Mikro İktisat 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Mikro iktisat, kıt kaynaklarla sınırsız ihtiyaçlar arasında seçim yapmak zorunda olan bireylerin ve firmaların ekonomik davranışlarını inceler. Bu seçimlerin temelinde, bir kararı alırken vazgeçilen en iyi ikinci alternatifi ifade eden “fırsat maliyeti” kavramı yatar. Bir ekonomide “malların nasıl üretileceği” gibi temel soruların yanıtı ise o ülkenin benimsediği “ekonomik sistemle” yakından ilgilidir. Bu makalede, mikro iktisadın ana konuları olan arz-talep, firma davranışları ve piyasa yapıları ele alınacaktır.

Arz ve Talep Mekanizması

“Talep kanunu”, diğer tüm faktörler sabitken bir malın fiyatı ile satın alınmak istenen miktar arasında “ters yönlü bir ilişki” olduğunu belirtir. Bir malın fiyatı arttığında, tüketicinin satın alma gücünün azalması nedeniyle talebini düşürmesi ise “gelir etkisi” olarak adlandırılır. Bir malın fiyatındaki değişime talebin ne kadar duyarlı olduğu ise “fiyat esnekliği” ile ölçülür; eğer fiyat değişmesine rağmen talep edilen miktar hiç değişmiyorsa, esneklik “sıfırdır”. Arz tarafında ise, piyasadaki “üretici sayısının artması” gibi faktörler, arz eğrisini bütünüyle “sağa doğru kaydırarak” arzın artmasına neden olur.

Üretici Davranışı: Üretim ve Maliyetler

Firmalar, üretim ve maliyet analizleriyle kârlarını maksimize etmeyi hedefler. Üretimde, aynı çıktı seviyesini sağlayan farklı girdi bileşimlerini gösteren eğrilere “eş ürün eğrileri” denir; bu eğriler orijine göre “içbükey değil, dışbükeydirler”. Kısa dönemde, ortalama değişken maliyet eğrisinin “U” biçiminde olmasının nedeni “azalan verimler kanunudur”. Firmalar, işe alacakları iş gücü miktarını belirlerken, işe aldıkları son işçinin getirdiği ek gelirin (marjinal ürün hasılatı) o işçinin maliyetine (nominal ücret) “eşit olduğu noktaya kadar” işçi istihdam ederler.

Piyasa Yapıları ve Firma Davranışı

Piyasalar, rekabetin derecesine göre farklı yapılara ayrılır.

• Tam Rekabet: Çok sayıda alıcı ve satıcının olduğu bu piyasanın temel varsayımlarından biri “atomisite” koşuludur. Bu piyasadaki bir firma, kârını maksimize etmek için üretimi, “fiyatın marjinal maliyete eşit olduğu ve marjinal maliyetin arttığı” noktada belirler. Fiyatın ortalama maliyete eşit olduğu durumda ise firma “normal kâr” elde etmektedir.
• Monopol (Tekel): Tek bir satıcının olduğu piyasadır. Tekelci bir firmanın gücü, karşı karşıya olduğu talebin fiyat esnekliği ile ters orantılıdır; “esneklik ne kadar küçükse tekelci gücün derecesi o kadar büyük olur”.
• Oligopol: “Az sayıda satıcının” bulunduğu bu piyasayı tekelci rekabetten ayıran en önemli özellik, yeni firmaların piyasaya girmesini zorlaştıran “giriş engellerinin bulunmasıdır”.

Devlet Müdahalesi ve Refah Ekonomisi

Devletler, bazen piyasa sonuçlarını değiştirmek için müdahalede bulunabilirler. Tüketiciyi korumak için uygulanan “tavan fiyat” politikasının aksine, yerli üreticileri korumak için “ithalat kotaları” gibi uygulamalara gidilebilir. Refah ekonomisinin temel kavramlarından biri olan “Pareto optimumu” ise, bir kişinin refahını azaltmadan başka birinin refahını artırmanın mümkün olmadığı ideal bir durumu ifade eder; ancak “ölçeğe göre artan getiri” ve “dışsallıklar” gibi piyasa başarısızlıkları bu optimuma ulaşmayı engeller.

