Türk Vergi Sistemi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

“Vergi”, kamu hizmetlerini finanse etmek amacıyla devletin kamu gücüne dayanarak aldığı zorunlu ve kanuna dayalı bir ödemedir; doğrudan bir hizmet “karşılığı esasına dayanmaz”. Vergi borcunun doğmasından ödenmesine kadar olan süreçte “tarh” (hesaplama), “tahakkuk” (kesinleşme), tebliğ (bildirim) ve tahsil (toplama) gibi aşamalar bulunur. Bu makalede, Türk vergi sisteminin temelini oluşturan Gelir Vergisi ve Kurumlar Vergisi’nin ana hatları incelenecektir.

Gelir Vergisi

Gerçek kişilerin bir takvim yılı içinde elde ettikleri kazanç ve iratların safi tutarı üzerinden alınan bir vergidir.

• Mükellefiyet ve Ehliyet: Türkiye’de vergilendirme “beyan usulüne” dayanır. Vergi mükellefi olabilmek için medeni hakları kullanma ehliyetine (fiil ehliyeti) değil, her insanın doğumla kazandığı hak ehliyetine sahip olmak yeterlidir. Türkiye’de ikamet etmeyen bir kişi, bir takvim yılı içinde “devamlı olarak 6 aydan fazla” kalırsa tam mükellef sayılır.
• Gelirin Tanımı ve Unsurları: Türk vergi sistemi, geliri belirli bir kaynaktan sürekli olarak elde edilen bir akım olarak gören “kaynak teorisini” benimser. Bu nedenle, bir defalık bir servet artışı olan “miras”, gelir sayılmaz. Gelir Vergisi Kanunu’nda sayılan gelir unsurları şunlardır:
  • Ticari Kazanç: Bir işletmenin faaliyetlerinden elde edilen kazançtır. Bu kazancın tespitinde personel giderleri indirilebilirken, müteşebbisin “şahsi tazminatları” indirilemez. Zirai faaliyetle uğraşan kolektif şirket ortaklarının geliri de “ticari kazanç” olarak vergilendirilir.
  • Zirai Kazanç: Tarım, hayvancılık, ormancılık gibi “zirai faaliyetlerden” elde edilen kazançlardır.
  • Serbest Meslek Kazancı: Bir işverene tabi olmadan, kişisel sorumluluk altında yapılan mesleki faaliyetlerden elde edilen kazançtır.
  • Menkul Sermaye İradı: Nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden (hisse senedi, tahvil vb.) elde edilen kâr payı ve faiz gibi gelirlerdir.
  • Gayrimenkul Sermaye İradı: Gayrimenkullerin kiralanmasından elde edilen gelirlerdir. Ayni (mal) olarak tahsil edilen kiralar “emsal bedel” üzerinden değerlenir. Gerçek gider yöntemini seçen bir mükellef, ayrıca %15’lik “götürü gideri” indiremez.

Kurumlar Vergisi

Sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları gibi kurumların kazançları üzerinden alınan bir vergidir. Kamu idareleri ve sosyal güvenlik kurumları genellikle bu vergiden muaftır. Bir “kooperatif” ise, muafiyet şartlarını taşımıyorsa kurumlar vergisi mükellefidir. Devlete ait olup ticari, sınai veya zirai nitelikte faaliyet gösteren “iktisadi kamu kuruluşları” da kâr amacı gütmeseler dahi mükelleftir. Kurumların vergilendirilmesinde, kuruluş belgelerinde gösterilen merkez “ana merkez” olarak kabul edilir.

Beyanname ve Ödeme

Vergilerin beyanı, mükellefin türüne ve gelirinin niteliğine göre farklı beyannamelerle yapılır. İşverenlerin, çalışanların maaşlarından kestikleri vergileri toplu olarak bildirdikleri beyannameye “muhtasar beyanname” denir. Yıllık beyannamenin şekli ve içeriği ise “Hazine ve Maliye Bakanlığı” tarafından belirlenir. Yıllık beyanname üzerinden, engellilik indirimi veya sponsorluk harcamaları gibi “diğer indirimler” de yapılabilir; “amortismanlar” ise bu kategoride değil, ticari kazancın tespitinde indirilen bir giderdir.

