Makro İktisat 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Makro iktisat, bir bütün olarak ekonominin performansını, yapısını ve davranışını inceleyen bir bilim dalıdır. Milli gelir, işsizlik ve enflasyon gibi temel ekonomik sorunlara odaklanır ve bu sorunları çözmek için politika önerileri geliştirir. Bu makalede, makro iktisadın temel göstergeleri ve bu göstergeleri analiz etmek için kullanılan Keynesyen modelin ana hatları ele alınacaktır.

Makroekonomik Göstergeler

Bir ekonominin sağlığını ölçmek için çeşitli göstergeler kullanılır.

• Milli Gelir: Bir ülkenin ekonomik faaliyetlerinin toplam değerini ölçer. Enflasyon etkisinden arındırılmamış, cari fiyatlarla hesaplanan gelire “nominal milli gelir” denir. Bireylerin ve hanehalklarının fiilen eline geçen parasal gelir ise “kişisel gelirdir”. Ülkeler arası gelişmişlik karşılaştırmalarında ise ortak bir ölçü birimi olarak genellikle “ABD Doları” kullanılır.
• İstihdam ve İşsizlik: Bir ülkedeki çalışan ve iş arayan nüfusun toplamına “iş gücü” denir. “Yapısal işsizlik” ise, ekonomideki teknolojik değişimler nedeniyle iş gücünün becerileri ile aranan beceriler arasında bir uyumsuzluk olduğunda ortaya çıkar.
• Enflasyon: Fiyatlar genel düzeyindeki sürekli artıştır. Hızına göre sınıflandırılır; “hiperenflasyon”, fiyatların aylık olarak %50 ve üzerinde arttığı durumdur. “Kronik enflasyon” ise genellikle ekonomik durgunluk belirtileriyle birlikte görülür, “milli gelirin artması” bu durumun bir nedeni değildir. Üretim maliyetlerindeki artışlardan kaynaklanan enflasyona ise “arz (maliyet) enflasyonu” denir.
• Ödemeler Dengesi: Bir ülkenin diğer ülkelerle olan tüm ekonomik işlemlerini kaydeder ve ülkenin uluslararası “ekonomik ve mali itibarının” bir göstergesi olarak kabul edilir.

Keynesyen Model: Toplam Arz ve Talep

Keynesyen iktisat, bir ekonomideki toplam üretim ve gelir düzeyinin, toplam harcamalar (toplam talep) tarafından belirlendiğini savunur. “Toplam arz”, bir ekonomide üreticilerin satmaya hazır oldukları toplam mal ve hizmet miktarını ifade eder. Bu modelde, toplam harcamalardaki bir artış, toplam talep eğrisini sağa kaydırarak “milli geliri artırır”. Otonom harcamalardaki bir artışın milli gelirde kendisinden daha büyük bir artışa yol açması ise “çarpan” mekanizması ile açıklanır. Toplam talebin bileşenlerinden olan yatırımlar da ikiye ayrılır; milli gelir düzeyindeki değişmelere bağlı olan yatırımlara “uyarılmış yatırımlar” denir.

Ekonomik Dengesizlikler ve Politika Müdahaleleri

Ekonomi her zaman tam istihdamda dengede olmayabilir. Toplam talebin, tam istihdam üretim düzeyini sağlamak için yetersiz kalması durumunda ortaya çıkan açığa “deflasyonist açık” denir. Bu durum, ekonomide durgunluğa ve işsizliğe yol açar. Enflasyonla mücadele etmek için ise toplam talebi kısmak gerekir. Bunun için vergileri artırmak, devlet harcamalarını kısmak veya faizleri yükseltmek gibi politikalar uygulanır; “tasarrufların azaltılması” ise tüketimi artıracağı için enflasyonist etki yaratır. Devletin ekonomideki rolü de önemlidir. Memurlara ödenen “ücretler” devletin cari harcamaları iken, emekli maaşı gibi karşılıksız ödemeler “transfer ödemesidir”.