Sonuç

Mikro iktisat, ekonomik aktörlerin davranışlarını ve piyasaların işleyişini anlamak için güçlü bir analitik çerçeve sunar. Bir firmanın talep eğrisinden “marjinal hasılat” eğrisini nasıl türettiğinden, Giffen paradoksunun koşullarına kadar, bu disiplin ekonomik olayların arkasındaki mantığı ve mekanizmaları aydınlatır.

1. Aşağıdakilerden hangisi devletin üreticiyi korumaya yönelik yaptığı müdahalelerden biri değildir?

A) Fiyat desteği
B) İthalat kotaları
C) Tavan fiyat uygulaması
D) Kira kontrolleri
E) Taban fiyat uygulaması

Cevap : C) Tavan fiyat uygulaması

Açıklama : Taban fiyat, fiyat desteği ve ithalat kotaları üreticileri korumak için tasarlanmış politikalardır. Tavan fiyat uygulaması (ve onun özel bir türü olan kira kontrolleri) ise piyasa fiyatının üzerinde bir fiyata izin vermeyerek tüketiciyi korumayı amaçlar.

2. I. Talep edilen mal miktarı
II. Talep edilen malın kalitesi
III. Faktörlerin verimliliği
IV. Diğer faktörlerin fiyatı
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri faktör talebini etkilemez?

A) Yalnız II
B) Yalnız IV
C) Yalnız III
D) Yalnız I
E) I ve III

Cevap : A) Yalnız II

Açıklama : Bir üretim faktörüne (iş gücü, sermaye vb.) olan talep; o faktörle üretilen malın talep miktarına, faktörün verimliliğine ve diğer faktörlerin fiyatlarına bağlıdır. Malın kalitesi, faktör talep miktarını doğrudan belirleyen bir unsur değildir.

3. Bir tam rekabet firması marjinal maliyetin azalmakta olduğu bölgede ve fiyatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada üretim yapıyorsa firma ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Firma üretimini azaltırsa kârı artar.
B) Maliyet minimizasyonu gerçekleşmiştir.
C) Firma üretimini artırırsa kârı azalır.
D) Kâr maksimizasyonu gerçekleşmiştir.
E) Kâr minimizasyonu gerçekleşmiştir.

Cevap : A) Firma üretimini azaltırsa kârı artar.

Açıklama : Tam rekabette kâr maksimizasyonunun ikinci koşulu, marjinal maliyetin (MC) artıyor olmasıdır. Eğer firma MC’nin azaldığı bir noktada üretim yapıyorsa, bu noktadan önceki üretim düzeylerinde MC fiyattan (P) daha yüksektir. Dolayısıyla firma, üretimini azaltarak maliyetin gelirden yüksek olduğu birimleri üretmekten vazgeçecek ve kârını artıracaktır.

4. Firma iş gücü talebini hangi noktada sonlandırır?

A) Marjinal ürün hasılatının nominal ücrete eşit olduğu noktada
B) İş gücünün marjinal verimliliğinin fiyata eşit olduğu noktada
C) Ortalama fiziki ürünün maksimum olduğu noktada
D) Marjinal ürün hasılatının türevinin sıfıra eşit olduğu noktada
E) Marjinal fiziki ürünün, ilave iş gücünün maliyetine eşit olduğu noktada

Cevap : A) Marjinal ürün hasılatının nominal ücrete eşit olduğu noktada

Açıklama : Kârını maksimize etmek isteyen bir firma, işe aldığı son işçinin kendisine getirdiği ek gelirin (Marjinal Ürün Hasılatı – MRP), o işçinin kendisine olan ek maliyetine (Ücret – w) eşit oluncaya kadar işçi istihdam etmeye devam eder. Yani kural: MRP = w.