Sonuç

Türk vergi sistemi, hem gerçek kişilerin hem de kurumların vergilendirilmesine yönelik detaylı ve kapsamlı bir mevzuata sahiptir. Gelirin “tahakkuk” esasına göre vergilendirilmesi gibi temel ilkeler, sistemin adil ve düzenli bir şekilde işlemesini sağlar. Bu kuralları bilmek, hem mükellefler hem de vergi idaresi için yasal yükümlülüklerin doğru bir şekilde yerine getirilmesinin temelini oluşturur.

1. Vergilendirmede gelirin belirlenmesinde kaynak teorisinin kabul edilmesi sonucunda hangi gelir bu tanımlamanın içine dahil olmaz?

A) Miras geliri
B) Müteşebbis geliri
C) Toprak geliri
D) Doğal kaynak geliri
E) Emek geliri

Cevap : A) Miras geliri

Açıklama : Kaynak teorisine göre gelir, belirli bir kaynaktan (emek, sermaye, teşebbüs) düzenli ve sürekli olarak elde edilen bir akımdır. Miras ise bir defaya mahsus, ani ve karşılıksız bir servet artışı olduğu için bu teoriye göre gelir sayılmaz ve ayrı bir vergi olan Veraset ve İntikal Vergisi’ne tabidir.

2. Gelir vergisi matrahının belirlenmesinde aşağıdakilerden hangisi diğer indirimler kapsamında değildir?

A) Vergi Usul Kanunu’na göre ayrılan amortismanlar
B) Engellilik durumlarına göre belirlenen engellilik indirimi
C) Gelir Vergisi Kanunu kapsamında yapılan bağış ve yardımların belirli bir kısmı
D) girişim sermayesi fonu olarak ayrılan tutarların beyan edilen gelirin yüzde 10’unu aşmayan kısmı
E) Amatör spor ve profesyonel spor dalları için yapılan sponsorluk harcamaları

Cevap : A) Vergi Usul Kanunu’na göre ayrılan amortismanlar

Açıklama : Amortismanlar, ticari veya mesleki kazancın tespiti sırasında indirilen bir maliyet unsurudur. “Diğer indirimler” ise Gelir Vergisi Kanunu’nun 89. maddesinde sayılan ve tüm gelir unsurları toplandıktan sonra yıllık beyanname üzerinden yapılan özel indirimlerdir.

3. Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden oluşan sermaye dolayısıyla elde ettiği kâr payı, faiz, kira ve benzeri iratlara ne denir?

A) Zirai kazanç
B) Arizi kazanç
C) Menkul sermaye iradı
D) Gayrimenkul sermaye iradı
E) Ticari kazanç

Cevap : C) Menkul sermaye iradı

Açıklama : Bu ifade, Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan “menkul sermaye iradı” tanımıdır. Para veya para ile temsil edilebilen değerlerin (hisse senedi, tahvil vb.) getirdiği kâr payı, faiz gibi gelirleri kapsar.

4. Ayni olarak tahsil edilen kiralar hangi değerleme ölçüsü kullanılarak paraya çevrilmektedir?

A) Maliyet bedeli
B) İtibari değer
C) Emsal bedel
D) Tasarruf değeri
E) Rayiç bedel

Cevap : C) Emsal bedel

Açıklama : Vergi Usul Kanunu’na göre, para dışında bir değerle (aynen) yapılan ödemeler veya tahsilatlar, değerleme günündeki normal alım satım değeri olan “emsal bedel” ile paraya çevrilerek vergilendirilir.