Sonuç

Makro iktisat, ekonomik sorunları anlamak ve çözmek için çeşitli teorik çerçeveler sunar. Keynesyen model, ekonomik dalgalanmaları ve bunlara karşı uygulanacak maliye politikalarını açıklarken, 1970’lerde Robert Lucas ve Thomas Sargent gibi iktisatçıların öncülüğünü yaptığı “rasyonel beklentiler teorisi” gibi yeni yaklaşımlar, makro iktisadi düşünceyi daha da ileriye taşımıştır. Irving Fisher gibi daha önceki dönem iktisatçıları ise bu yeni ekolün temsilcilerinden değildir.

1. Ülkedeki nüfusun üretici durumda bulunan yani iktisadi faaliyete katılan kısmına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) İradi işsizlik
B) İş gücü
C) Aktif nüfus
D) İstihdam
E) Gizli işsizlik

Cevap : B) İş gücü

Açıklama : İş gücü (labor force), bir ülkedeki çalışan (istihdam edilen) ve çalışmak istediği halde iş arayan (işsiz) nüfusun toplamını ifade eder. Bu, ekonomideki iktisadi faaliyete katılan toplam nüfustur.

2. Aşağıdaki hangi gelir belirli bir dönemde ekonomik birimlerin fiilen ellerine geçen parasal gelirin ölçülmesinde kullanılmaktadır?

A) Nominal milli gelir
B) Millî gelir
C) Kişisel gelir
D) Harcanabilir gelir
E) Reel milli gelir

Cevap : C) Kişisel gelir

Açıklama : Kişisel gelir, bir dönemde bireylerin ve hanehalklarının ücret, kâr, faiz, kira gibi tüm kaynaklardan elde ettikleri, vergiler öncesi toplam parasal gelirdir. Bu, fiilen ellerine geçen parayı ifade eder.

3. Aşağıdakilerden hangisi bir ülkenin uluslararası alandaki ekonomik ve mali itibarının bir göstergesi olarak da yorumlanmaktadır?

A) Ödemeler dengesi
B) Kişi başına millî gelir
C) Millî gelir
D) GSMH
E) GSYİH

Cevap : A) Ödemeler dengesi

Açıklama : Ödemeler dengesi (bilançosu), bir ülkenin diğer ülkelerle olan tüm ekonomik işlemlerini kaydeden bir tablodur. Bu dengedeki sürekli açıklar veya fazlalar, ülkenin dış borçlanma kapasitesini, para biriminin değerini ve dolayısıyla uluslararası mali itibarını doğrudan etkiler.

4. Aşağıdakilerden hangi enflasyon çeşidinde para, değerini hızla kaybetmekte, satın alma gücü ise azalmaktadır?

A) Yapısal enflasyon
B) Sürünen enflasyon
C) Sinsi enflasyon
D) Hiperenflasyon
E) Kronik enflasyon

Cevap : E) Kronik enflasyon

Açıklama :

5. Ülkeler arası gelişmişlik düzeyine ilişkin karşılaştırmalarda kullanılan para birimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dolar
B) Euro
C) Kanada doları
D) Ruble
E) Sterlin

Cevap : A) Dolar

Açıklama : Dünya Bankası, IMF gibi uluslararası kuruluşlar, ülkelerin milli gelir ve gelişmişlik düzeylerini karşılaştırırken ortak bir ölçü birimi kullanmak amacıyla verileri genellikle ABD Doları’na çevirirler.

6. Fiyatların değişmediği kabul edildiğinde, toplam harcamalardaki artışın toplam talep eğrisini artış yönünde sağa kaydırması aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

A) Millî geliri arttırır.
B) Harcanabilir geliri azaltır.
C) Millî geliri azaltır.
D) KBMG’i azaltır.
E) Millî gelir değişmez.

Cevap : A) Millî geliri arttırır.

Açıklama : Keynesyen makroekonomik modele göre, toplam talep eğrisinin sağa kayması, yani toplam harcamaların artması, ekonomideki denge üretim düzeyini ve dolayısıyla millî geliri artırır.

7. Aşağıdakilerden hangisi kronik enflasyonunun ortaya çıkma nedenlerinden biri değildir?

A) Yatırımların azalması
B) Stokların artması
C) Satışların yavaşlaması
D) Millî gelir artması
E) İşsizliğin artması

Cevap : D) Millî gelir artması

Açıklama : Kronik (uzun süreli) enflasyon genellikle ekonomik durgunluk belirtileriyle birlikte görülür. Yatırımların azalması, satışların yavaşlaması ve işsizliğin artması bu durumun hem nedeni hem de sonucu olabilir. Millî gelirin artması ise bir ekonomik canlanma işaretidir ve kronik enflasyonun bir nedeni olarak kabul edilmez.

