İŞL107U Genel İşletme 2023-2024 Güz Ara Sınavı

Giriş

“İşletme”, mal veya hizmet üretmek ve/veya pazarlamak amacıyla kurulan, ticari veya ticari olmayan hedeflere sahip ekonomik birimdir. Her işletmenin “varlığını sürdürmek ve büyümek” gibi genel amaçlarının yanı sıra, nitelikli personel çekmek veya rakiplerinden farklı bir imaj yaratmak gibi özel amaçları da bulunur. Bu makalede, işletmelerin temel kavramları, stratejileri ve içinde faaliyet gösterdikleri çevreyle olan etkileşimleri incelenecektir.

İşletme ve Çevresi

Modern işletmecilik, işletmeyi çevresiyle sürekli etkileşim halinde olan bir sistem olarak görür. Bu sistem yaklaşımının temel kavramlarından “sinerji”, bütünün kendisini oluşturan parçaların toplamından daha fazla değer yaratması anlamına gelir. “Ekofinalite” ise, bir sistemin farklı yolları izleyerek aynı sonuca ulaşabilme özelliğidir. İşletmeler, faaliyet gösterdikleri “sektör” içindeki diğer işletmelerle rekabet ederler. Başarılı bir işletme, “çevresel tarama” yaparak dış çevredeki değişimlere ilişkin erken uyarı sinyallerini fark eder. İşletmelerin faaliyetlerinden etkilenen ve işletmeyi etkileyen tüm kişi ve kuruluşlara “paydaş” denir. İşletmenin sahipleri olan “hissedarlar” iç paydaş iken; müşteriler, tedarikçiler ve devlet dış paydaşlardır.

İşletme Türleri ve Büyüme Stratejileri

İşletmeler faaliyet alanlarına, büyüklüklerine ve hukuki yapılarına göre sınıflandırılır. Diğer işletmelerin ürettiği ürünleri alıp satan işletmelere “ticaret işletmeleri” denir. İşletmelerin büyüklüğü, satış miktarı gibi niceliksel ölçütlerin yanı sıra, yöneticinin “riske katlanma” düzeyi gibi niteliksel ölçütlerle de belirlenir. İşletmeler, rekabet avantajı elde etmek için çeşitli büyüme ve birleşme stratejileri izlerler:

• Küçülme: Verimliliği artırmak ve daha hızlı karar alabilmek amacıyla “hiyerarşiyi azaltmayı” hedefleyen bir stratejidir.
• Birleşmeler:
  • Centilmenlik Anlaşması: Firmaların hukuki ve ekonomik bağımsızlıklarını kaybetmediği, rekabeti azaltmaya yönelik gevşek bir anlaşmadır.
  • Kartel: Fiyat veya miktar konusunda anlaşarak rekabeti sınırlayan, ancak hukuki bağımsızlıklarını koruyan firmaların oluşturduğu bir yapıdır.
  • Tröst: Firmaların hem hukuki hem de ekonomik bağımsızlıklarını kaybederek tek bir yönetim altında birleştiği, daha ileri bir tekelleşme biçimidir.
  • Geriye Doğru Dikey Birleşme: Bir işletmenin, kendi girdilerini üreten bir tedarikçi firmayı satın almasıdır.

İşletmelerde Etik ve Sosyal Sorumluluk

“Etik”, davranışların doğruluğu ya da yanlışlığı hakkında hüküm vermeyi sağlayan ahlaki yargıları inceler. Günümüz işletmecilik anlayışında, sadece ekonomik hedeflere değil, sosyal ve çevresel sorumluluklara da önem verilmektedir. Modern “kurumsal sosyal sorumluluk” anlayışı, “ekonomik, ekolojik ve sosyal” olmak üzere üç temel sürdürülebilirlik boyutunu dengeli bir şekilde ele almayı gerektirir.

Sonuç

İşletmeler, karmaşık ve sürekli değişen bir dünyada faaliyet gösterirler. Bir yöneticinin olaylara bakışını şekillendiren temel varsayımlar bütünü olan “paradigma”, alınan kararları doğrudan etkiler. Tarihsel olarak, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı döneminde esnaf ve zanaatkârları örgütleyen “Ahilik Teşkilatı” gibi yapılar, hem mesleki hem de ahlaki kurallarıyla günümüz işletmeciliği için de önemli dersler barındırır. Nihayetinde bir işletme, hammadde gibi girdileri alıp, üretim ve yönetim süreçlerinden geçirerek kâr gibi “finansal sonuçlar” üreten bir sistemdir ve bu sistemin başarısı, tüm bu unsurların uyum içinde çalışmasına bağlıdır.

