Spor ve Medya 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Spor ve medya, günümüz toplumunda birbirinden ayrı düşünülemeyecek, birbirini besleyen ve şekillendiren iki önemli olgudur. İletişimin ve özellikle hitabetin (retorik) sistematik olarak incelenmesinin “Antik Yunan’a” kadar uzanan köklü bir geçmişi vardır. Bu makalede, medyanın temel işlevleri, spor ve medyanın tarihsel birlikteliği ve bu ilişkinin temelini oluşturan iletişim ve etik ilkeleri ele alınacaktır.

Medyanın Toplumsal İşlevleri

Kitle iletişim araçlarının toplumda üstlendiği çeşitli roller vardır. Medyanın en temel işlevi, izleyicinin çevresinde olup bitenleri bilmesini sağlayan “haber aktarma ve bilgilendirme işlevidir”. Bunun yanı sıra, “sağlık dergileri” gibi yayınlar aracılığıyla “eğitim işlevini” yerine getirir. Spor müsabakaları, filmler ve gazetelerdeki karikatürler gibi içeriklerle “eğlendirme işlevini” üstlenir. Medyanın, toplumun ortak norm ve değerlerini aktararak toplumsal uyumu sürdürmesini sağlaması ise “toplumsallaştırma işlevi” olarak adlandırılır.

Spor ve Medya Tarihinden Kesitler

Sporun kitlelere yönelik bir gösteri olarak kullanılması yeni bir olgu değildir. “Antik Roma” döneminde düzenlenen gladyatör dövüşlerinin temel amacı, “halkı yatıştırmak” ve dikkatini başka yönlere çekmekti. Modern dönemde ise spor ve medya birlikte büyümüştür.

• Uluslararası Yayıncılık: BBC, ilk canlı spor yayınını 1937’de Wimbledon Tenis Turnuvası’nda yaklaşık “25 dakika” süreyle “tenis” maçı yayınlayarak gerçekleştirmiştir. TRT’nin naklen yayınladığı ilk büyük olimpiyat ise “1984 Los Angeles Olimpiyat Oyunları” olmuştur.
• Türk Spor Basını: Türkiye’de spor yazısına günlük bir gazetede ilk kez yer veren yayınlardan biri Selanik’te çıkan “Asır” gazetesidir. Türkiye’nin ilk spor radyosu ise 2005 yılında yayın hayatına başlayan “Radyospor”dur.

İletişim ve Etik İlkeleri

Spor ve medya ilişkisi, temel iletişim ve etik ilkeleri üzerine kuruludur.

• Etkili İletişim: Başarılı bir iletişimin temel kuralı, mesajın alıcı tarafından doğru anlaşılmasını sağlamaktır; “karşıdakinin ne anladığını önemsememek” iletişimi başarısız kılar. Mesajın aciliyeti ve geri bildirim ihtiyacına göre “uygun kanal seçimi” de kritik öneme sahiptir. Örneğin, “anında geri bildirim gerekliyse sözlü kanal tercih edilmelidir”.
• Halkla İlişkiler: Etkin halkla ilişkiler, hedef kitleyle diyalog kurmayı ve uygun kanalları kullanmayı gerektirir; iletişimi “yalnızca yazılı kanallarla” sınırlamak hatalı bir yaklaşımdır.
• Spor Etiği (Fair Play): Spor ahlakı, sadece müsabaka anını değil, sporcunun hayatının her alanını kapsar; “yalnızca müsabaka başlangıcından bitimine kadar geçerli olduğu” düşüncesi yanlıştır. Hükümetlerin de spor etiğini teşvik etme sorumluluğu vardır; sporculara “yüksek performansa ulaşmak için her yolun mubah olduğunu aktarmak” bu sorumlulukla bağdaşmaz.

Sonuç

Spor ve medya arasındaki ilişki, her iki alan için de vazgeçilmezdir. Modern Olimpiyat Oyunları’nın kurucusu Baron Pierre de Coubertin’in temel amacı, spor aracılığıyla “toplumsal barışın ve evrensel kardeşliğin geliştirilmesiydi”. Medya, bu tür ideallerin kitlelere ulaşmasında en önemli araçtır. Anne ile çocuk arasındaki “kişilerarası iletişimden”, bir takım içindeki “grup iletişimine” kadar her düzeyde olduğu gibi, spor medyasında da temel iletişim ilkelerine uymak, mesajın doğru ve etkili bir şekilde iletilmesini sağlar.

