Spor Bilimi ve Felsefesi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Spor bilimi ve felsefesi, spor ve fiziksel aktivite olgusunu hem bilimsel hem de felsefi bir bakış açısıyla ele alan disiplinler arası bir alandır. Felsefe, varlığın doğasından doğru bilginin imkanına kadar en temel soruları sorarken, spor bilimleri bu felsefi temeller üzerine inşa edilen daha özel ve uygulamalı alanlardır. Bu makalede, sporun felsefi temelleri, bilimsel inceleme alanları ve tarihsel boyutu incelenecektir.

Spor Felsefesinin Temelleri

Spor felsefesi, genel felsefenin temel disiplinlerinden beslenir. “Filozof” (bilgeliği seven) kelimesini ilk kullanan düşünür olduğu rivayet edilen “Pythagoras”, bilgeliğin ancak tanrılara yakıştığını, insanın ise onu sevmekle yetinebileceğini belirtmiştir. Felsefenin amacı, sadece teorik bir uğraş değil, aynı zamanda Seneca’nın da belirttiği gibi, “yaşama her yönüyle kılavuzluk eden bir etkinliktir”.

• Metafizik (Varlık Felsefesi): “Varolanların gerçek doğasını ve ilkelerini ortaya koymaya çalışan” temel felsefe disiplinidir. “Evrende bir düzen var mıdır?” gibi sorular bu alanın konusudur.
• Epistemoloji (Bilgi Felsefesi): Bilginin kaynağını ve doğasını sorgular. Örneğin, Platon’a göre gerçek ve “doğru bilgi, ideaların bilgisidir”.
• Etik (Ahlak Felsefesi): İyi ve mutlu yaşamın ne olduğunu araştırır. Demokritos’a göre mutluluğa ulaşmanın yolu, “duygu ve isteklerinde ölçülü olmaktan” geçer. Doping ve haksız rekabet gibi konular da spor etiğinin ve dolayısıyla felsefenin inceleme alanına girer.

Spor Bilimlerine Giriş

Spor bilimleri, spor olgusunu farklı bilimsel disiplinlerin yöntemleriyle inceler.

• Spor Sosyolojisi: “Sporun toplum içerisindeki durumunu, fonksiyonunu ve diğer kurumlarla ilişkilerini” inceler. Sporun sosyal bütünleşme, statü kazandırma ve sosyal hareketlilik gibi önemli toplumsal işlevleri vardır.
• Spor Psikolojisi: “Spor ortamlarındaki insan duygu, düşünce ve davranışlarını” psikolojinin kavramlarıyla açıklar.
• Beden Eğitimi ve Psikomotor Gelişim: “Psikomotor gelişim”, fiziki büyümeye bağlı olarak organizmanın istemli hareketlilik kazanmasıdır. Beden eğitimi faaliyetlerinin temel amacı ise, bireylerin kuvvet ve dayanıklılık gibi özelliklerini içeren “fiziksel uygunluk” düzeylerini geliştirmektir.

Sporun Temel Kavramları

Spor bilimleri, kendine özgü bir terminolojiye sahiptir. Temel motorik beceriler arasında kuvvet (dirence karşı kasılabilme), dayanıklılık, sürat ve esneklik yer alır. “Beceri/koordinasyon” ise, duyu organları ile kasların uyum içinde çalışmasıdır. “Oyunun” ise kendine özgü ilkeleri vardır; özgürlük, kurallar ve belirsizlik bu ilkelerdendir, ancak “mükemmeliyetçilik” oyunun doğasına aykırıdır.

Türk Spor Tarihinden Notlar

Türklerin spor kültürü, köklü bir tarihe sahiptir. Selçuklular döneminde bir yiğidin “Alp” unvanını alabilmesi için iyi bir ata ve kılıca sahip olması beklenirdi; “iyi yemek yapabilmesi” ise bir kriter değildi. Osmanlı döneminde ise güreş ve okçuluk gibi sporların yapıldığı, aynı zamanda ahlaki eğitimin de verildiği spor kulübü niteliğindeki kurumlara “tekke” adı verilir ve bu tekkelerin başında bir “şeyh” bulunurdu. Osmanlı döneminde açılan ilk spor kulübünün ise “su sporları” alanında faaliyet gösterdiği belirtilmektedir.

