Havalimanı Yönetimi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Havalimanları, sadece uçakların inip kalktığı sahalar değil, aynı zamanda yolcu ve kargo terminalleri, bakım tesisleri ve çok sayıda ticari faaliyeti bünyesinde barındıran karmaşık tesislerdir. Hava ulaşım sisteminin en önemli öğesi olan havalimanları, bulundukları bölgenin ekonomik gelişmişliğinin de bir göstergesi olarak kabul edilir. Bu makalede, gelenekselden moderne havalimanı yönetim modelleri, operasyonel yapıları ve finansal dinamikleri incelenecektir.

Havalimanı Yönetim Modellerinin Evrimi

“Geleneksel” havalimanı yönetim modelinde temel amaç, kâr elde etmekten çok, “trafiğin düzgün bir şekilde akışını sağlamaktı”. Günümüzde ise havalimanları, ticari ve ticari olmayan amaçlara ulaşmak için kurulan birer “işletme” olarak görülmektedir. Bu dönüşümle birlikte, devlete ait olan havalimanlarının işletilmesinde yeni modeller ortaya çıkmıştır. Özellikle altyapısı “az gelişmiş ve yetersiz” olan havalimanları için, özel sektörün finansman ve işletme yeteneklerinden faydalanılan “satın al-yap-işlet” gibi özelleştirme yöntemleri kullanılır. Bir diğer model olan “kamu özel ortaklığı” (PPP) ise, Kansai Havalimanı örneğinde olduğu gibi, proje finansmanına özel şirketlerin katılımını sağlamayı hedefler.

Havalimanı Operasyonları

Bir havalimanı, operasyonel olarak iki ana bölüme ayrılır. Terminalin halka açık alanları “kara tarafı” iken, pasaport ve güvenlik kontrolünden sonra geçilen ve pist, apron gibi sahaları içeren arındırılmış bölgeye “hava tarafı” denir. Terminal binası içindeki aktiviteler; check-in gibi yolcu hizmetleri, pasaport kontrolü gibi resmi kurum faaliyetleri ve havayolları ile ilişkili yolcu hizmetlerini kapsar. Uçuş planlama gibi daha geniş “havayolu operasyon faaliyetleri” ise terminal aktiviteleri dışında değerlendirilir. “Yer hizmetleri” kuruluşları, havayollarına destek olur ve havalimanı otoritesini denetimine tabidir; olağanüstü durumlarda “tek yetkili” olarak karar alamazlar. “Uçak bakımı” ise, maliyeti ve planlaması büyük ölçüde harcanan “adam-saat” üzerinden hesaplanan, emek-yoğun bir faaliyettir.

Havalimanı Ekonomisi ve Pazarlaması

Modern havalimanları, gelirlerini havacılık ve havacılık dışı faaliyetlerden elde eder. Uçakların konma-kalkma ücretleri havacılık geliri iken, duty-free mağazaları, yiyecek-içecek stantları ve otopark gibi faaliyetler “havacılık harici” gelirlerdir. “Havalimanı yer hizmetleri” ise havacılık faaliyetleri kapsamındadır. Havalimanları, bünyelerindeki alanları havayolu ve hizmet firmalarına kiralayarak da gelir elde eder; ancak “gökyüzü kullanım kirası” gibi bir gelir kalemi yoktur. Yoğun saatlerdeki tıkanıklığı yönetmek için ise, o saatlerde daha yüksek ücretlerin uygulandığı “zirve fiyatlandırması” gibi modeller kullanılır. Pazarlama açısından ise, “havayolu mürettebatı” gibi özel ihtiyaçları olan gruplar, ayrı bir pazar bölümü olarak değerlendirilebilir.

Stratejik Çevre ve İş Birliği

Havalimanları, karmaşık bir dış çevre içinde faaliyet gösterir. Ekonomik ve teknolojik çevre gibi “genel (uzak) dış çevre” faktörlerinin yanı sıra, oteller gibi “tamamlayıcı mal ve hizmetler” de yakın çevreyi oluşturur. Sektördeki en önemli değişimlerden biri, rekabeti artıran ve büyümeyi teşvik eden “serbestleşme” (deregülasyon) olmuştur. Bu rekabet ortamında havalimanları, pazarlama ve ortak yatırım projeleri gibi konularda iş birliği yapabilirler; ancak “sağlık faaliyetleri” genellikle bu tür iş birliklerinin dışında kalır. Modern bir havalimanı yönetiminde, tüm kararlar hiyerarşik bir düzen içinde ve önem sırasına göre alınır.

