Kamuoyu Araştırmaları 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

“Kamu” kelimesi, Latince kökenli olup “özel” olanın karşıtıdır ve herkese açık olan ortak alanı ifade eder. Kamuoyu ise, belirli bir konu üzerinde toplumda oluşan ortak kanaattir. Bu kanaat, adetler ve gelenekler gibi uzun sürede oluşan ve değişime direnen “statik kamuoyu” şeklinde olabileceği gibi, güncel olaylar karşısında oluşan dinamik bir yapıda da olabilir. Bu makalede, kamuoyu kavramının tarihsel kökenleri, modern teorileri ve araştırma yöntemleri incelenecektir.

Kamuoyunun Tarihsel Kökenleri

Kamuoyunun varlığı antik çağlara kadar uzanır. Antik Roma’da, Senato kararlarının ve önemli toplumsal olayların halka duyurulduğu günlük bültenlere “Acta-diurna” denirdi. Şehrin siyasi ve sosyal hayatının merkezi olan “Forum” ise, Yunan’daki Agora gibi, kamusal tartışmaların yapıldığı bir alandı. “Halkın sesi, Hakkın sesidir” anlamına gelen Latince deyiş “Vox Populi, Vox Dei” de bu dönemden kalma bir ifadedir.

Aydınlanma ve Modern Kamuoyu Kavramının Doğuşu

Modern kamuoyu kavramı, 18. yüzyıldaki “Aydınlanma” döneminde şekillenmiştir. Bu dönemde aklın ön plana çıkması, şehirlerin çoğalması ve gazetelerin yaygınlaşması, kamusal tartışma ortamını geliştirmiş; buna karşılık “Kilise’nin yükselişi” değil, tam aksine otoritesinin zayıflaması söz konusu olmuştur. 18. yüzyılda hızlanan “kentleşme” süreci, parklar ve sokaklar gibi yeni kamusal alanlar yaratmıştır. Bu dönemin düşünürleri kamuoyuna büyük önem atfetmiştir. John Locke, toplumun ahlaki yargılarını ifade eden “Vicdani Kanaatin Yasası”nı (Law of Opinion) tanımlamıştır. Jean-Jacques Rousseau ise, “genel irade” kavramıyla kamuoyunun her zaman en doğru ve adil olanı temsil ettiğini savunmuştur.

Çağdaş Teoriler ve Kamuoyu Araştırmaları

20. yüzyılda kamuoyu, sosyoloji ve siyaset biliminin önemli bir inceleme konusu haline gelmiştir. Jürgen Habermas’ın “burjuva kamusal alan” teorisi, devlet ve özel alandan bağımsız, vatandaşların rasyonel tartışmalarla ortak meseleleri görüştüğü bir forumu tanımlar. Wilhelm Bauer gibi düşünürler ise kamuoyunun anlık ve değişken doğasının, yerleşik “yasa ve gelenek ile tezat teşkil ettiğini” savunmuştur. E. Jackson Baur ise kamuoyunun oluşumunu kitle davranışı, kamusal tartışma ve kurumsallaşmış karar verme olmak üzere üç aşamada incelemiştir. Günümüzde kamuoyu, İngilizce’de “poll” veya daha geniş anlamda “survey” olarak adlandırılan araştırmalarla ölçülür. Bu araştırmalarda, ana kütlenin alt gruplara ayrılıp her gruptan orantılı olarak eleman seçildiği “oranlı eleman örnekleme” gibi bilimsel yöntemler kullanılır.

Birey ve Kamuoyu

Bireylerin siyasi tutumları, “siyasal toplumsallaşma” adı verilen bir öğrenme süreciyle şekillenir. Ancak kamuoyu her zaman rasyonel olmayabilir. “Oyların niteliği” sorunu, bir konu hakkında bilgisi olmayan bir kişinin oyu ile bir uzmanın oyunun eşit sayılması problemini ifade eder. Ayrıca, siyasi elitlerin ve medyanın bilgiyi kendi çıkarları doğrultusunda filtrelediğini savunan W. Lance Bennett gibi düşünürler de, halkın enformasyona erişiminin denetim altında olduğuna dikkat çekerler.