Sonuç

Spor ve felsefe, insanı anlama çabasında birleşir. Sanatın, genel-geçer kurallardan çok “kişisel duygu ve yeteneğe” dayanması onun “öznelliğini” gösterdiği gibi, spor da bireysel yetenek ve ifadenin önemli bir alanıdır. Felsefi soruların kaynağının Platon’un diyaloglarına dayandırılması gibi, spor bilimleri de kendi tarihsel ve entelektüel birikimi üzerine inşa edilir. Bu zengin alan, hem bedensel hem de zihinsel gelişimin ayrılmaz bir parçasıdır.

1. “Demokritos’a göre, mutlu olmanın yolu, insanın elinde bulunanla yetinmesinden, gereksinim duyduğundan daha fazlasını istememekten geçer. İsteklerin sınırlanması yoksulluğu zenginliğe çevirir. Çok isteyen kimse elindekiyle yetinir. Aşırı olan her haz, sonunda acı getirir. Akıllı insan, elinde olanlardan sevinç duyar, elinde olmayanlar içinse üzülmez”.
Yukarıdaki görüşlerden yola çıkarak, Demokritos’un mutluluğa ulaşmak için aşağıdakilerden hangisini önerdiği söylenebilir?

A) Tanrı ve ölüm korkusunun üstüne gitme
B) Toplum kurallarına uygun davranma
C) Eylemlerinden ötürü pişmanlık duymama
D) Her türlü yargıdan uzak durma
E) Duygu ve isteklerinde ölçülü olma

Cevap : E) Duygu ve isteklerinde ölçülü olma

Açıklama : Paragrafta Demokritos’un mutluluk için “elindekiyle yetinme”, “aşırı hazdan kaçınma” ve “isteklerin sınırlanması” gibi tavsiyelerde bulunduğu görülmektedir. Bu tavsiyelerin tümü, “duygu ve isteklerinde ölçülü olma” ilkesini ifade etmektedir.

2. Hangisi varolanların gerçek doğasını, ilkelerini ortaya koymaya çalışan temel felsefe disiplinidir?

A) Epistemoloji
B) Mantık
C) Pozitivizm
D) Metafizik
E) Materyalizm

Cevap : D) Metafizik

Açıklama : Metafizik (veya Ontoloji/Varlık Felsefesi), varlığın kendisini, temel yapısını, ilk ilkelerini ve en genel kategorilerini inceleyen temel felsefe disiplinidir.

3. Aşağıdakilerden hangisi Platon’un bilgi konusundaki görüşlerindendir?

A) Yarar sağlayan bilgi doğru bilgidir.
B) Bilginin kaynağı akıl ve deneydir.
C) Doğru bilgi ideaların bilgisidir.
D) Tüm bilgilerin kaynağı deney ve alışkanlıklardır.
E) Her varlık atomlardan oluşmuştur.

Cevap : C) Doğru bilgi ideaların bilgisidir.

Açıklama : Platon’a göre, duyularla algıladığımız dünya sürekli değişen bir gölgeler dünyasıdır ve bu dünya hakkında kesin bilgi (episteme) edinilemez. Gerçek ve değişmez olan, sadece akıl yoluyla kavranabilen “idealar”dır ve doğru bilgi de bu ideaların bilgisidir.

4. Aşağıda temel motorik beceriler ve açıklaması birlikte verilmiştir. Buna göre hangisi yanlıştır?

A) Beceri/Koordinasyon, Bir sporcu ya da takım tarafından başarıya ulaşmak için ortaya koyulan mücadeledir.
B) Dayanıklılık, kalp damar sisteminin gelişmesi ve beraberinde iş yapabilme kapasitesinin artmasıdır.
C) Kuvvet, bir dirençle karşı karşıya kalan kasılabilme ya da kasların bir dirence karşı belirli bir ölçüde dayanabilme yeteneğidir.
D) Esneklik/Hareketlilik, eklem hareket açıklığının büyüklüğüdür.
E) Sürat, belli bir mesafeyi en kısa sürede kat edebilme yeteneğidir.