5. Gelir vergisinde ikametgahı Türkiye’de bulunmayan kişinin tam mükellef kabul edilmesi için ne kadar süre Türkiye’de kalması gerekir?

A) Bir takvim yılı içinde devamlı 6 ay
B) İki takvim yılı içinde 12 tam ay
C) Bir takvim yılı içinde devamlı 3 ay
D) İki takvim yılı içinde devamlı olarak 9 ay
E) Bir takvim yılı içinde üçer aylık dönemler halinde toplam 6 ay

Cevap : A) Bir takvim yılı içinde devamlı 6 ay

Açıklama : Gelir Vergisi Kanunu’na göre, Türkiye’de yerleşik olmayan yabancılar bir takvim yılı içinde altı aydan fazla sürekli olarak Türkiye’de kalırlarsa, “tam mükellef” sayılırlar ve hem Türkiye’de hem de yurt dışında elde ettikleri gelirler üzerinden vergilendirilirler.

6. I- kazanç amacı gütmemeleri,
II- faaliyetlerinin kanunla verilmiş görevler arasında bulunması,
III- tüzel kişiliklerinin olmaması,
IV- bağımsız muhasebelerinin ve kendilerine ayrılmış sermayelerinin veya iş yerlerinin bulunmaması
Yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri iktisadi kamu kuruluşlarının mükellefiyet durumunu etkilememektedir?

A) II-III
B) II-IV
C) I-III-IV
D) I-II-III-IV
E) I-II

Cevap : D) I-II-III-IV

Açıklama : Kurumlar Vergisi Kanunu’na göre, devlete, il özel idarelerine, belediyelere ve diğer kamu idare ve kuruluşlarına ait veya bağlı olup, faaliyetleri devamlı bulunan ve ticari, sınai veya zirai nitelikte olan işletmeler “iktisadi kamu kuruluşu” olarak vergi mükellefidir. Soruda sayılan unsurlar, bu işletmelerin ticari nitelikte olup olmadığını belirlemede dikkate alınsa da, eğer bir işletme piyasa koşullarında rekabet ederek faaliyet gösteriyorsa bu unsurlara bakılmaksızın mükellef sayılır. Yani bu unsurlar tek başlarına mükellefiyeti ortadan kaldırmaz.

7. Vergi ehliyeti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?

A) Vergi sorumlusu olabilmek için hak ehliyetine sahip olmak yeterlidir.
B) Hak ehliyetine sahip kişiler vergi mükellefi olabilirler.
C) Vergi mükellefinin vergi ödeme gücü vergi ehliyeti olup olmamasına göre değişir.
D) Medeni hakları kullanma ehliyeti vergi mükellefi olabilmek için gereklidir.
E) Vergi ehliyeti için fiil ehliyeti şarttır.

Cevap : E) Vergi ehliyeti için fiil ehliyeti şarttır.

Açıklama : Vergi mükellefi olabilmek için “hak ehliyeti” yeterlidir. Hak ehliyeti, her insanın doğumla kazandığı bir ehliyettir. Bu nedenle bir bebek dahi miras yoluyla bir servete sahip olup vergi mükellefi olabilir. Vergisel ödevlerini ise yasal temsilcisi yerine getirir. Beyanname verme gibi ödevleri yerine getirmek için gereken “fiil ehliyeti” ise vergi mükellefi olmanın bir şartı değildir.

8. İşverenler veya vergi kesintisi (tevkifatı, stopajı) yapan diğer kimseler tarafından kesilen vergilerin matrahları ile birlikte, toplu olarak vergi dairesine bildirmesinde kullanılan beyanname türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yıllık beyanname
B) Münferit beyanname
C) Geçici vergi beyannamesi
D) Özel beyanname
E) Muhtasar beyanname

Cevap : E) Muhtasar beyanname

Açıklama : İşverenlerin çalışanların maaşlarından veya serbest meslek erbabına yapılan ödemelerden kestikleri gelir vergisini, toplu olarak vergi dairesine bildirmek ve ödemek için kullandıkları beyannameye “muhtasar beyanname” denir.