Sonuç

Modern havalimanı yönetimi, operasyonel verimlilik, ticari başarı ve paydaş memnuniyetini bir arada sağlamayı gerektiren çok yönlü bir disiplindir. Yolcu trafiğini “iç hat”, “dış hat” ve “transit” olarak doğru sınıflandırmaktan, destek işlevleri olarak “araştırma-geliştirme” ve “sosyal sorumluluk” faaliyetlerini yürütmeye kadar her bir unsur, bu karmaşık yapının başarılı bir şekilde yönetilmesi için kritik öneme sahiptir.

1. Aşağıdakilerden hangisi havaalanı sektörü üzerinde etkili olan değişimlerden değildir?

A) Kamu yönetiminin havaalanlarına karşı tutum değişikliği
B) Serbestleşme durumu
C) Piyasa değişikliğinin artması
D) Havaalanları arasındaki rekabetin artması
E) Altyapı ve kapasite sorunları

Cevap : B) Serbestleşme durumu

Açıklama :

2. “Havalimanında, pasaport kontrolünden sonraki arındırılmış bölgeler, havalimanının pist, apron, taksi yolları ve bunlara bitişik sahaları ile belirli durumlarda doğrudan uçuş faaliyeti amacıyla kullanılan bina ve yapıları veya bunların bazı kısımları ….. kısmını oluşturur.”
Yukarıdaki ifadede yer alan boşluk, aşağıdakilerden hangisi ile doldurulmalıdır?

A) Uçuş sahası
B) Pat sahaları
C) Yer hizmetleri
D) Havaalanı
E) Hava tarafı

Cevap : E) Hava tarafı

Açıklama : Havalimanları temel olarak “kara tarafı” (landside) ve “hava tarafı” (airside) olmak üzere ikiye ayrılır. Kara tarafı, terminalin halka açık alanlarıdır. Hava tarafı ise pasaport ve güvenlik kontrolünden sonra geçilen, pist, apron ve taksi yolu gibi sadece yetkili personel ve yolcuların girebildiği kontrollü ve arındırılmış sahadır.

3. Aşağıdakilerden hangisi, havaalanlarının iş birliği beklentisi içerisinde olma sebeplerinden biri değildir?

A) Pazarlama faaliyetleri
B) Yer hizmetleri ve kargo operasyonları
C) Sağlık faaliyetleri
D) Ortak uluslararası yatırım projeleri
E) Sosyal sorumluluk projeleri

Cevap : C) Sağlık faaliyetleri

Açıklama : Havaalanları; pazarlama, yatırım, operasyonel verimlilik gibi konularda birbirleriyle iş birliği yapabilirler. Ancak sağlık faaliyetleri, her havalimanının kendi bünyesinde ve ulusal/uluslararası sağlık yönetmeliklerine göre yürütmek zorunda olduğu bir hizmettir ve genellikle havalimanları arası bir iş birliği konusu değildir.

4. Geleneksel havaalanı yönetim modelinde amaç çoğunlukla aşağıdakilerden hangisidir?

A) Havaalanındaki ticari faaliyetleri arttırmak
B) Kâr elde etmek
C) Havacılık dışı gelirleri arttırmak
D) Küresel bir işletmeye dönüşmek
E) Trafiğin düzgün bir şekilde akışını sağlamak

Cevap : E) Trafiğin düzgün bir şekilde akışını sağlamak

Açıklama : Geleneksel modelde havaalanları, kâr amacı gütmeyen birer kamu hizmeti ve altyapı tesisi olarak görülürdü. Bu modeldeki temel amaç, ticari gelirleri artırmak değil, uçak ve yolcu trafiğinin emniyetli ve düzenli bir şekilde akışını sağlamaktı.

