Felsefeye Giriş 2025 Ünite -8

Giriş

20. yüzyıl felsefesi, özellikle Fransa’da, geleneksel felsefenin temel kavramlarına yönelik köklü bir sorgulama dönemi olmuştur. Nietzsche’den miras alınan ve yapısalcılık sonrası düşünürlerle derinleşen “hakikat krizi”, bu dönemin en önemli sorunudur. Bu felsefi iklimde, ana hat olarak “fenomenoloji” geleneği etkili olmuş ve mutlak bir “hakikat” arayışından ziyade, anlamın ve varlığın nasıl kurulduğu üzerine odaklanılmıştır. Bu makalede, bu kriz ortamına farklı yanıtlar sunan çağdaş Fransız düşünürleri Alain Badiou, Jacques Rancière ve Pierre Bourdieu’nün felsefeleri incelenecektir.

Alain Badiou: Platonculuğa ve Hakikate Geri Dönüş

Alain Badiou, çağdaş Fransız felsefesi içinde özgün bir konuma sahiptir. O, bir yandan geleneksel felsefeyi eleştirirken, diğer yandan da felsefenin klasik sorularına, özellikle de “hakikat” sorusuna geri dönülmesi gerektiğini savunur. Felsefi duruşunu Aristoteles’e değil, Platon’a dayandırır ve kendisini modern bir “Platoncu” olarak tanımlar. Bu nedenle Platon’a karşı “yıkıcı bir tavır takınmaz”; aksine onun felsefesini yeniden canlandırmaya çalışır. Başyapıtı, Heidegger’in “Varlık ve Zaman” adlı eseriyle karıştırılmaması gereken “Varlık ve Olay”dır. Badiou, “başkaya saygı” gibi retorikleri eleştirir ve felsefenin temel sorusunun hakikat olduğunu vurgular. Onun için Aristotelesçi bir kavram olan “eudaimonia” (mutluluk) değil, Platoncu Hakikat ideası merkezdedir.

Jacques Rancière: Siyaset ve Estetik

Jacques Rancière’in felsefesi, Badiou gibi mutlak bir “hakikat problemi” üzerine değil, daha çok siyaset ve estetik arasındaki ilişki üzerine odaklanır. Onun temel kavramlarından biri, “aisthesis” yani “duyulur olanın paylaşımı”dır. Rancière, “Özgürleşen Seyirci” gibi eserlerinde, geleneksel halk-entelektüel ilişkisini, sesi duyulmayanın veya “dilsiz olanın lehine” tersine çevirerek okumasıyla özgünleşir.

Pierre Bourdieu: Sosyoloji ve Alan Mücadeleleri

“Felsefe kökenli bir sosyolog” olan Pierre Bourdieu’nün ana yönelimi, felsefi bir “hakikat problemi” değil, toplumsal alanlardaki güç mücadeleleridir. Onun temel mottosu “‘gerçek-olan ilişkiseldir'” sözüyle özetlenebilir. Bourdieu’nün ele aldığı ana tema, “toplumsal kesimlerin belli alanlara erişimindeki eşitsizliktir”.

Sonuç

Çağdaş Fransız felsefesi, zengin ve çok katmanlı bir tartışma alanıdır. Varoluşçuluğun etkisinin azalmasının ardından yapısalcılık, Saussure’ün dilbilimi ve Lévi-Strauss’un antropolojisi gibi öncülerle yükselişe geçmiştir. Bu gelenek içinde Badiou, Platoncu bir hakikat arayışıyla öne çıkarken; Rancière, siyaset ve estetiği birleştirir; Bourdieu ise sosyolojik bir analizle toplumsal eşitsizliklere odaklanır. Bu düşünürlerin yanı sıra, etiği ilk felsefe olarak gören Levinas gibi isimler de bu zengin düşünsel manzarayı tamamlar.

1. Aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Fransız felsefesinin ana hattı fenomenolojidir.
B) Fransız felsefesinin temel çıkış noktası hakikattir.
C) Felsefi düalizmi tamamen dışarı atan fenomenolojinin en yetkin temsilcileri Deleuze ve Derrida’dır.
D) Levinas etiğin ilk felsefe olduğunu savunan bir felsefe geleneğini üstlenmektedir.
E) J. L. Nancy’nin yapıtları arasında Demokrasinin Hakikati adlı eseri vardır.

Cevap : B) Fransız felsefesinin temel çıkış noktası hakikattir.