1. _________, diğer işletmelerin üretmiş oldukları ürünlerin toptancılığını, yarı toptancılığını ve perakendeciliğini yapan işletmelerdir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Ticaret işletmeleri
B) Hizmet işletmeleri
C) Sanayi işletmeleri
D) Mikro işletmeler
E) Ulusal işletmeler

Cevap : A) Ticaret işletmeleri

Açıklama : Üretilmiş ürünleri, üzerinde herhangi bir değişiklik yapmadan alıp satarak pazarlayan işletmelere “ticaret işletmeleri” denir. Toptancılık, yarı toptancılık ve perakendecilik bu faaliyetlerin kapsamına girer.

2. Sistem yaklaşımı bağlamında farklı noktalardan başlayarak veya farklı yolları takip ederek daha önceden belirlenmiş amaçlara ulaşılabileceği anlamına gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sistem
B) Örgüt
C) Ekofinalite
D) Sinerji
E) Entropi

Cevap : C) Ekofinalite

Açıklama : Ekofinalite (Equifinality), sistem teorisinde bir sistemin farklı başlangıç koşullarından ve farklı yollardan geçerek aynı sonuca veya hedefe ulaşabilme özelliğini ifade eder.

3. Aşağıdakilerden hangisi işletmeleri büyüklüğüne göre sınıflandırmada kullanılan niteliksel ölçütlerden biridir?

A) Makine, alet ve teçhizat sayısı
B) Satış miktarı
C) Toplam yatırım tutarı
D) Riske katlanma
E) Üretim miktarı

Cevap : D) Riske katlanma

Açıklama : İşletmelerin büyüklüğü niceliksel (sayısal) ve niteliksel (sayısal olmayan) ölçütlerle belirlenir. Satış miktarı, yatırım tutarı, üretim miktarı gibi ölçütler nicelikseldir. Yönetim biçimi, sermayenin kime ait olduğu ve yöneticinin “riske katlanma” düzeyi gibi özellikler ise niteliksel ölçütlerdir.

4. Aşağıdakilerden hangisi çevresel değişimi ve eğilimleri algılamada erken uyarı sinyallerinin fark edilmesi işlevini yerine getirmektedir?

A) İzleme
B) Kestirim
C) Değerlendirme
D) Karar verme
E) Tarama

Cevap : E) Tarama

Açıklama : Çevresel tarama (environmental scanning), bir işletmenin dış çevresindeki fırsatları ve tehditleri belirlemek amacıyla, olası değişimlere ilişkin “erken uyarı sinyallerini” tespit etme ve bilgi toplama sürecidir.

5. Bütünün kendisini oluşturan parçalarının toplamından daha fazla değer yaratması anlamına gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Entropi
B) Sinerji
C) Sistem
D) Örgüt
E) Ekofinalite

Cevap : B) Sinerji

Açıklama : Sinerji, bir sistemin veya bütünün, kendisini oluşturan parçaların bireysel olarak yaratacağı toplam değerden daha fazla bir değer yaratması durumudur. Genellikle “2+2=5 etkisi” olarak da ifade edilir.

6. Aşağıdakilerden hangisi işletme çıktılarından biridir?

A) Üretim yöntemleri
B) Finansal sonuçlar
C) Sermaye
D) Yönetim faaliyetleri
E) Hammadde

Cevap : B) Finansal sonuçlar

Açıklama : Bir işletme sisteminde hammadde, sermaye gibi unsurlar “girdi”; üretim ve yönetim faaliyetleri “süreç”tir. Bu süreçlerin sonunda ortaya çıkan ürünler, hizmetler ve kâr/zarar gibi “finansal sonuçlar” ise sistemin “çıktı”larını oluşturur.