Sonuç

Kamuoyu, modern demokrasilerin vazgeçilmez bir unsurudur. Ancak oluşumu ve niteliği karmaşık süreçlere bağlıdır. Türkiye’de “Az Gelişmenin Sosyolojisi” gibi önemli eserlere imza atan Cavit Orhan Tütengil gibi sosyologlar, bu karmaşık toplumsal süreçleri anlamaya çalışmışlardır. Nihayetinde kamuoyu, hem toplumsal değerleri yansıtan hem de siyasi süreçleri şekillendiren dinamik bir güçtür.

1. “18. yüzyılda önem kazanmıştır. İçinde barındırdığı kamusal alanlarda çok çeşitli toplumsal gruplar bir araya gelme olanağı buldu. Bu dönemin kamusal alanları büyük parklar, dinlenme ve gezinti amacıyla dışarıya çıkan insanların uğradığı sokaklar olarak kendini gösteriyordu.”
Yukarıda sözü edilen gelişimin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Teknolojik gelişim
B) Sosyal refah
C) Kişilerarası iletişim
D) Kent ve kentleşme
E) Gazetelerin yaygınlaşması

Cevap : D) Kent ve kentleşme

Açıklama : Paragrafta bahsedilen parklar ve sokaklar gibi yeni kamusal alanların ortaya çıkışı, sanayileşmeyle birlikte 18. yüzyılda hızlanan kentleşme sürecinin bir sonucudur. İnsanların kırsaldan kentlere göç etmesiyle yeni sosyal etkileşim alanları oluşmuştur.

2. “Konu hakkında bilgi sahibi ve o konunun uzmanı olan kişilerin oylarıyla sorun hakkında bilgisi sınırlı olan ya da hiç olmayan kişinin oyu aynı değeri taşımaz.” ifadesi kamuoyunun aşağıda yer alan hangi niteliğini tanımlamaktadır?

A) Oyun yoğunluğu
B) Oyun konusu
C) Oyların biçimlendirilmesi süreci
D) Anlaşma-Uyuşma derecesi
E) Oyların niteliği

Cevap : E) Oyların niteliği

Açıklama : Bu ifade, bir oyun (kanaatin) arkasındaki bilgi birikimi, uzmanlık ve rasyonelliği sorgulamaktadır. Bu durum, kamuoyunu oluşturan bireysel oyların yetkinliğini ve kalitesini, yani “oyların niteliğini” ifade eder.

3. Adetler, gelenekler ve teamül biçiminde ortaya çıkan kamuoyu biçimi ne olarak isimlendirilir?

A) Geçerli kamuoyu
B) Geleneksel kamuoyu
C) Dinamik kamuoyu
D) Statik kamuoyu
E) Hareketli kamuoyu

Cevap : D) Statik kamuoyu

Açıklama : Statik (durağan) kamuoyu, toplumda uzun bir süre boyunca değişmeden kalan, gelenekler, adetler ve kökleşmiş değer yargıları gibi temel inançları ifade eder. “Geleneksel kamuoyu” da yakın bir anlam taşısa da, “statik” terimi onun değişmezlik özelliğini vurgular.

4. Roma Senatosu’nun görüşme tutanaklarının halka yansıtıldığı belgelerin adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Vox Populi
B) Acta-diurna
C) Populus
D) Vox Dei
E) Vocem Dei

Cevap : B) Acta-diurna

Açıklama : Antik Roma’da, Senato kararları, resmi duyurular ve önemli toplumsal olayların halka duyurulduğu, devlet tarafından çıkarılan günlük bültenlere “Acta Diurna” (Günün Olayları) denirdi. Bu, ilkel bir gazete olarak kabul edilir.