Açıklama : 20. yüzyıl Fransız felsefesi, özellikle post-yapısalcı dönemde, “hakikat”in tek ve mutlak olduğu fikrini sorgulamış ve eleştirmiştir. Foucault, Derrida gibi düşünürler hakikatin söylemsel olarak kurulduğunu iddia ederler. Bu nedenle temel çıkış noktasının hakikat olduğunu söylemek yanlış olur.

2. Aşağıda verilen bilgilere göre hangisi söylenemez?

A) Varoluşçuluğun yapısalcılık ve postyapısalcılık sonrasında felsefe dünyasındaki etkisi azalmıştır.
B) Yapısalcılığın öncüleri Saussure dilbilimi, Lévi-Strauss antropolojisi ve Lacan psikanalizidir.
C) Badiou, Platon felsefesine karşı yıkıcı bir tavır takınmıştır.
D) Yapısalcılık çoğunluklu Althusser ve sonrasındaki dönüşüm üzerinden çağdaş felsefe içinde etkili olmuştur.
E) Yapısalcılığın geçiş noktası Roland Barthes’in Mitolojiler adlı kitabıdır.

Cevap : C) Badiou, Platon felsefesine karşı yıkıcı bir tavır takınmıştır.

Açıklama : Alain Badiou, çağdaş Fransız felsefesinde kendisini açıkça “Platoncu” olarak tanımlayan nadir filozoflardandır. O, Platon’un felsefesini yıkmak yerine, onun temel kavramlarını (özellikle Hakikat ve İyi ideasını) çağdaş bir perspektifle yeniden canlandırmaya çalışır.

3. Aşağıda verilen bilgilere göre hangisini söylemek yanlıştır?

A) Badiou’nun temel eserlerinden biri Varlık ve Zaman’dır.
B) Badiou, Derrida/Deleuze/Foucault hattının hermeneutik felsefe algısına karşı görüşler geliştirmiştir.
C) Heidegger’in temel eserlerinden biri, Varlık ve Zaman’dır.
D) Varlık ve Olay, klasik olarak Fransız felsefesinin özelliklerini göstermektedir.
E) Badiou, bir yandan klasik anlamda bir Fransız felsefesi diğer yandan da felsefenin klasik konularına bir geri dönüşü temsil eder.

Cevap : A) Badiou’nun temel eserlerinden biri Varlık ve Zaman’dır.

Açıklama : “Varlık ve Zaman” (Sein und Zeit), Alain Badiou’nun değil, Alman filozof Martin Heidegger’in başyapıtıdır. Badiou’nun başyapıtı ise “Varlık ve Olay”dır (L’Être et l’Événement).

4. Aşağıda verilen bilgilere göre hangisini söylemek yanlış olur?

A) Badiou, yorum odaklı felsefeyi eleştirmektedir.
B) Badiou, hakikatten, klasik felsefe sorusundan vazgeçemeyiz, demektedir.
C) Badiou, hem geleneksel felsefeyi eleştirir hem de bir çağdaş olarak gelenekselin meselelerine geri döner.
D) Badiou’ye göre yan tematikler olan yabancılığın, başkalığın arayışı temel felsefe sorusunu sormamızın önüne geçemez.
E) Badiou kendini Aristotelesçi olarak değerlendirir.

Cevap : E) Badiou kendini Aristotelesçi olarak değerlendirir.

Açıklama : Alain Badiou, felsefi duruşunu Aristoteles’e değil, Platon’a dayandırır. Kendisini modern bir Platoncu olarak tanımlar ve Platon’un hakikat, evrensellik ve matematiksel ontoloji gibi fikirlerini yeniden yorumlar.

5. Aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Badiou için ilk adım geleneksel ana sorulara geri dönüştür.
B) Badiou kendini Platon’cu olarak değerlendirir.
C) Badiou eudaimonia felsefesine geri dönüş yapar.
D) Badiou’nun Felsefe Üzerine Manifesto, Felsefe Üzerine İkinci Manifesto, Etik gibi kitapları vardır.
E) Badiou’nun rahatsız olduğu konulardan biri de “başkaya, ötekine saygı” gibi retoriklerdir.

Cevap : C) Badiou eudaimonia felsefesine geri dönüş yapar.

Açıklama : “Eudaimonia” (mutluluk, iyi yaşam), Aristotelesçi etik felsefesinin merkezi bir kavramıdır. Platoncu olan Badiou, Aristoteles’in bu etik anlayışına değil, Platon’un Hakikat ve İyi ideasına dayalı bir felsefeye geri dönüşü savunur.