5. I. Bir toplumda en az bir kişinin refah düzeyini azaltmadan öteki kişilerin refah düzeyini yükseltme olanağı yoksa, o toplumda optimum refah düzeyine ulaşılmıştır.
II. Üretim ve tüketimde etkinlik sağlandığında üretimde yer alan tüm mallar için faktörlerarası marjinal teknik ikame oranı eşit olmaktadır.
III. Ölçeğe göre artan getirinin varlığında pareto optimum gerçekleşir.
IV. Dışsal ekonomilerin ortaya çıkması pareto optimumun tam rekabet sisteminde gerçekleşmesini kolaylaştırmaktadır.
Mikro İktisadi Teori’ye göre yukarıda verilen ifadelerden hangileri yanlıştır?

A) II ve IV
B) I ve III
C) I ve II
D) II ve III
E) III ve IV

Cevap : E) III ve IV

Açıklama : I ve II numaralı ifadeler Pareto optimumunun doğru tanımlarıdır. Ancak, ölçeğe göre artan getiri (III) doğal tekele yol açarak, dışsallıklar (IV) ise piyasa başarısızlığına neden olarak Pareto optimum koşullarının gerçekleşmesini engeller. Dolayısıyla III ve IV yanlıştır.

6. Fiyat-tüketim eğrisi miktar eksenine dik bir doğru ise talebin fiyat esnekliği hangi değeri alır?

A) Sonsuzdur.
B) 1’den büyüktür.
C) 1’den küçüktür.
D) Sıfırdır.
E) Birdir.

Cevap : D) Sıfırdır.

Açıklama : Fiyat-tüketim eğrisinin dikey olması, bir malın fiyatı değiştiğinde o maldan talep edilen miktarın hiç değişmediği anlamına gelir. Fiyattaki değişmelere karşı talep edilen miktarın duyarsız olması (hiç değişmemesi) durumu, talebin fiyat esnekliğinin sıfır olduğu anlamına gelir (tam inelastik talep).

7. Ortalama değişken maliyet eğrisinin U biçiminde olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Azalan marjinal fayda kanunu’dur.
B) Sabit verimler kanunu’dur.
C) Artan verimler kanunu’dur.
D) Artan marjinal fayda kanunu’dur.
E) Azalan verimler kanunu’dur.

Cevap : E) Azalan verimler kanunu’dur.

Açıklama : Kısa dönemde üretim arttıkça, önce artan verimler nedeniyle ortalama değişken maliyet (AVC) düşer. Ancak bir noktadan sonra “Azalan Verimler Kanunu” işlemeye başlar, marjinal maliyet artar ve AVC’yi yukarı çekerek eğrinin U şeklini almasına neden olur.

8. Bir ekonomide malların nasıl üretileceği sorunu, aşağıdakilerden hangisi ile yakından ilgilidir?

A) Görünmez el teorisi
B) Ekonomik sistem
C) Sahip olunan teknoloji
D) Gelir dağılımı
E) Toplumun sahip olduğu kaynaklar

Cevap : B) Ekonomik sistem

Açıklama :

9. Tam rekabetçi bir firmanın ortalama maliyeti fiyata eşit ise aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Firma normal üstü kâr elde etmektedir.
B) Firmanın kârı bilinemez.
C) Firma zarardadır.
D) Firma normal kâr elde etmektedir.
E) Firma aşırı kâr elde etmektedir.

Cevap : D) Firma normal kâr elde etmektedir.

Açıklama : Tam rekabet piyasasında Fiyat (P) = Ortalama Hasılat (AR)’dır. Eğer Fiyat aynı zamanda Ortalama Maliyete (AC) eşitse (P=AC), bu durumda Ortalama Hasılat Ortalama Maliyete (AR=AC) eşit olur. Bu, firmanın tüm maliyetlerini karşıladığı ve sadece sektörde kalmasını sağlayacak kadar bir getiri elde ettiği “normal kâr” (sıfır iktisadi kâr) durumudur.

10. Devletin yerli üreticileri koruma amacıyla gerçekleştirdiği uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tavan fiyatı
B) Üretim kotaları
C) İhracat kotaları
D) İthalat kotaları
E) Kira kontrolleri

Cevap : D) İthalat kotaları

Açıklama : İthalat kotaları, belirli bir maldan ülkeye girebilecek miktarı sınırlayarak, ithal mal arzını azaltır ve iç piyasada fiyatların yükselmesini sağlar. Bu durum, yabancı rakiplere karşı yerli üreticileri korur.