8. Aşağıdakilerden hangisi ekonomide üretim teknolojisi değişim geçirirken; işgücü talep yapısının değişmesi ile görülen işsizlik çeşididir?

A) Konjonktürel işsizlik
B) Friksiyonel işsizlik
C) Gayrı iradi işsizlik
D) Yapısal işsizlik
E) İradi işsizlik

Cevap : D) Yapısal işsizlik

Açıklama : Yapısal işsizlik, ekonominin yapısındaki (teknoloji, tüketici tercihleri vb.) değişiklikler nedeniyle iş gücünün sahip olduğu beceriler ile işverenlerin aradığı beceriler arasında bir uyumsuzluk ortaya çıktığında meydana gelir.

9. Aşağıdakilerden hangisi enflasyonist etkinin azaltılmasına yardımcı olmamaktadır?

A) Tasarrufların azaltılması
B) Tüketimin kısılması
C) Vergilerin arttırılması
D) Devlet harcamalarının kısılması
E) Faizlerin yükseltilmesi

Cevap : A) Tasarrufların azaltılması

Açıklama : Enflasyonu azaltmak için toplam talebi düşürmek gerekir. Tüketimin ve devlet harcamalarının kısılması, vergilerin ve faizlerin artırılması toplam talebi azaltır. Tasarrufların azaltılması ise tüketimi artıracağı için toplam talebi yükseltir ve enflasyonist etkiyi artırır.

10. Aşağıdakilerden hangisi bir ekonomide belli bir dönemde toplam talebi karşılamaya yönelik olarak üretilen mal ve hizmetlerin toplamını ifade etmektedir?

A) Mali yatırım
B) Toplam arz
C) Toplam üretim
D) Uyarılmış yatırım
E) Reel yatırım

Cevap : B) Toplam arz

Açıklama : Toplam arz (aggregate supply), bir ekonomide belirli bir dönemde ve belirli bir fiyat düzeyinde üreticilerin üretip satmaya hazır oldukları toplam mal ve hizmet miktarını ifade eder.

11. Aşağıdakilerden hangisi rasyonel beklentiler teorisinin temsilcilerinden biri değildir?

A) Thomas Sargent
B) Robert Barro
C) Neil Wallace
D) Robert Lucas
E) Irwing Fisher

Cevap : E) Irwing Fisher

Açıklama : Robert Lucas, Thomas Sargent, Robert Barro ve Neil Wallace, 1970’lerde makro iktisatta devrim yaratan rasyonel beklentiler hipotezinin ve Yeni Klasik Ekol’ün önde gelen temsilcileridir. Irving Fisher ise 20. yüzyılın başlarında yaşamış ve miktar teorisi ile faiz oranları üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan çok daha önceki bir iktisatçıdır.

12. Ekonomide üretim faktörleri piyasasında rekabetin bozulması sonucu sendikalar pazarlık gücüne sahip olup iş gücünün verimliliğinin üzerinde ücret talep ettiğinde ortaya çıkan enflasyon aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yapısal enflasyon
B) Arz (maliyet) enflasyonu
C) Talep enflasyonu
D) Kronik enflasyon
E) Sinsi enflasyon

Cevap : B) Arz (maliyet) enflasyonu

Açıklama : Üretim maliyetlerindeki (ücret, hammadde fiyatı, enerji maliyeti vb.) artışların fiyatlar genel düzeyine yansıması sonucu ortaya çıkan enflasyona “arz enflasyonu” veya “maliyet enflasyonu” denir. Sendikaların ücretleri artırması bu duruma klasik bir örnektir.

13. Aşağıdakilerden hangisi nominal millî geliri tanımlamaktadır?

A) Enflasyondan arındırılmış gelirdir.
B) Doğrudan vergilerin düşülmediği gelirdir.
C) Amortismanın çıkarılmadığı gelirdir.
D) Dolaylı vergilerin dahil olduğu gelirdir.
E) Enflasyon oranının düşülmediği gelirdir.

Cevap : E) Enflasyon oranının düşülmediği gelirdir.