7. Benzer ürünler üreten, üretim süreçlerinde benzer girdilere ihtiyaç duyan, benzer işletmelerle kurulan stratejik iş birliklerinin içinde yer almaya çalışan, benzer yasal düzenlemelere uymakla yükümlü olan, benzer nitelikli insan kaynaklarını elde etmek ve işletmede tutmak için çabalayan işletmelerden oluşan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sektör
B) Sistem
C) Çevre
D) Rekabet
E) Ekosistem

Cevap : A) Sektör

Açıklama : Verilen tanım, aynı türde mal veya hizmet üreten ve bu nedenle benzer teknolojileri, girdileri, yasal düzenlemeleri ve müşteri gruplarını paylaşan işletmeler topluluğunu ifade eder. Bu topluluğun adı “sektör” veya “endüstri”dir.

8. Aşağıdakilerden hangisi işletmelerin özel amaçlarından biri değildir?

A) Nitelikli kişileri işletmeye çekebilmek ve işletmede tutabilmek
B) Müşterilere rakiplerine göre daha kaliteli, nitelikli ürün veya hizmet sunmak
C) İşletmeyi rakiplerinden ayıracak bir imaj yaratmak ve marka değeri oluşturmak
D) İşletmenin varlığını sürdürmek ve büyümek
E) Çalışanlar için uygun ve verimli bir çalışma ortamı oluşturmak

Cevap : D) İşletmenin varlığını sürdürmek ve büyümek

Açıklama : İşletmenin varlığını sürdürmek (süreklilik) ve büyümek, tüm işletmeler için geçerli olan “genel” veya “temel” amaçlardır. Diğer şıklarda sayılanlar ise işletmenin bu temel amaçlara ulaşmak için benimsediği daha spesifik, “özel” amaçlardır.

9. Bir işletmeyi etkileyen veya o işletmenin faaliyetlerinden etkilenen kişi ve kuruluşların tamamını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tedarikçiler
B) Pay sahipleri
C) Kamu kurumları
D) Paydaşlar
E) Rakipler

Cevap : D) Paydaşlar

Açıklama : Bu tanım, işletmenin faaliyetleriyle doğrudan veya dolaylı bir ilişkisi ve çıkarı olan tüm grupları (çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler, hissedarlar, devlet, toplum vb.) kapsayan “paydaş” (stakeholder) kavramını ifade etmektedir.

10. _________ bir kişinin çevresini ve çevresindeki olayları algılama tarzını ifade eder.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Paradigma
B) Değişim
C) Teknoloji
D) Koşul
E) Durum

Cevap : A) Paradigma

Açıklama : Paradigma, bir bireyin veya grubun olaylara, olgulara ve dünyaya bakışını şekillendiren temel varsayımlar, inançlar ve değerler bütünüdür. Kısacası, bir “algılama çerçevesi” veya “bakış açısı”dır.

11. _________ sistemsel bir hiyerarşi içinde (usta-çırak-kalfa gibi) topluma hizmet amacı güden özel kurallarla (fütüvvetname) açıklanan iş ahlakına uygun hareket etmeyi amaçlayan ticari, sosyal ve kültürel faaliyetlerde bulunan kurumlardır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Esnaf teşkilatı
B) Yonca teşkilatı
C) Ahilik teşkilatı
D) Taşra teşkilatı
E) Devlet teşkilatı

Cevap : C) Ahilik teşkilatı

Açıklama : Tanımda belirtilen usta-çırak-kalfa hiyerarşisi, fütüvvetname adı verilen ahlaki ve mesleki kurallar bütünü, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı döneminde esnaf ve zanaatkârları örgütleyen sosyo-ekonomik bir yapı olan “Ahilik Teşkilatı”nın temel özellikleridir.

12. I. Ekonomik sürdürülebilirlik
II. Ekolojik sürdürülebilirlik
III. Sosyal sürdürülebilirlik
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri kurumsal sosyal sorumluluk kapsamında göz önünde bulundurulması gereken sürdürülebilirlik boyutları arasında yer alır?

A) Yalnız III
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III

Cevap : E) I, II ve III

Açıklama : Modern kurumsal sosyal sorumluluk ve sürdürülebilirlik anlayışı, üç temel boyutu dengeli bir şekilde ele almayı gerektirir: Ekonomik (Kâr), Ekolojik (Çevre) ve Sosyal (İnsan). Bu üç boyut “üçlü sorumluluk” (triple bottom line) olarak da bilinir.

