Felsefeye Giriş 2025 Ünite -1

Giriş

Felsefe, varlık, bilgi, değerler ve akıl gibi en temel konular üzerine eleştirel ve sistematik bir sorgulama etkinliğidir. Bu etkinlik, tarihsel olarak Antik Yunan’da, özellikle değişime ve gelişime açık yapısıyla dikkat çeken “Atina” gibi kent devletlerinin (polis) özgür ortamında gelişme imkanı bulmuştur. Bu makalede, felsefi düşüncenin temel özellikleri ve kökenleri incelenecektir.

Felsefi Düşüncenin Temel Özellikleri

Felsefeyi diğer düşünce biçimlerinden ayıran bazı temel özellikler vardır:

• Eleştirellik: Felsefenin en önemli katkısı, ön yargılara ve dogmalara karşı “açık ve sorgulayıcı bir düşünme etkinliği” olmasıdır. Felsefe, ele aldığı konulara her zaman “eleştirel olarak yaklaşır”.
• Soruların Önceliği: Filozoflar, kesin ve nihai yanıtlar peşinde değildir. Felsefi etkinlikte, doğru soruları sormak, verilen yanıtlardan daha kalıcı ve önemlidir. Bu nedenle filozofların “soruları yanıtlardan daha çok önemsediği” söylenebilir.
• Bilgice Gelişme: Felsefenin temel soruları tarih boyunca değişmezken, verilen yanıtlar çeşitlilik gösterir. Bu durum bir zaaf değil, bir zenginliktir. Çünkü felsefenin amacı bilimdeki gibi tek ve kesin bir doğruya ulaşmak değil, farklı bakış açıları geliştirerek bir “bilgice gelişme” sağlamaktır.
• Öznellik: Farklı filozofların aynı sorulara “kendine has yanıtlar” vermesi, felsefi düşüncenin kişisel bakış açısından, deneyimlerden ve akıl yürütme biçiminden etkilendiğini, yani “öznel bir etkinlik” olduğunu gösterir.

Felsefenin Doğuşu ve İlk Filozoflar

Felsefe tarihinin ilk düşünürü olarak kabul edilen Thales, aynı zamanda bir “doğa araştırmacısıydı”. Güneş tutulmasını önceden tahmin edebilmesi gibi örnekler, ilk filozofların sadece varlığın anlamıyla değil, aynı zamanda doğanın “yapısı ve işleyişiyle de” yakından ilgilendiklerini göstermektedir. Bu nedenle, ilk filozofların doğanın yapısıyla ilgilenmediklerini söylemek yanlış olur. Onlar, geleneksel ve mitolojik açıklamaları eleştirerek, doğayı akıl ve gözlem yoluyla anlamaya çalışmışlardır.

Sonuç

Felsefe, insanlığın kendini ve evreni anlama yolundaki en temel ve en kapsamlı entelektüel çabasıdır. Sorularıyla ön yargıları yıkan, cevaplarıyla yeni ufuklar açan bu eleştirel düşünce etkinliği, insan hayatını daha bilinçli ve anlamlı kılmanın bir yoludur.

1. Bazı düşünürler felsefenin eleştiri yoluyla güvenilir bilgiler elde etmek gibi bir amacı da olduğunu düşünürler.

Parçaya göre, felsefe hakkında aşağıdakilerden hangisi doğru bir ilişkilendirme olabilir?

A) Doğanın yapısı ve işleyişiyle ilgilenir.
B) Özgür ve zengin bir ortamda gelişebilir.
C) Kuramsal bir faaliyet olmasının yanı sıra, ele aldığına eleştirel olarak yaklaşır.
D) Beslendiği tek kaynak mantıktır.
E) Gelenek ve göreneklere bağlıdır.

Cevap : C) Kuramsal bir faaliyet olmasının yanı sıra, ele aldığına eleştirel olarak yaklaşır.

Açıklama : Paragrafta felsefenin “eleştiri yoluyla” güvenilir bilgiye ulaşma amacı vurgulanmaktadır. Bu durum, felsefenin sadece teorik bir etkinlik olmadığını, aynı zamanda eleştirel bir sorgulama süreci olduğunu gösterir.

2. Felsefe tarihi boyunca felsefenin temel sorularının çok fazla değişikliğe uğramamasına karşın, yanıtlarda çeşitlilik görülür. Bu durum ilk bakışta felsefenin zaafı olarak değerlendirilse de, zenginliğidir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Felsefe, sorulara tüketici yanıtlar vermez.
B) Felsefe bir soru sorma etkinliğidir.
C) Felsefe doğa araştırmalarından tamamen bağımsızdır.
D) Felsefe insan hayatını eğlenceli kılar.
E) Felsefede daha doğru bilgiler değil, bilgice gelişme söz konusudur.

Cevap : E) Felsefede daha doğru bilgiler değil, bilgice gelişme söz konusudur.

Açıklama : Yanıtlardaki çeşitliliğin bir zenginlik olması, felsefenin amacının bilimdeki gibi tek ve kesin bir doğruya ulaşmak değil, sorulara farklı bakış açıları getirerek düşünsel bir ilerleme ve “bilgice gelişme” sağlamak olduğunu gösterir.