5. Ticari ve ticari olmayan amaçlara ulaşmak için oluşturulmuş birime ne ad verilir?

A) İşletme
B) Meclis
C) Okul
D) Yapı
E) Dernek

Cevap : A) İşletme

Açıklama : İşletme, mal veya hizmet üretmek ve/veya pazarlamak için kurulan, kâr amacı güden (ticari) veya gütmeyen (kamu, vakıf işletmeleri vb.) ekonomik birimlerin genel adıdır.

6. I. Havalimanları, bulundukları bölgede ekonomik, yöresel, bölgesel ve ulusal anlamda gelişmişliğin göstergesi olarak kabul edilirler.
II. Havaalanları, hava ulaşımının en önemli öğesidir.
III. Havalimanlarını kapsayan deregülasyonlar havacılık sektörünün gelişimini engellemektedir.
Havalimanı yönetimi ile ilgili olarak yukarıda numaralandırılmış olarak verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız II
B) II ve III
C) Yalnız I
D) I ve II
E) I, II ve III

Cevap : D) I ve II

Açıklama : Havalimanları hem bulundukları bölgenin ekonomik gelişmişlik göstergesidir (I doğru) hem de hava ulaşım sisteminin vazgeçilmez bir parçasıdır (II doğru). Deregülasyon (kuralsızlaştırma/serbestleştirme) ise havacılık sektörünün gelişimini engellemek yerine, rekabeti artırarak gelişimini teşvik etmiştir (III yanlış).

7. Aşağıdakilerden hangisi havaalanı dahilindeki kira gelirlerinden değildir?

A) Gökyüzü kullanım kira gelirleri
B) Yer hizmetleri şirketlerinden elde edilen gelirler
C) Havayolu şirketlerinde verilen yerlerden gelen kira gelirleri
D) Uçak sanayi şirketlerine verilen yerlerden elde edilen kira gelirleri
E) Hizmet firmalarına verilen yerlerden alınan kira gelirleri

Cevap : A) Gökyüzü kullanım kira gelirleri

Açıklama : Havaalanları, bünyelerindeki ofis, hangar, dükkan gibi alanları havayolu, yer hizmetleri ve diğer ticari firmalara kiralayarak gelir elde eder. “Gökyüzü kullanımı” ise bir kiralama konusu değildir; havayolları bu kullanım için seyrüsefer veya konma ücreti gibi hizmet bedelleri öder.

8. Aşağıdakilerden hangisi, terminal aktiviteleri içerisinde yer almaz?

A) Resmi kurum aktiviteleri
B) Havayolları aktiviteleri
C) Doğrudan yolcu hizmetleri
D) Havayolu operasyon faaliyetleri
E) Havayolu ilişkili yolcu hizmetleri

Cevap : D) Havayolu operasyon faaliyetleri

Açıklama : Terminal aktiviteleri, yolcunun terminal binası içinde karşılaştığı süreçlerdir (check-in, pasaport kontrolü, güvenlik vb.). “Havayolu operasyon faaliyetleri” ise uçuş planlama, mürettebat yönetimi, bakım koordinasyonu gibi terminal dışında gerçekleşen çok daha geniş bir faaliyet alanını kapsar.

9. Uçak bakımında aşağıdakilerden hangisinin kullanımının sık olduğu bir bakım yapılmaktadır?

A) Uzman olmayan eleman
B) Temizlik malzemeleri
C) Adam-saat kullanımı
D) Makine – ekipman
E) Uçak yedek parça

Cevap : C) Adam-saat kullanımı

Açıklama : Uçak bakımı, yüksek düzeyde uzmanlık gerektiren ve yoğun insan emeğine dayanan bir faaliyettir. Bu nedenle bakım süreçlerinin maliyeti ve süresi, harcanan toplam çalışma süresi olan “adam-saat” üzerinden hesaplanır.

10. I. Sık uçuş yapan yolcular
II. İç hat yolcular
III. Dış hat yolcular
IV. Transit yolcular
Yukarıda numaralandırılmış olarak verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri, Türkiye’nin havacılık göstergeleri kapsamında incelenen verilerdendir?

A) I ve II
B) II, III ve IV
C) Yalnız I
D) Yalnız II
E) II ve III

Cevap : B) II, III ve IV

Açıklama : Ulusal ve uluslararası havacılık istatistiklerinde yolcu trafiği temel olarak “iç hat”, “dış hat” ve “transit” yolcular olarak sınıflandırılır. “Sık uçuş yapan yolcular” ise bir istatistiksel kategori değil, pazarlama odaklı bir segmentasyondur.