9. Ticari kazancın tespitinde hangi gider indirimi konusu yapılmaz?

A) Personel gideri
B) İşle ilgili ve işin gerektirdiği konaklama gideri
C) Ödenen şahsi tazminat
D) Elektrik gideri
E) İşle ilgili ulaşım gideri

Cevap : C) Ödenen şahsi tazminat

Açıklama : Gelir Vergisi Kanunu’na göre, ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderler indirilebilir. Ancak, müteşebbisin kendisinin, eşinin veya çocuklarının suçlarından doğan tazminatlar gibi “şahsi” nitelikteki giderler ticari kazançtan indirilemez.

10. Gayrimenkul sermaye iratlarında gerçek usulün seçilmesi halinde aşağıdaki giderlerden hangisi indirilemez?

A) Kiraya verilen mal ve haklara ilişkin bakım gideri
B) Belgelenemeyen giderlerin yüzde 15’i
C) Kiraya verilen mal ve haklara ayrılan amortismanlar
D) Kiraya veren tarafından ödenen aydınlatma gideri
E) Kiraya verilen mal ve haklara ilişkin sigorta giderleri

Cevap : B) Belgelenemeyen giderlerin yüzde 15’i

Açıklama : Gayrimenkul sermaye iradının vergilendirilmesinde mükellefler ya “gerçek gider” ya da “götürü gider” yöntemini seçebilirler. Götürü gider yöntemi, hasılatın %15’inin belgesiz olarak indirilmesidir. Mükellef, A, C, D ve E şıklarındaki gibi belgelendirebildiği “gerçek gider” yöntemini seçerse, ayrıca %15’lik götürü gideri indiremez.

11. Gelir Vergisi Kanunu’nda; arazide, deniz, göl ve nehirlerde, ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veyahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve bunların mahsullerinin istihsalini (üretimini), avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını, taşınmasını, satılmasını veya bu mahsullerden sair (diğer) bir şekilde faydalanılmasını ifade eden faaliyet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ticari faaliyet
B) Serbest meslek faaliyeti
C) Arizi faaliyet
D) Yatırım faaliyeti
E) Zirai faaliyet

Cevap : E) Zirai faaliyet

Açıklama : Bu paragraf, Gelir Vergisi Kanunu’nun 52. maddesinde yer alan “zirai faaliyet” tanımının birebir aynısıdır.

12. Aşağıdakilerden hangisi serbest meslek faaliyetinin özelliklerinden değildir?

A) Faaliyetin ticari nitelikte olmaması
B) Faaliyetin devamlı meslek şeklinde yapılması
C) Faaliyetin bağımsız olması
D) Faaliyetin işverene tabi olarak yapılması
E) Faaliyetin kendi nam ve hesabına yapılması

Cevap : D) Faaliyetin işverene tabi olarak yapılması

Açıklama : Serbest meslek faaliyetinin en temel özelliği, bir işverene bağlı olmadan, kişisel sorumluluk altında, kendi nam ve hesabına yapılmasıdır. Bir işverene tabi olarak yapılan faaliyet ise “ücret” gelirini oluşturur.

13. Gelirin tahsil edilmemesine rağmen alacak hakkı olarak doğmasına ne denir?

A) ödeme
B) tahakkuk
C) tahsil
D) tarh
E) evleviyet

Cevap : B) tahakkuk

Açıklama : Tahakkuk esası, bir gelir veya giderin, paranın fiilen alınıp verilmesine bakılmaksızın, hukuken hak edildiği veya borçlanıldığı anda kayıtlara alınmasıdır. Gelirin alacak hakkı olarak doğması bu durumu ifade eder.