13. Aşağıdakilerden hangisi kartel türlerinden biri değildir?

A) Fiyat karteli
B) Bölge karteli
C) Tröst
D) Miktar karteli
E) Satın alma karteli

Cevap : C) Tröst

Açıklama : Fiyat, bölge, miktar ve satın alma kartelleri, aralarında rekabeti azaltmak için anlaşan işletmelerin oluşturduğu yapılardır ve bu anlaşmalarda hukuki bağımsızlıklarını korurlar. Tröst ise, işletmelerin hem ekonomik hem de hukuki bağımsızlıklarını kaybederek tek bir yönetim altında birleştiği daha ileri bir tekelleşme biçimidir.

14. _________ birey veya grubun davranışlarının doğruluğu ya da yanlışlığı hakkında hüküm vermeyi sağlayan ahlaki yargıların statüsünü analiz eder ve insanların ahlaki tutumlarının ardında yatan yargıları ele alır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Değer
B) Etik
C) Kültür
D) Sorumluluk
E) Ahlak

Cevap : B) Etik

Açıklama : Etik, ahlak felsefesi olarak, neyin doğru neyin yanlış olduğuna dair ilkeleri, kuralları ve standartları sistematik bir şekilde inceleyen bir disiplindir. Ahlaki yargıları ve tutumları analiz etme işi etiğin konusudur.

15. Aşağıdakilerden hangisi işletmelerin küçülmeye gitme amaçlarından biridir?

A) Topluma katkı sağlaması
B) Teknoloji seçimini azaltmak
C) Hammadde teminini kolaylaştırmak
D) Uzun dönemli kararlar alabilmek
E) Hiyerarşiyi azaltmak

Cevap : E) Hiyerarşiyi azaltmak

Açıklama : İşletmeler, verimliliği artırmak ve daha hızlı karar alabilmek amacıyla küçülmeye gidebilirler. Bu süreçte genellikle yönetim kademeleri azaltılır, bu da organizasyon yapısının daha yatay hale gelmesini ve “hiyerarşinin azalmasını” sağlar.

16. Aşağıdaki birleşmelerden hangisinde satın alan işletmenin girdisi, satın alınan işletmenin çıktısıdır?

A) Geriye doğru dikey birleşme
B) İleriye doğru dikey birleşme
C) Yatay birleşme
D) Çapraz birleşme
E) Kartel

Cevap : A) Geriye doğru dikey birleşme

Açıklama : Bir işletmenin, üretim sürecinde kullandığı girdileri üreten bir tedarikçi firmayı satın almasına “geriye doğru dikey birleşme” denir. Bu durumda, tedarikçinin çıktısı (ürünü), satın alan işletmenin girdisi olur.

17. Aşağıdakilerden hangisi işletmenin dış paydaşlarından biri değildir?

A) Devlet
B) Hissedarlar
C) Toplum
D) Müşteriler
E) Tedarikçiler

Cevap : B) Hissedarlar

Açıklama : Paydaşlar iç ve dış olarak ikiye ayrılır. İşletmenin sahipleri olan hissedarlar, yöneticiler ve çalışanlar “iç paydaş”lardır. Müşteriler, tedarikçiler, devlet ve toplum ise işletmenin “dış paydaş”larıdır.

18. Bu soru iptal edilmiştir.

A) Soru İptal
B)
C)
D)
E)

Cevap : Soru İptal

Açıklama : Soru İptal

19. İki veya daha fazla işletmenin ekonomik durumlarını iyileştirmek amacıyla yönetim ve sermaye faaliyetlerini birleştirdikleri, hukuksal ve ekonomik bağımsızlıklarını yitirdikleri birleşme türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Centilmenlik anlaşması
B) Konsern
C) Tröst
D) Satın alma
E) Tam birleşme

Cevap : C) Tröst

Açıklama :

20. Aşağıdakilerden hangisi işletmelerin ekonomik ve hukuksal bağımsızlığını kaybettirmeyen birleşmelerinden biridir?

A) Satın alma
B) Tam birleşme
C) Tröst
D) Konsern
E) Centilmenlik anlaşması

Cevap : E) Centilmenlik anlaşması

Açıklama : Centilmenlik anlaşması, firmalar arasında yapılan, yasal bir bağlayıcılığı olmayan, genellikle fiyat veya pazar paylaşımı gibi konularda rekabeti azaltmaya yönelik sözlü veya yazılı anlaşmalardır. Bu anlaşmalarda firmalar hukuki ve ekonomik bağımsızlıklarını tamamen korurlar.