11. I. Giffen paradoksuna verilen tipik örnek İrlandalı yoksul köylülerin patates talebidir.
II. Giffen paradoksunun geçerli olması için; söz konusu malların düşük mal kapsamında olması gerekir.
III. Bir malı talep eden kişi sayısı artarsa talep eğrisi sola doğru kayar.
IV. Bir malın fiyatı artarsa talep eğrisi sola doğru kayar.
Yukarıda verilen ifadelerden hangileri yanlıştır?

A) I ve III
B) II ve IV
C) II ve III
D) I ve II
E) III ve IV

Cevap : E) III ve IV

Açıklama : Giffen paradoksu, İrlanda patates kıtlığı örneğiyle açıklanan ve düşük mallar için geçerli olan bir durumdur (I ve II doğru). Talep eden kişi sayısının artması talebi artırır ve talep eğrisini sağa kaydırır (III yanlış). Bir malın kendi fiyatındaki artış ise talep eğrisini kaydırmaz, eğri üzerinde yukarı doğru bir harekete neden olur (IV yanlış).

12. Aşağıdakilerden hangisi az sayıda satıcı ve çok sayıda alıcının bulunduğu piyasa türüdür?

A) Tam rekabet
B) Oligopol
C) Tekelci rekabet
D) Tekel
E) Monopson

Cevap : B) Oligopol

Açıklama : Az sayıda satıcının (firmanın) piyasadaki üretimin büyük bir kısmını kontrol ettiği ve çok sayıda alıcının bulunduğu piyasa yapısına “oligopol” denir.

13. Marjinal hasılat eğrisini firmaya ait aşağıdaki fonksiyonların hangisinden türetmek mümkündür?

A) Arz
B) Marjinal maliyet
C) Ortalama değişken maliyet
D) Talep
E) Üretim

Cevap : D) Talep

Açıklama : Marjinal hasılat (MR), satılan ek bir birim malın toplam hasılata yaptığı katkıdır. Toplam hasılat ise fiyat ile miktarın çarpımıdır (TR = P * Q). Fiyat ve miktar arasındaki ilişkiyi gösteren talep eğrisi olduğu için, marjinal hasılat eğrisi de doğrudan talep fonksiyonundan türetilir.

14.
Yukarıdaki şekil tekel (monopol) piyasasına devlet müdahalesini göstermektedir. Müdahale sonrası firma dengesi aşağıdaki noktaların hangisinde oluşacaktır?

A) D noktası
B) C noktası
C) A noktası
D) B noktası
E) E noktası

Cevap : B) C noktası

Açıklama :

15. Aşağıdakilerden hangisi eş ürün eğrilerinin özelliklerinden biri değildir?

A) Orijine göre dış bükeydirler.
B) Birbirini kesmezler.
C) Sol yukarıdan sağ aşağıya inerler.
D) Negatif eğimli olmalarının nedeni azalan marjinal teknik ikame oranıdır.
E) Orijine göre iç bükeydirler.

Cevap : E) Orijine göre iç bükeydirler.

Açıklama : Eş ürün eğrileri, azalan marjinal teknik ikame oranı nedeniyle orijine göre dışbükey (convex) bir yapıya sahiptir. Orijine göre içbükey (concave) olmaları özellikleri arasında yer almaz.

16. Aşağıdakilerden hangisi oligopol modellerinin tekelci rekabet modelinden farklı olan bir yönüdür?

A) Giriş engellerinin olmaması
B) Giriş engellerinin bulunması
C) Firmaların negatif eğimli bir talep eğrisiyle karşı karşıya olmaları
D) Firmaların fiyat alıcı olmaları
E) Firmaların farklılaştırılmış bir ürünü satmaları

Cevap : B) Giriş engellerinin bulunması

Açıklama : Tekelci rekabet piyasasına giriş ve çıkışlar serbestken, oligopol piyasasının en belirleyici özelliği, yeni firmaların piyasaya girmesini zorlaştıran önemli giriş engellerinin (yüksek sermaye gereksinimi, patentler vb.) bulunmasıdır.