14. Aşağıdakilerden hangisi kurumlar vergisinden muaf değildir?

A) Kooperatifler Kanunu’na göre kurulan kooperatif
B) Kamu idaresi tarafından işletilen hastane
C) Toplu Konut fonu
D) Sosyal güvenlik kurumları
E) Kamu idareleri

Cevap : A) Kooperatifler Kanunu’na göre kurulan kooperatif

Açıklama : Kurumlar Vergisi Kanunu’na göre, kooperatifler kurumlar vergisi mükellefidir. Ancak kanunda belirtilen belirli şartları taşıyan kooperatifler (tüketim, üretim, kredi kooperatifleri vb.) muafiyetten yararlanabilir. Diğer şıklarda sayılan kurumlar ise genellikle muaftır.

15. Vergiye tâbi kurumların kuruluş kanunlarında, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde, tüzüklerinde, ana statülerinde veya sözleşmelerinde gösterilen merkezlerine ne denir?

A) Ana ve bağlı merkez
B) Bağlı kurum
C) Ana merkez
D) Yavru kurum
E) Fiili merkez

Cevap : C) Ana merkez

Açıklama :

16. Yıllık beyannamenin şekli ve içeriği kim tarafından belirlenir?

A) Cumhurbaşkanlığı
B) Ticaret Bakanlığı
C) Vergi dairesi
D) Ekonomi Bakanlığı
E) Hazine ve Maliye Bakanlığı

Cevap : E) Hazine ve Maliye Bakanlığı

Açıklama : Türkiye’de vergi beyannamelerinin formatını, içeriğini ve verilme usullerini belirleme yetkisi, vergi idaresinin bağlı olduğu Hazine ve Maliye Bakanlığı’na aittir.

17. Zirai faaliyetle uğraşan kollektif şirket ortakları hangi gelir unsuru esas alınarak vergilendirilir?

A) Serbest meslek kazancı
B) Zirai kazanç
C) Menkul sermaye iradı
D) Ticari kazanç
E) Ücret

Cevap : D) Ticari kazanç

Açıklama : Gelir Vergisi Kanunu’na göre, kollektif şirketlerin ortaklarının şirket kârından aldıkları paylar, şirketin faaliyet konusu ne olursa olsun (zirai, serbest meslek vb.) “ticari kazanç” olarak vergilendirilir.

18. Gelir vergisinde genel kural olarak hangi tarh usulü uygulanmaktadır?

A) İdarece Tarh
B) Beyan Usulü
C) İkmalen Tarh
D) Re’sen Tarh
E) Karine Usulü

Cevap : B) Beyan Usulü

Açıklama : Türk vergi sisteminde, gelir vergisi gibi birçok verginin tarhında (hesaplanmasında) temel ilke, mükellefin kendi gelirini bir beyanname ile vergi dairesine bildirmesidir. Bu yönteme “beyan usulü” denir.

19. Vergi alacağını vergi kanunlarında belirlenen matrah oranlar üzerinden tespit ederek vergiyi miktar itibarıyla tespit eden idari işleme ne denir?

A) Ödeme
B) Tarh
C) Tahsil
D) Tebliğ
E) Tahakkuk

Cevap : B) Tarh

Açıklama : Bu ifade, vergi borcunun hesaplanması ve miktarının belirlenmesi işlemini tanımlamaktadır. Bu idari işleme “verginin tarhı” denir.

20. I. Zorunlu bir ödemedir.
II. Kamu gücüne dayanarak alınır.
III. Karşılık esasına dayanılarak alınır.
IV. Kanuna göre alınır.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri verginin özelliklerindendir?

A) I, II ve III
B) I ve II
C) II, III ve IV
D) I, II ve IV
E) I, III ve IV

Cevap : D) I, II ve IV

Açıklama : Verginin temel özellikleri; kanuna dayanması (kanunilik ilkesi), kamu gücüyle (cebren) alınması ve zorunlu olmasıdır. Vergi, karşılıksız bir kamu geliridir; yani ödenen vergiye karşılık doğrudan bir hizmet alınması esasına dayanmaz (III yanlış).