Cevap : A) Beceri/Koordinasyon, Bir sporcu ya da takım tarafından başarıya ulaşmak için ortaya koyulan mücadeledir.

Açıklama : Verilen tanım, beceri veya koordinasyonu değil, “rekabeti” veya “mücadeleyi” tanımlamaktadır. Koordinasyon (beceri), duyu organları, sinir sistemi ve kasların amaçlanan bir hareketi uyum içinde gerçekleştirebilme yeteneğidir.

5. Oyunun kendi içinde belirli ilkeleri vardır. Aşağıdakilerden hangisi bu ilkelerden biri değildir?

A) Özgürlük ilkesi
B) Üretken olmama ilkesi
C) Belirsizlik ilkesi
D) Mükemmeliyetçilik ilkesi
E) Kurallılık ilkesi

Cevap : D) Mükemmeliyetçilik ilkesi

Açıklama : Oyun; özgür iradeyle katılım, maddi bir fayda veya ürün üretmeme, sonucunun belirsiz olması ve kendine özgü kuralları olması gibi ilkelerle tanımlanır. “Mükemmeliyetçilik” ise oyunun spontane ve eğlence odaklı doğasına aykırı bir kavramdır.

6. “Sporun toplum içerisindeki durumunu, fonksiyonunu ve diğer kurumlarla ilişkilerini belirlemek, farklı sosyal kategorilerdeki işlevselliğini ortaya koymak genel çerçevede ….., özelde ise …… amaçlarındandır.”
Açıklamaya göre boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdaki kavramlardan hangisi gelmelidir?

A) eğitimin- spor pedagojisinin
B) sosyolojinin- spor sosyolojisinin
C) psikolojinin- spor psikolojisinin
D) hukukun- spor hukukunun
E) tarihin-spor tarihinin

Cevap : B) sosyolojinin- spor sosyolojisinin

Açıklama : Toplumun yapısını, kurumlarını ve toplumsal ilişkileri inceleyen bilim dalı “sosyoloji”dir. Sporun bu toplumsal bağlam içinde incelenmesi ise “spor sosyolojisi”nin alanıdır.

7. “Osmanlı Türkleri çok sayıda spor alanları ve tesisler yapmışlardır. Geleneksel spor yapısı içerisinde, o zamanlar adına ….. denilen bu kuruluşlar spor alanlarına yakın yerlerde kurulur ve başlarında ….. bulunurdu.”
Açıklamaya göre boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdaki kavramlardan hangisi gelmelidir?

A) Tekke-Pankuş
B) Zorhane Eğitmen
C) Zorhane – Pehlivan
D) Tekke – Şeyh (Başkan)
E) Kaptuti – Pehlivan

Cevap : D) Tekke – Şeyh (Başkan)

Açıklama : Osmanlı döneminde güreş, okçuluk gibi sporların yapıldığı, aynı zamanda ahlaki ve manevi eğitimin verildiği spor kulübü niteliğindeki kurumlara “tekke” adı verilir ve bu tekkelerin yöneticisi “şeyh” olarak anılırdı.

8. Aşağıdakilerden hangisi beden eğitimi faaliyetlerinin bireylere kazandırdığı “fiziksel beceriler” arasında yer alır?

A) Öğrenme süreçleri
B) Fiziksel uygunluk programları
C) Çevresel sorunlar
D) Güvenlik
E) Sosyal becerileri

Cevap : B) Fiziksel uygunluk programları

Açıklama : Beden eğitimi faaliyetlerinin temel amacı, bireylerin kuvvet, dayanıklılık, esneklik gibi unsurları içeren “fiziksel uygunluk” düzeylerini geliştirmektir. Bu uygunluk, fiziksel becerilerin temelini oluşturur.