5. Kamuoyunun sosyal ve siyasal eşitlikten yana olduğu ve rasyonel düşünceler etrafında oluştuğu zaman dilimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Antik Yunan
B) Feodal toplum
C) İlk Çağ
D) Aydınlanma
E) Roma

Cevap : D) Aydınlanma

Açıklama : 18. yüzyıldaki Aydınlanma Çağı, aklın ve bilimin önemini vurgulamış, bireylerin eşit olduğu ve kamusal meselelerin rasyonel tartışmalarla çözülmesi gerektiği fikrini ortaya atmıştır. Bu, modern kamuoyu kavramının doğduğu dönemdir.

6. “Sosyal Bilimlerde Metod”, “Az Gelişmenin Sosyolojisi” gibi yapıtlara imza atan isim kimdir?

A) Cavit Orhan Tütengil
B) Nermin Abadan Unat
C) Mübeccel Kiray
D) Alaaddin Şenel
E) Behice Boran

Cevap : A) Cavit Orhan Tütengil

Açıklama : Belirtilen eserler, Türkiye’de sosyoloji ve sosyal bilimler alanında önemli katkıları bulunan, özellikle kalkınma ve az gelişmişlik konuları üzerine çalışan sosyolog Prof. Dr. Cavit Orhan Tütengil’e aittir.

7. “Alt evrendeki tüm elemanların birbirine eşit seçilme şansını taşıdıkları örnekleme biçimidir. Bu örneklem biçiminde evren araştırmada önemli görülen bir değişken temel alınarak kendi içinde benzeşikliği olan ‘alt evren’lere ayrılır.”
Yukarıdaki tanımlama hangi örnekleme türüne aittir?

A) Oranlı küme örnekleme
B) Oranlı eleman örnekleme
C) Oransız eleman örnekleme
D) Oransız küme örnekleme
E) Eleman örnekleme

Cevap : B) Oranlı eleman örnekleme

Açıklama : Tanımlanan yöntem, “tabakalı örnekleme”dir. Ana kütle (evren) belirli bir özelliğe göre homojen alt gruplara (tabakalara/alt evrenlere) ayrılır ve her tabakadan tesadüfi olarak eleman seçilir. Eğer her tabakadan, o tabakanın ana kütledeki oranı kadar eleman seçilirse buna “oranlı tabakalı eleman örnekleme” denir.

8. Roma’daki sınıfsal yapı içerisinde toplumun en üst katmanını oluşturan mülk sahibi özgür yurttaşların Atina’da Agora’lara karşılık gelen tartışma alanlarına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Forum
B) Massa
C) Discrimine
D) Sermonis
E) Appellare

Cevap : A) Forum

Açıklama : Antik Yunan kentlerindeki “Agora”nın işlevini Antik Roma’da “Forum” üstlenmiştir. Forum, şehrin siyasi, ticari, hukuki ve sosyal hayatının merkezi olan kamusal meydandır.

9. Kamuoyu araştırmaları İngilizce’de “poll” sözcüğü ile karşılanır. Diğer söyleyiş biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Survey
B) Söylem
C) Deney
D) Research
E) Gözlem

Cevap : A) Survey

Açıklama : İngilizcede kamuoyu araştırması anlamında “poll” ve “survey” kelimeleri sıklıkla birbirinin yerine kullanılır. “Survey”, daha geniş bir anket ve araştırma tekniğini ifade ederken, “poll” genellikle daha kısa ve spesifik anketler için kullanılır.

10. “Vicdani Kanaatin Yasası” (Law of Opinion) yapıtında vicdani kanaati, üçüncü bir sınıflama olarak yerleştiren düşünür kimdir?

