyi düzenler. Bu ilişki, “idarenin bütünlüğü” ilkesi gereğince, merkezi idarenin mahalli idareler üzerinde sahip olduğu “idari vesayet” denetimi ile sağlanır.

12. Cumhurbaşkanının hastalık ve yurt dışına çıkma gibi sebeplerle geçici olarak görevinden ayrılması hallerinde, yerine hangi yetkili vekâlet eder?

A) Anayasa Mahkemesi Başkanı
B) Adalet Bakanı
C) Cumhurbaşkanı Yardımcısı
D) TBMM Başkanı
E) İçişleri Bakanı

Cevap : C) Cumhurbaşkanı Yardımcısı

Açıklama : 2017 Anayasa değişikliği ile getirilen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne göre, Cumhurbaşkanına, görevini geçici olarak yapamadığı durumlarda Cumhurbaşkanı Yardımcısı vekâlet eder.

13. I. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK)
II. Toplu Konut İdaresi (TOKİ)
III. Yükseköğretim Kurulu (YÖK)
IV. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
V. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK)
Yukarıda verilen hizmet bakımından yerinden yönetim kuruluşlarından hangileri doğrudan Anayasa’da düzenlenmiştir?

A) III, IV, V
B) I, III, V
C) I, II, III
D) I, III, IV
E) II, III, IV

Cevap : D) I, III, IV

Açıklama : Anayasamızda; Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (m. 133), Yükseköğretim Kurulu (m. 131) ve Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu (m. 134) özel maddelerle doğrudan düzenlenmiş anayasal kuruluşlardır. TOKİ ve BDDK ise kanunla kurulmuşlardır.

14. I. İdare hukuku, statü hukukudur
II. İdare hukuku, özel hukukun bir dalıdır
III. İdare hukuku, tedvin edilmiş bir hukuk dalıdır
IV. İdare hukuku, bağımsız bir hukuk dalıdır
V. İdare hukuku, içtihatlardan doğan bir hukuk dalıdır
İdare Hukukunun özelliklerine ilişkin yukarıda verilen cümlelerden hangileri doğrudur?

A) I, IV ve V
B) I, III ve V
C) II, IV ve V
D) I, II ve III
E) I, III ve IV

Cevap : A) I, IV ve V

Açıklama : İdare Hukuku, tarafların önceden belirlenmiş yasal durumlara (statülere) tabi olduğu bir hukuk dalıdır (I doğru). Kamu hukukunun bağımsız bir dalıdır (II yanlış, IV doğru). Derlenmiş (tedvin edilmiş/kodifiye) değildir, yani tek bir kanunda toplanmamıştır (III yanlış). Büyük ölçüde yargı kararlarıyla (içtihatlarla) gelişmiştir (V doğru).

15. Birden fazla mahalli idarenin, yürütmekle görevli oldukları hizmetlerden bazılarını birlikte görmek üzere kendi aralarında kurdukları kamu tüzel kişisine ne ad verilir?

A) Büyükşehir belediyesi
B) Merkezi idare birlikleri
C) Mahalli idare birlikleri
D) Hizmet bakımından yerinden yönetim kuruluşları
E) Bölge idare teşkilatı

Cevap : C) Mahalli idare birlikleri

Açıklama : Belediyeler, il özel idareleri ve köyler gibi mahalli idarelerin, ortak bir hizmeti yürütmek amacıyla bir araya gelerek kurdukları kamu tüzel kişiliğine “mahalli idare birliği” (örn: su ve kanalizasyon birliği) denir.

16. Aşağıdakilerden hangisi kamu hizmetine hakim olan ilkelerden biridir?

A) Süreklilik
B) Ölçülülük
C) Gereklilik
D) Elverişlilik
E) Orantılılık

Cevap : A) Süreklilik

Açıklama : Kamu hizmetlerinin temel ilkeleri; süreklilik (kesintisizlik), değişkenlik (uyarlanma), eşitlik (nesnellik) ve bedelsizliktir (veya mali güce göre ücretlendirme). Diğer şıklar idari kolluk yetkisinin sınırlarını belirleyen ilkelerdir.

17. I. İl Teşkilatı
II. İl Özel İdaresi
III. İlçe Teşkilatı
IV. Belediye
V. Köy
Yukarıda belirtilenlerden hangileri merkezî idarenin taşra teşkilatı içerisinde yer almaz?

A) III ve V
B) II, IV ve V
C) I, II, IV
D) II ve V
E) I ve III

Cevap : B) II, IV ve V

Açıklama : Merkezi idarenin taşra (il ve ilçe) teşkilatı, vali ve kaymakam yönetimindeki il ve ilçe teşkilatlarından (I ve III) oluşur. İl özel idaresi, belediye ve köy ise ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip yerel yönetimler, yani mahalli idarelerdir.

18. I. İdari sözleşmelerin konusu, bir kamu hizmetinin yürütülmesidir.
II. İdari sözleşmeler, kamu hukuku ve özel hukuk kurallarına tabidir.
III. İdari sözleşmelerde idare, bazı ayrıcalık ve üstün yetkilere sahiptir.
IV. Sözleşmenin tarafı olan özel hukuk kişisi dilediğinde sözleşmeyi feshedebilir.
İdari sözleşmeler ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A) I, IV
B) I, III
C) III, IV
D) II, III
E) II, IV

Cevap : B) I, III

Açıklama : İdari sözleşmelerin konusu bir kamu hizmetidir (I doğru) ve bu sözleşmelerde idareye tek taraflı değişiklik yapma, feshetme gibi üstün yetkiler tanınır (III doğru). Bu sözleşmeler tamamen kamu hukuku kurallarına tabidir (II yanlış) ve özel hukuk kişisi sözleşmeyi tek taraflı feshedemez (IV yanlış).

19. İdarenin iradesini ortaya koyması ile birlikte işlemin muhatabı tarafından rızasına yahut onayına ihtiyaç olmaksızın hukuki sonuçlarını doğurabilmesi, idari işlemin hangi özelliğini ifade etmektedir?

A) İcrailik
B) Yargısal denetime tabi olma
C) Hukuki sonuç doğurma
D) Hukuka uygunluk karinesinden yararlanma
E) Tek yanlılık

Cevap : A) İcrailik

Açıklama :

20. “Kamu hizmetlerinin görülmesinde verim ve uyum sağlamak amacıyla, birden çok ili içine alan ………… kurulabilir.”
Yukarıda verilen cümlede boş bırakılan yer aşağıdakilerden hangisi ile doldurulmalıdır?

A) kamu tüzel kişisi
B) merkezi idare teşkilatı
C) kamu hizmeti teşkilatı
D) mahalli idare
E) yerinden yönetim teşkilatı

Cevap : B) merkezi idare teşkilatı

Açıklama : Bu ifade, Anayasa’nın 126. maddesinde yer alan bir hükümdür. Kamu hizmetlerinde verimliliği artırmak amacıyla, birden çok ili kapsayan bölgesel düzeyde “merkezi idare teşkilatı” (bölge valiliği, kalkınma ajansları vb.) kurulabileceğini belirtir.