6. Aşağıda verilen bilgilere göre hangisini söylemek yanlıştır?

A) Badiou’nun eserlerinden birinin adı Etik’tir.
B) Badiou, Heidegger’ci Fransız felsefesini eleştirmektedir.
C) Rancière yaşamının bir noktasından sonra “aisthesis”in kamusal duyu olarak şeyler alanındaki ortaklığı üzerine yazmaya başlamıştır.
D) Ranciere hakikat problemi üzerine eserler kaleme almıştır.
E) Ranciere’in özgün tarafı, halk-entelektüel ilişkisini dilsiz olanın lehine yorumlayarak okumasıdır.

Cevap : D) Ranciere hakikat problemi üzerine eserler kaleme almıştır.

Açıklama : Jacques Rancière’in felsefesi, Badiou gibi mutlak bir “hakikat” problemi üzerine değil, daha çok siyaset ve estetik arasındaki ilişki, “duyulur olanın paylaşımı” (aisthesis) ve siyasal öznelerin ortaya çıkışı gibi konular üzerine odaklanır.

7. Aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Ranciere’in eserleri arasında Özgürleşen Seyirci, Susturulmuş Söz adlı yapıtlar da yer almaktadır.
B) Bourdieu’nün ana motto’su: ‘gerçek-olan ilişkiseldir’ sözüyle ifade edilebilir.
C) Fransız felsefesinde kavramlarımız gerçekliğin anlaşılmasına ve kurgulanmasına katkı sunar.
D) Boerdieu’nün ana yönelimi, hakikat problemidir.
E) Ranciere, özgürleşme sorunu açısından “halk” kavramının felsefedeki tüm ele alınışlarını tersine çevirmeyi denemiştir.

Cevap : D) Boerdieu’nün ana yönelimi, hakikat problemidir.

Açıklama : Sosyolog Pierre Bourdieu’nün ana yönelimi, felsefi bir “hakikat” problemi değil, toplumsal alanlardaki güç mücadeleleri, habitus, sermaye türleri ve sembolik şiddet gibi sosyolojik konulardır.

8. Aşağıda verilen bilgilere dayanarak hangisini söylemek doğru olmaz?

A) Alman felsefesi bir sanat felsefesi takıntısı içindedir.
B) Fransız felsefesinin etik konusundaki temsilcilerinden biri E. Levinas’dır.
C) Bourdieu’nün ele aldığı ana tema, sosyolojik anlamda toplumsal kesimlerin belli alanlara erişimindeki eşitsizliktir.
D) Platon’da bu dünyadan gerçek hâlinin sunulduğu düşünülür bir dünya, Badiou’nun kullanmadığı bir dünyadır.
E) Alain Badiou için temel kavram, ‘olay’dır.

Cevap : A) Alman felsefesi bir sanat felsefesi takıntısı içindedir.

Açıklama :

9. Aşağıda verilen bilgilerden hangisini söylemek doğrudur?

A) Badiou kendini Platon’cu olarak değerlendirmez.
B) Bourdieu felsefe kökenli bir sosyologdur.
C) Klasik Fransız felsefesi tavrı Bourdieu’de vardır.
D) 20. yy felsefesine göre tutarlı, kendi içinde kapalı bir hakikat teorisi geliştirilmektedir.
E) 20. yy felsefesinin en önemli sorunu hakikat krizi sorunudur.

Cevap : E) 20. yy felsefesinin en önemli sorunu hakikat krizi sorunudur.

Açıklama : Nietzsche’den başlayarak postmodern ve post-yapısalcı düşünürlere kadar 20. yüzyıl felsefesinin ana temalarından biri, geleneksel, mutlak ve evrensel “hakikat” anlayışının sorgulanması ve bunun yarattığı “hakikat krizi”dir.

10. Aşağıda verilenlerden hangisini söylemek doğru olmaz?

A) Badiou, hakikatin yerine metaforlar olduğunu söyler.
B) Badiou hem geleneksel felsefeyi eleştirir hem de bir çağdaş olarak gelenekselin meselelerine geri döner.
C) Badiou, geleneksel felsefeyi eleştirmeden kabul eder.
D) Badiou, hakikat yoktur, şeklindeki görüşlere eleştiri getirir.
E) Badiou’ya göre her şey politiktir.

Cevap : C) Badiou, geleneksel felsefeyi eleştirmeden kabul eder.

Açıklama : Badiou, geleneksel felsefenin (özellikle Platon’un) temel sorularına geri dönse de bunu eleştirel bir süzgeçten geçirerek yapar. Geleneksel felsefeyi olduğu gibi, “eleştirmeden kabul etmez”; onu çağdaş sorunlar ve matematiksel ontoloji ışığında yeniden inşa eder.