A) Hobbes
B) Habermas
C) Locke
D) Hegel
E) Kant

Cevap : C) Locke

Açıklama : John Locke, “İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme” adlı eserinde yasaları üçe ayırır: ilahi yasa, medeni yasa ve “kanaat yasası” (law of opinion). Bu üçüncü yasa, toplumun ahlaki yargılarını ve sosyal baskısını ifade eder.

11. “Bilgi siyasal olarak değerlidir, ancak yönetimin memurları ve siyasal adaylar kendi çıkarlarına olmadıkça onu halka iletmeyeceklerdir.” diyerek, kamunun enformasyonu noktasında “iktidar”ın denetimine dikkat çeken düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Benett
B) Habermas
C) Kant
D) Montesquieu
E) Voltaire

Cevap : A) Benett

Açıklama : Siyasal iletişim ve medya alanında çalışan W. Lance Bennett, siyasi elitlerin ve medyanın, bilgiyi kendi çıkarları doğrultusunda nasıl filtrelediğini ve halkın bilgiye erişimini nasıl kontrol ettiğini inceleyen çalışmalarıyla tanınır.

12. “Kamuoyu olgusu yasa ve gelenek ile tezat teşkil eder.” diyen düşünür kimdir?

A) Habermas
B) Alport
C) Bauer
D) Child
E) Lipman

Cevap : C) Bauer

Açıklama : Bu ifade, kamuoyunun değişken, anlık ve akılcı doğasını, yasa ve gelenek gibi yerleşik ve durağan toplumsal güçlerle karşıtlık içinde gören sosyolojik yaklaşıma işaret eder. Bu görüşü savunan sosyologlardan biri Wilhelm Bauer’dir.

13. Birey, doğuştan sahip olmadığı siyasal değer yargılarını, inançlarını ve tutumlarını bir öğrenme süreciyle gerçekleştirir. Kişinin toplum parçası (üyesi) haline gelmesi genel anlamda toplumsallaşma olarak adlandırılırken öğrenme süreci aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?

A) Sosyal öğrenme
B) Siyasal toplumsallaşma
C) Kişilik oluşumu
D) Sosyal eğitim
E) Bireysel gelişim

Cevap : B) Siyasal toplumsallaşma

Açıklama : Bireylerin siyasi sisteme dair bilgi, tutum ve değerleri edindikleri ve siyasi kültürün nesilden nesile aktarıldığı sürece “siyasal toplumsallaşma” denir.

14. Özel alan ve devletin kamusal otorite alanından ayrı bir forumda, eşitler olarak bir araya gelerek eleştirel tartışma ve akılcı bir muhakeme ile kamuoyu oluşturmaya muktedir bir vatandaşlar topluluğu düşüncesinin kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Devlet
B) Yasama
C) Kamu
D) Yargı
E) Burjuva kamusal alan

Cevap : E) Burjuva kamusal alan

Açıklama : Bu tanım, Jürgen Habermas’ın “Kamusal Alanın Yapısal Dönüşümü” adlı eserinde geliştirdiği “burjuva kamusal alan” kavramının temelini oluşturur. Bu alan, devlet ve özel alan arasında, vatandaşların rasyonel tartışmalarla ortak meseleleri görüştüğü bir forumdur.

15. Kamuoyunun oluşum aşamalarını;
1. Kitle davranışı dönemi
2. Kamusal tartışmalar ve çelişkiler dönemi
3. Kurumsallaşmış karar verme aşaması olarak yorumlayan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Walter Benjamin
B) Elisabeth Noelle-Neumann
C) Rafael Pérez Taylor
D) E. Jakson Baur
E) Erich Fromm

Cevap : D) E. Jakson Baur

Açıklama : Kamuoyunun bir sorunun ortaya çıkmasından kurumsallaşmış bir karara dönüşmesine kadar olan süreci bu şekilde aşamalandıran sosyolog E. Jackson Baur’dur.