9. “Felsefe söze değil, eyleme dayanır. İnsan, boş vakitlerini can sıkıntısından kurtarsın diye başvurmaz felsefeye. Felsefe, ruhu bir kalıba döker, yaşamı düzenler, eylemleri doğru yola koyar; dümenin başına oturup tehlikeli dalgaların arasında çırpınan gemiyi yönetir. O olmadan hiç kimse korkusuz, güven içinde yaşayamaz.”
Yukarıda vurgulanmak istenen düşünceyi ifade eden en kapsayıcı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Felsefe, sözden çok eyleme önem verir.
B) Felsefe, insanlara cesaret veren bir faaliyettir.
C) Felsefe, bir boş vakit etkinliği değildir.
D) Felsefe, yaşama her yönüyle kılavuzluk eden bir etkinliktir.
E) Felsefe olmasaydı kimse birbirine güvenmezdi.

Cevap : D) Felsefe, yaşama her yönüyle kılavuzluk eden bir etkinliktir.

Açıklama : Paragrafta felsefenin sadece teorik bir uğraş olmadığı, aynı zamanda yaşamı düzenlediği, eylemlere yön verdiği ve insana yol gösterdiği vurgulanmaktadır. Bu fikirleri en iyi özetleyen ve kapsayan yargı, felsefenin yaşama kılavuzluk eden bir etkinlik olduğudur.

10. Aşağıdakilerden hangisi hareket etmenin bireyler üzerindeki fonksiyonlarından biri değildir?

A) Eşitlik fonksiyonu
B) Kıyaslama fonksiyonu
C) Anlatımsallık fonksiyonu
D) Uyarlama fonksiyonu
E) Keşif fonksiyonu

Cevap : A) Eşitlik fonksiyonu

Açıklama :

11. ‘….., spor ortamlarındaki insan duygu, düşünce ve davranışlarının, psikolojide yer alan farklı kavramlar, prensipler ve gerçekleri kullanarak açıklanmasına yardımcı olur.”
Açıklamaya göre boş bırakılan yere aşağıdaki kavramlardan hangisi gelmelidir?

A) Spor Sosyolojisi
B) Spor Psikolojisi
C) Spor Ekonomisi
D) Spor Antropolojisi
E) Spor Pazarlaması

Cevap : B) Spor Psikolojisi

Açıklama : Tanım, sporcuların ve sporla ilgilenen diğer bireylerin psikolojik süreçlerini (duygu, düşünce, davranış) inceleyen bilim dalı olan “Spor Psikolojisi”ni açıklamaktadır.

12. Aşağıdakilerden hangisi beden eğitimi ve sporun işlevlerinden biri değildir?

A) Sosyal duygu
B) Süreklilik
C) Sosyal bütünleşme
D) Statü ve kimlik
E) Sosyal hareketlilik

Cevap : B) Süreklilik

Açıklama : Sosyal bütünleşme, statü kazandırma ve sosyal hareketliliğe olanak tanıma, sporun önemli toplumsal işlevleridir. “Süreklilik” ise bir işlev değil, bir faaliyetin devamlılığını belirten bir özelliktir.

13. “Yarışma etiği ve haksız rekabet unsuru olan doping kullanımı gibi yöntemlere başvurulması” sporun ilişkili olduğu hangi bilim dalı ile ilgili bir konudur?

A) Felsefe
B) Sosyoloji
C) Tarih
D) Ekonomi
E) Hukuk

Cevap : A) Felsefe

Açıklama :

14. “Psikomotor gelişim” kavramının tanımı aşağıdaki maddelerden hangisinde doğru verilmiştir?

A) Psikomotor gelişim, büyümekte olan bir organizmanın dokularının yapısında ve biyokimyasal bileşiminde oluşan değişiklikler sonucu biyolojik fonksiyonlarının farklılaşmasıdır.
B) Kendi başına üretebilmek, bedenini kullanarak bir şeyler ortaya koymak psikomotor gelişimi ifade eder.
C) Psikomotor gelişim, organizmada var olan ve türe ait yetilerin ortaya çıkışı olarak tanımlanır.
D) Psikomotor gelişim, organizmada bulunan hücrelerin büyümesi ve çoğalmasının sonucudur.
E) Fiziki büyümeye ve merkezi sinir sisteminin gelişimine bağlı olarak organizmanın istemli hareketlilik kazanmasına psikomotor gelişim denilmektedir.