11. Özellikle büyük havaalanlarında ayrı bir grup olarak değerlendirilen ve işleri nedeniyle kuaför, kuru temizleme, terzi gibi özel ihtiyaçları bulunan havaalanı pazar bölümü hangi seçenekte verilmiştir?

A) Havayolu mürettebatı
B) Ziyaretçiler
C) Yolcular
D) İş çevresi
E) Havayolları

Cevap : A) Havayolu mürettebatı

Açıklama : Havaalanında uzun süreler geçiren ve sık seyahat eden havayolu mürettebatı (pilot, kabin memuru vb.), standart yolcu ihtiyaçlarının dışında kuru temizleme, kuaför gibi özel hizmetlere ihtiyaç duyan önemli bir pazar bölümünü oluşturur.

12. I. Araştırma ve geliştirme
II. Sosyal sorumluluk
III. Finans ve mali yapı
IV. Teknik yardımcılar
Yukarıda numaralandırılmış olarak verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri, havaalanı işletmeciliğinin destek İşlevlerdendir?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) III ve IV
D) II ve IV
E) I ve II

Cevap : E) I ve II

Açıklama :

13. Satın al-yap-işlet türü özelleştirme en çok hangi tür havaalanları için uygulanır?

A) Çok iyi çalışan havaalanları
B) Askeri havaalanları
C) Turistik bölge havaalanları
D) Az gelişmiş, yetersiz havaalanları
E) Yoğun trafikli havaalanları

Cevap : D) Az gelişmiş, yetersiz havaalanları

Açıklama : Satın al-yap-işlet ve benzeri Yap-İşlet-Devret (YİD) modelleri, genellikle büyük bir yatırım gerektiren, altyapısı yetersiz veya yeni yapılacak olan projeler için kullanılır. Bu model, kamu kaynağı harcamadan özel sektörün finansman ve işletme yeteneklerinden faydalanmayı amaçlar.

14. Aşağıdakilerden hangisi havaalanı üzerine etkisi olan genel (uzak) dış çevre faktörlerinden değildir?

A) Ekonomik çevre
B) Ekolojik çevre
C) Tamamlayıcı mal ve hizmetler
D) Teknolojik çevre
E) Demografik çevre

Cevap : C) Tamamlayıcı mal ve hizmetler

Açıklama : Genel (uzak) dış çevre faktörleri, PESTE analiziyle incelenen Politik, Ekonomik, Sosyo-kültürel, Teknolojik ve Ekolojik faktörlerdir. “Tamamlayıcı mal ve hizmetler” (oteller, turizm acenteleri vb.) ise işletmenin doğrudan etkileşimde olduğu yakın (sektörel) dış çevre unsurudur.

15. Aşağıdakilerden hangisi havacılık harici faaliyetler arasında yer almaz?

A) Yiyecek içecek stantları
B) Bankalar/döviz büroları
C) Taksi hizmetleri / araç kiralama
D) Gümrüksüz alışveriş mağazaları
E) Havalimanı yer hizmetleri

Cevap : E) Havalimanı yer hizmetleri

Açıklama : Havacılık harici (non-aeronautical) gelirler, doğrudan uçuş operasyonlarıyla ilgili olmayan faaliyetlerden elde edilir (mağazalar, otopark, yiyecek-içecek vb.). Havalimanı yer hizmetleri (bagaj, uçak temizliği, yolcu köprüsü vb.) ise doğrudan uçuş operasyonlarıyla ilgili olan “havacılık faaliyetleri” kapsamındadır.

16. “Havaalanını kullanan her uçak, sadece kendisiyle ilgili maliyetleri ortaya çıkarmamaktadır. Aynı zamanda diğer uçakların gecikmesine ve işletme giderlerinin artışına yol açabilmektedir. Bu durum alternatif olan ……. modeli ihtiyacını ortaya çıkarmıştır.”
Yukarıdaki ifadede yer alan boşluk, aşağıdaki seçeneklerden hangisi ile doldurulmalıdır?