Açıklama : Nominal milli gelir, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin cari (o dönemin) fiyatlarıyla hesaplanan değeridir. Fiyat artışlarının (enflasyonun) etkisini içerir. Enflasyondan arındırılmış gelir ise reel milli gelirdir.

14. Aşağıdakilerden hangisi bir ekonomide devletin transfer ödemelerinden biri değildir?

A) Dul ve yetimler
B) İşsizlik primi
C) Öğrenciler
D) Memurlar
E) Kimsesizler

Cevap : D) Memurlar

Açıklama : Transfer ödemeleri, devletin karşılığında herhangi bir mal veya hizmet almadan yaptığı ödemelerdir (emekli maaşları, işsizlik sigortası, burslar vb.). Memurlara ödenen maaşlar ise devletin bir hizmet (kamu hizmeti) karşılığında yaptığı bir harcamadır ve transfer ödemesi sayılmaz.

15. Aşağıdakilerden hangisi millî gelir düzeyindeki değişmelere bağlı olan yatırımlardır?

A) Reel yatırımlar
B) Brüt yatırımlar
C) Uyarılmış yatırımlar
D) Mali yatırımlar
E) Otonom yatırımlar

Cevap : C) Uyarılmış yatırımlar

Açıklama : Uyarılmış yatırımlar (induced investments), ekonomideki milli gelir düzeyindeki artış veya azalışlara bağlı olarak değişen yatırımlardır. Gelir arttıkça bu yatırımlar da artar. Otonom yatırımlar ise gelir düzeyinden bağımsızdır.

16. Aşağıdakilerden hangisi kişilerin gelir düzeyine bağlı olarak gerçekleştirdikleri tasarruflardır?

A) Uyarılmış tasarruf
B) Bireysel tasarruf
C) Marjinal tasarruf
D) Ortalama tasarruf
E) Otonom tasarruf

Cevap : B) Bireysel tasarruf

Açıklama :

17. Aşağıdakilerden hangisi devletin cari harcamalarından biridir?

A) Vergiler
B) İşsizlik primi
C) Dul ve yetimlere yapılan ödemeler
D) Ücret
E) Altyapı yatırımları

Cevap : D) Ücret

Açıklama : Cari harcamalar, devletin günlük faaliyetlerini ve hizmetlerini sürdürmek için yaptığı tüketim niteliğindeki harcamalardır. Kamu personeline ödenen maaş ve ücretler bu kategorinin en önemli kalemidir. Altyapı yatırımları ise sermaye harcamasıdır.

18. Aşağıdakilerden hangisi otonom harcamalar ile gelir artışları arasındaki ilişkiyi göstermektedir?

A) Hızlandıran
B) Marjinal yatırım eğilimi
C) Tasarruf paradoksu
D) Sermayenin marjinal etkinliği
E) Çarpan

Cevap : E) Çarpan

Açıklama : Çarpan (multiplier) mekanizması, otonom harcamalarda (yatırım, kamu harcaması vb.) meydana gelen bir birimlik bir artışın, milli gelirde birden daha büyük bir artışa yol açtığını gösteren katsayıdır.

19. Aşağıdakilerden hangisi toplam talebin toplam arzın altında kalmasından kaynaklanan eksik istihdamda denge durumu ifade etmektedir?

A) Bütçe açığı
B) İkiz açık
C) Deflasyonist açık
D) Dış ticaret açığı
E) Enflasyonist açık

Cevap : C) Deflasyonist açık

Açıklama : Bir ekonomide toplam harcamalar (toplam talep), tam istihdam üretim düzeyini sağlamak için yetersiz kaldığında ortaya çıkan bu açığa “deflasyonist açık” denir. Bu durum ekonomide durgunluğa ve işsizliğe yol açar.

20. Aşağıdaki hangi enflasyon oranı yıllık değil aylık olarak belirlenmektedir?

A) Talep enflasyonu
B) Sinsi enflasyon
C) Hiperenflasyon
D) Yapısal enflasyon
E) Kronik enflasyon

Cevap : C) Hiperenflasyon

Açıklama : Hiperenflasyonun standart tanımı, fiyatlar genel düzeyinin aylık olarak yüzde 50 ve üzerinde artmasıdır. Enflasyonun hızı o kadar yüksektir ki, yıllık olarak ifade edilmesi anlamsızlaşır.