Cevap : E) Fiziki büyümeye ve merkezi sinir sisteminin gelişimine bağlı olarak organizmanın istemli hareketlilik kazanmasına psikomotor gelişim denilmektedir.

Açıklama : Bu şık, psikomotor gelişimin en doğru ve kapsamlı tanımını vermektedir. Psikomotor gelişim, hem biyolojik olgunlaşma (fiziki büyüme, sinir sistemi gelişimi) hem de öğrenme sonucunda istemli kas hareketlerinin kontrol altına alınması sürecidir.

15. Aşağıdakilerden hangisi varlık felsefesinde ele alınan sorulardan biridir?

A) Bilginin kaynağı nedir?
B) Bilimin yöntemi nasıl olmalıdır?
C) Evrende bir düzen var mıdır?
D) Doğru bilginin ölçütü nedir?
E) Ruh var mıdır, yok mudur?

Cevap : C) Evrende bir düzen var mıdır?

Açıklama :

16. Aşağıdakilerden hangisi “felsefe sorusu”nu tanımlamaktadır?

A) Platon’un diyaloglarında kaynağını bulur.
B) Felsefenin soruları yalnızca metafizik ve ontolojik alana ilişkindir.
C) Felsefe sorularının cevapları verilemez.
D) Felsefenin ve bilimin soruları benzerlik gösterir.
E) Gündelik soruların türevidir.

Cevap : A) Platon’un diyaloglarında kaynağını bulur.

Açıklama :

17. Selçuklular döneminde ulusal kahramanlara Alp adı verilirdi. Bu dönemde bir yiğidin Alp unvanını alabilmesi için aşağıdakilerden hangisine sahip olması beklenmezdi?

A) Özel bir elbisesinin olması
B) Sevgilisinin olması
C) İyi bir atının olması
D) Kılıcının olması
E) İyi yemek yapabilmesi

Cevap : E) İyi yemek yapabilmesi

Açıklama : Eski Türk kültüründe “Alp”, kahraman ve yiğit savaşçı demektir. İyi bir at, iyi bir kılıç ve özel giysiler bu kimliğin bir parçasıydı. Ancak iyi yemek yapabilmek, bir Alp için tanımlayıcı bir özellik değildi.

18. Osmanlı Döneminde açılan ilk kulüp hangi spor dalında faaliyet göstermekteydi?

A) Binicilik
B) Atıcılık
C) Cimnastik
D) Futbol
E) Su sporları

Cevap : E) Su sporları

Açıklama :

19. “Bilgeliğin yalnızca tanrılara yakıştığını insana düşenin ise bilgeliği sevmek ve bilgelik düzeyine ulaşmak olduğunu” ileri süren İlkçağ filozof ve matematikçisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Herakleitos
B) Sokrates
C) Pythagoras
D) Anaksimenes
E) Zenon

Cevap : C) Pythagoras

Açıklama : “Filozof” (philosophos) kelimesini ilk kullanan düşünürün Pythagoras (Pisagor) olduğu rivayet edilir. O, kendisini bilge (sophos) olarak değil, bilgeliği seven ve arayan kişi (philosophos) olarak tanımlamıştır.

20. “Sanatta, aklın ilkeleri, genel-geçer kavramlar yerine kişisel duygu ve yeteneğe dayalı eser ve bilgi üretme söz konusudur”.
Bu açıklamadan hareketle, sanatın hangi özelliğine ulaşılabilir?

A) Haz verici oluşu
B) Taklit oluşu
C) Öznelliği
D) Estetik oluşu
E) Tek oluşu

Cevap : C) Öznelliği

Açıklama : Açıklamada sanatın, nesnel ve genel-geçer ilkelerden ziyade “kişisel duygu ve yeteneğe” dayandığı vurgulanmaktadır. Bu durum, sanatın temel özelliklerinden biri olan “öznelliği” (sübjektifliği) ifade eder.