A) büyükbaba hakları
B) Maliyet temelli fiyatlama
C) özel hizmet fiyatlandırması
D) zirve fiyatlandırması
E) geleneksel fiyatlama

Cevap : D) zirve fiyatlandırması

Açıklama : Paragrafta anlatılan durum, havalimanındaki “tıkanıklık” (congestion) sorunudur. Bu sorunu çözmek için, talebin en yoğun olduğu “zirve” saatlerde daha yüksek ücretler uygulanarak trafiğin daha sakin saatlere kaydırılmasını teşvik eden “zirve fiyatlandırması” (peak-load pricing) modeli kullanılır.

17. Aşağıdakilerden hangisi havalimanı yer hizmetleri kuruluşlarının görevlerinden değildir?

A) Olağanüstü durumlarda tek yetkili olarak karar almak
B) Yer hizmetleri işletmelerinin uygunluğunu denetlemek
C) Operasyonlar ile ilgili olarak havayolu taşıyıcısını bilgilendirmek
D) Yer hizmetleri faaliyetlerini gözetmek ve denetlemek
E) Havayolu taşıyıcıları ile işbirliğinde bulunmak

Cevap : A) Olağanüstü durumlarda tek yetkili olarak karar almak

Açıklama : Yer hizmetleri kuruluşları, havayollarına hizmet veren ve havalimanı otoritesinin denetimine tabi olan işletmelerdir. Olağanüstü durumlarda “tek yetkili” olarak karar alma yetkisi, havalimanı işletmecisine (Mülki İdare Amiri, Nöbetçi Meydan Müdürü vb.) aittir, yer hizmetleri kuruluşuna değil.

18. Temel amacı, diğer özelleştirme uygulamalarında bulunan verimlilik artışı oluşturma isteği değil, proje finansmanına yerel ve özel şirketlerin de katılımını sağlamak olan en iyi örneklerinden birinin Kansai Havalimanında görülebileceği özelleştirme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Proje finansmanı yoluyla özelleştirme
B) Kamu özel ortaklığı
C) Merkezi kamu mülkiyeti ve işletimi
D) Göreli rekabet
E) Getiri oranı regülasyon yöntemi

Cevap : B) Kamu özel ortaklığı

Açıklama :

19. Havaalanlarında yönetim işlevleri ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Her kademedeki yöneticinin sorumluluklarına dayalı olarak temel yönetim fonksiyonlarını farklı bir biçimde kullanmaları söz konusudur.
B) Alınan kararlar önem sırası gözetilmeksizin tüm yöneticiler tarafından uygulanabilir.
C) Yönetimin planlama, örgütleme, yöneltme ve denetleme olmak üzere dört temel fonksiyonu bulunmaktadır.
D) Havaalanı süreçlerinin etkin ve verimli bir biçimde yerine getirilmesi sağlanır.
E) Havaalanı amaçlarına ulaşılabilmesi açısından oldukça kritik kararlardan oluşmaktadır.

Cevap : B) Alınan kararlar önem sırası gözetilmeksizin tüm yöneticiler tarafından uygulanabilir.

Açıklama : Yönetimde hiyerarşi ve yetki-sorumluluk dengesi esastır. Stratejik kararları üst yönetim, taktik kararları orta kademe ve operasyonel kararları alt kademe yöneticiler alır ve uygular. Kararların önem sırası gözetilmeden her yönetici tarafından uygulanması, yönetim ilkelerine aykırıdır.

20. …..; karada veya suda, içindeki bina, tesis ve donanımlar dâhil uçakların iniş, kalkış ve yer hareketlerini yapmasına, uçakların bakım ve diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına, yolcu ve yük alınmasına ve verilmesine ilişkin her tür ihtiyacı karşılayacak tesisleri bünyesinde bulundurmak amacıyla düzenlenmiş sahalara verilen addır.
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere, aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Yolcu terminali
B) Kara tarafı
C) Havalimanı
D) Hava tarafı
E) Hava meydanı

Cevap : C) Havalimanı

Açıklama : Verilen tanım, sadece uçakların iniş kalkış yaptığı bir saha olan “hava meydanı”ndan daha fazlasını, yani yolcu ve kargo terminalleri, bakım tesisleri ve diğer tüm destekleyici unsurları içeren kapsamlı bir tesisi tarif etmektedir. Bu tesisin doğru adı “havalimanı”dır (airport).