3. İnsan hayatının en büyük sıkıntıları ön yargılardan doğar. Oysa hayat, ön yargılarla değil, açık ve sorgulayıcı düşünme etkinliğiyle kavranabilir. Felsefe etkinliğinin en önemli katkısı budur.

Verilen paragrafta felsefenin hangi özelliği üzerinde durulmuştur?

A) Eşitliği savunması.
B) Tutarlı ve sistemli olması
C) Nesnellik
D) Bütünlük
E) Eleştirellik

Cevap : E) Eleştirellik

Açıklama : Paragrafta felsefenin, ön yargılara karşı “açık ve sorgulayıcı düşünme” etkinliği olduğu vurgulanmaktadır. Sorgulama, felsefenin en temel özelliği olan “eleştirellik” ile doğrudan ilişkilidir.

4. Felsefe tarihinin ilk düşünürü olarak Thales kabul edilir. Ama o, bir doğa araştırmacısı olarak güneş tutulmasını da önceden haber verebilecek kadar Ay’la ilgileniyordu. Bu gelenek doğa araştırmalarının alanının tam olarak belirlenmesi ve artık felsefeden ayrılmalarına dek sürdü.

Bu anlatıma göre, ilk filozoflar hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Doğada var olanın anlamıyla olduğu kadar yapısıyla da ilgilenmemişlerdir.
B) Doğanın yapısı ve işleyişiyle de ilgilenmişlerdir.
C) Özgür bir ortam sayesinde doğa araştırmaları yapabilmişlerdir.
D) Geleneksel düşünceleri eleştirerek çalışma yapmışlardır.
E) Doğanın yapısı ve işleyişiyle ilgili farklı yanıtlar ileri sürmüşlerdir.

Cevap : A) Doğada var olanın anlamıyla olduğu kadar yapısıyla da ilgilenmemişlerdir.

Açıklama : Paragrafta Thales gibi ilk filozofların aynı zamanda “doğa araştırmacısı” olduğu ve güneş tutulması gibi doğa olaylarının “yapısı ve işleyişiyle” ilgilendikleri açıkça belirtilmektedir. Dolayısıyla, bu konularla ilgilenmediklerini söylemek yanlış olur.

5. Düşünürler ve Filozoflar asla kesin yanıtlar peşinde değildir. Her düşünür ve filozof başkaları tarafından eleştirileceğini ve hatta geliştirilmeye çalışılacağını bilerek düşüncelerini ortaya koyar. Bu bakımdan ilk yapmaya çalıştığı şeylerden biri, doğru sorular üzerinden gitmeye çalışmaktır.

Bu açıklamaya göre filozoflar için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Açık sorulardan hareket etmeye özen göstermez.
B) Soruları yanıtlardan daha çok önemser.
C) Yapılan önceki çalışmalardan yararlanmaz.
D) Sorduğu sorunları tam olarak yanıtlayacak kadar bilgi sahibidir.
E) Eleştiriye kapalıdır.

Cevap : B) Soruları yanıtlardan daha çok önemser.

Açıklama : Paragrafta filozofların “kesin yanıtlar peşinde olmadığı” ve önceliklerinin “doğru sorular üzerinden gitmeye çalışmak” olduğu belirtilmiştir. Bu durum, felsefede soruların, verilen yanıtlardan daha kalıcı ve önemli olduğunu gösterir.

6. Soruları aynı olan iki filozof, aynı toplumda ve aynı zaman diliminde yaşamış olsalar bile, çok farklı düşünceler ortaya koyabilirler. Felsefe tarihinde bunun oldukça fazla örneğine rastlamak mümkündür. Çünkü felsefe, ortak sorulara, kendine has yanıtlar bulmanın tarihi olarak da görülebilir.

Verilen parçaya göre, aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?

A) Felsefe insanlığın en ciddi etkinliğidir.
B) Filozoflar içekapanık insanlardır.
C) Filozoflar felsefe yaparken öznel bir etkinlik gerçekleştirmektedir.
D) Felsefe yapabilmek için felsefe tarihi bilinmelidir.
E) Felsefede kesin yanıtlar bulmak değildir.

Cevap : C) Filozoflar felsefe yaparken öznel bir etkinlik gerçekleştirmektedir.

Açıklama : Farklı filozofların aynı sorulara “kendine has yanıtlar” vermesi, felsefi düşüncenin kişisel bakış açısından, deneyimlerden ve akıl yürütme biçiminden etkilendiğini, yani “öznel” bir etkinlik olduğunu gösterir.

7. “………………….” polis deneyimi, değişim ve gelişimlere açık yapısıyla dikkat çekmekte ve bu nitelikleriyle merkezi bir konuma yerleşmektedir.”

Yukarıda boş bırakılan yere eski Yunan kent devletlerinden hangisinin getirilmesi uygundur?

A) Sparta
B) Miletos
C) Korint
D) Atina
E) Amphipolis

Cevap : D) Atina

Açıklama : Antik Yunan’da demokrasi, felsefe, sanat ve ticaret gibi alanlarda en büyük gelişimleri gösteren; değişime ve yeniliklere en açık yapısıyla diğer kent devletleri için bir model ve merkez olan polis (kent devleti) “Atina”dır.