17. Kârını maksimize eden tekelci bir firma için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Talebin fiyat esnekliği ne kadar küçükse tekelci gücün derecesi o kadar büyük olur.
B) Talebin fiyat esnekliği ne kadar büyükse tekelci gücün derecesi de o kadar büyük olur.
C) Talebin fiyat esnekliği ne kadar küçükse tekelci gücün derecesi de o kadar küçük olur.
D) Tekelci gücün derecesi talebin fiyat esnekliğinden bağımsızdır.
E) Talebin fiyat esnekliği ne kadar büyükse tekelci firma, fiyatını marjinal maliyetinin üzerine o kadar çok çıkartabilir.

Cevap : A) Talebin fiyat esnekliği ne kadar küçükse tekelci gücün derecesi o kadar büyük olur.

Açıklama : Tekelci gücün bir ölçüsü olan Lerner Endeksi’ne göre (L = (P-MC)/P = 1/|e|), tekelci güç ile talebin fiyat esnekliği (|e|) arasında ters bir ilişki vardır. Esneklik ne kadar düşükse (yani talep ne kadar katı ise), tekelcinin fiyatı marjinal maliyetin üzerine çıkarma gücü o kadar fazla olur.

18. Kâr maksimizasyonunu amaçlayan rekabetçi bir firmanın gerçekleştirdiği üretim düzeyinde aşağıdaki koşullardan hangisi sağlanmalıdır?

A) Marjinal hasılat, marjinal maliyete eşit olmalı ve marjinal maliyet eğrisinin eğimi sıfır olmalıdır.
B) Marjinal hasılat, marjinal maliyete eşit olmalı ve marjinal hasılat azalıyor olmalıdır.
C) Fiyat, marjinal maliyete eşit olmalı ve marjinal maliyet artıyor olmalıdır.
D) Fiyat, marjinal maliyete eşit olmalı ve marjinal maliyet azalıyor olmalıdır.
E) Marjinal hasılat, marjinal maliyete eşit olmalı ve marjinal hasılat artıyor olmalıdır.

Cevap : C) Fiyat, marjinal maliyete eşit olmalı ve marjinal maliyet artıyor olmalıdır.

Açıklama : Tam rekabetçi bir firmanın kâr maksimizasyonu için iki koşul gereklidir: 1) Fiyatın marjinal maliyete eşit olması (P=MC). 2) Bu eşitliğin sağlandığı noktada marjinal maliyet eğrisinin artıyor olması (eğrisinin eğiminin pozitif olması).

19. Aşağıdakilerden hangisi arz eğrisinin sağa doğru kaymasına neden olmaktadır?

A) Üreticilerin ürettikleri malın fiyatının gelecekte artacağını düşünmeleri
B) Malın fiyatının düşmesi
C) Üretici sayısının artması
D) Üretim maliyetlerinin artması
E) Malın fiyatının artması

Cevap : C) Üretici sayısının artması

Açıklama : Arz eğrisinin sağa kayması, arzın artması anlamına gelir. Piyasaya yeni üreticilerin girmesiyle toplam üretici sayısı artar ve her fiyat düzeyinde piyasaya daha fazla mal sunulur, bu da arz eğrisini sağa kaydırır. Maliyetlerin artması ise arzı azaltarak eğriyi sola kaydırır.

20. Piyasada alıcı ve satıcılar, talep ve arz üzerinde tek başlarına belirleyici olamayacakları kadar çok sayıda (n tane) olmalıdır. Bu kritere ……….. koşulu da denir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) kapalılık
B) açıklık
C) atomisite
D) mobilite
E) homojenlik

Cevap : C) atomisite

Açıklama : Tam rekabet piyasasının temel varsayımlarından biri olan “atomisite”, piyasadaki alıcı ve satıcıların, piyasa bütünlüğü içinde birer “atom” gibi çok küçük ve etkisiz olmaları durumunu ifade eder. Bu nedenle tek bir alıcı veya satıcı fiyatı etkileyemez.