16. Roma’da “fama et rumores” terimi çoğunluğun kanaati anlamında kullanılan bir sözcüktür. “Consensus populi” de Roma’lı hukukçular tarafından kullanılan bir kavramdı. Öte taraftan söz konusu dönemde kullanılan ve “Halkın sesi, Hakkın sesi” diye çevirilen söz aşağıdakilerden hangisidir?
Roma’da “Halkın sesi, Hakkın sesi” diye çevrilen söz aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ore Vulgi, Opinionem Vulgi
B) Vox Res, Vox Privata
C) İus Vulgi, Accusator Vulgi
D) Vox Ius, Vox Accusator
E) Vox Populi, Vox Dei

Cevap : E) Vox Populi, Vox Dei

Açıklama : “Halkın sesi, Tanrı’nın sesidir” anlamına gelen bu Latince deyiş, kamuoyunun gücünü ve meşruiyetini vurgulamak için tarih boyunca kullanılmış olan “Vox Populi, Vox Dei”dir.

17. Ona göre kamuoyu en genel iradedir ve aynı zamanda en doğru ve adil olandır. Toplumsal Uzlaşma adlı yapıtında: “Her birimiz, bütün kişiliğimizle güçlerimizi, genel oyun yüce yönetimine bıraktık; biz bütün üyeler, bir görevde olarak birliğimizin ayrılmaz parçasıyız.” der.
Yukarıdaki ifadenin sahibi olan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) More
B) Montaigne
C) Machiavelli
D) Bacon
E) Rousseau

Cevap : E) Rousseau

Açıklama : Parçada bahsedilen “genel irade” (volonté générale) kavramı, Jean-Jacques Rousseau’nun “Toplum Sözleşmesi” adlı eserinin temelini oluşturur. Rousseau’ya göre genel irade, her zaman kamu yararını gözettiği için yanılmaz ve en doğru olanıdır.

18. Hukuki bir anlamı olan ve herkese açık anlamını taşıyan, Latince “privare” sözcüğünden ayrılan ve bir şeyi tecrit etmek, kendine mal etmek anlamı taşıyan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Elit
B) Kamu
C) İktidar
D) Özgürlük
E) Yasa

Cevap : B) Kamu

Açıklama : “Kamu” kelimesi, Latince “publicus”tan gelir ve “özel” (private) olanın karşıtıdır. Özel olan, “privare” (ayırmak, mahrum bırakmak) kökünden gelirken, kamu herkese ait olan, ortak alanı ifade eder.

19. Aydınlanma döneminin temel değişimleri içerisinde aşağıdakilerden hangisi yer almamaktadır?

A) Nüfus artışı
B) Matbaanın icadı
C) Kilisenin yükselişi
D) Şehirlerin çoğalması
E) Gazetelerin yaygınlaşması

Cevap : C) Kilisenin yükselişi

Açıklama : Aydınlanma Dönemi, aklın ve bilimin ön plana çıktığı, seküler düşüncenin geliştiği bir dönemdir. Bu dönemde Kilise’nin toplum üzerindeki mutlak otoritesi ve gücü yükselmemiş, tam aksine sorgulanmış ve zayıflamıştır. Matbaanın icadı ise Aydınlanma’dan çok daha önceki bir gelişmedir ancak etkileri bu dönemde yoğunlaşmıştır.

20. Schütz, kimin dış çevre aktörleri konusundaki ayrıştırmasını, üç ana bileşenle (Yurttaşlar, sivil toplum, ilgili gruplar) tanımlar?

A) Marx
B) Katz
C) Habermas
D) Weber
E) Hall

Cevap : C) Habermas

Açıklama : “Yurttaşlar, sivil toplum ve ilgili gruplar” ayrımı, Jürgen Habermas’ın kamusal alanı oluşturan temel aktörlere ilişkin analizinin bir parçasıdır. Alfred Schütz gibi sonraki düşünürler, Habermas’ın bu modelini kendi fenomenolojik yaklaşımlarıyla yorumlamışlardır.