1. Antik Roma döneminde savaş suçluları ve kölelerin birbirleriyle dövüştürülmesinde amaç aşağıdakilerden hangisidir?

A) Roma halkını yatıştırmak
B) Ölen savaşçıları anmak
C) Maddi gelir elde etmek
D) Köle ticareti yapmak
E) Spora verilen değeri göstermek

Cevap : A) Roma halkını yatıştırmak

Açıklama : Antik Roma’da düzenlenen gladyatör dövüşleri gibi kanlı gösterilerin temel amacı, “panem et circenses” (ekmek ve sirk oyunları) politikasıyla halkın dikkatini siyasi ve sosyal sorunlardan uzaklaştırarak onları eğlendirmek ve yatıştırmaktı.

2. TRT’nin 15 gün boyunca genellikle naklen yayınladığı ilk olimpiyat oyunları aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1984 Los Angeles Olimpiyat Oyunları
B) 1948 Londra Olimpiyat Oyunları
C) 1972 Münih Olimpiyat Oyunları
D) 1960 Roma Olimpiyat Oyunları
E) 1952 Helsinki Olimpiyat Oyunları

Cevap : A) 1984 Los Angeles Olimpiyat Oyunları

Açıklama :

3. İlk spor radyosunun adı nedir ve kaç yılında kurulmuştur?

A) Lig Radyo, 2008
B) TRT Radyo, 2000
C) TRT Radyo 2008
D) Radyospor, 2008
E) Radyospor, 2005

Cevap : E) Radyospor, 2005

Açıklama : Türkiye’nin ilk spor radyosu olan Radyospor, 2005 yılında Saran Holding bünyesinde yayın hayatına başlamıştır.

4. Aşağıdakilerden hangisi spor etiği kuralları kapsamında doğru değildir?

A) Yalnızca müsabaka başlangıcından bitimine kadar geçerlidir
B) Hem eğlence hem de rekabet sporları için geçerlidir
C) Spor ve sporla ilişkili her alanda geçerlidir.
D) Sportif mükemmelliği içerir.
E) Sportif eşitlik ve adaleti içerir

Cevap : A) Yalnızca müsabaka başlangıcından bitimine kadar geçerlidir

Açıklama : Spor etiği (fair play), sadece müsabaka anını değil, sporcunun antrenman, özel yaşam ve sporla ilgili tüm faaliyetlerindeki tutum ve davranışlarını kapsayan geniş bir ahlaki çerçevedir.

5. Sağlık dergileri medyanın hangi işlevini yerine getiren basılı araçlarıdır?

A) Eğitim işlevi
B) Eğlendirme işlevi
C) Haber aktarma ve bilgilendirme işlevi
D) Toplumsallaştırma işlevi
E) Gelir elde etme işlevi

Cevap : A) Eğitim işlevi

Açıklama : Sağlık dergileri, okuyucularına sağlıklı yaşam, hastalıklar ve beslenme gibi konularda bilgi ve tavsiyeler vererek medyanın “eğitim” işlevini yerine getirir.

6. Doğru şekilde iletişim kurabilmek için aşağıdakilerden hangisi önemli olamaz?

A) Karşıdakinin duyabileceği şekilde konuşmak
B) Düşünerek konuşmak
C) Karşıdakinin ne anladığını önemsememek
D) Olayları sade bir şekilde anlatmak
E) Anlaşılır olmak

Cevap : C) Karşıdakinin ne anladığını önemsememek

Açıklama : Etkili iletişimin temel amacı, mesajın alıcı tarafından doğru bir şekilde anlaşılmasını sağlamaktır. Karşıdakinin ne anladığını önemsememek, bu amaca tamamen aykırıdır ve iletişimi başarısız kılar.

7. Türk spor tarihinde günlük gazetede spor yazısına ilk kez yer veren gazete aşağıdakilerden hangisidir?

A) Cumhuriyet
B) Futbol
C) Asır
D) Levant Times and Shipping Gazzette
E) Stamboul

Cevap : C) Asır

Açıklama : Türkiye’de spor basınının ilk örnekleri 19. yüzyıl sonlarında görülmüştür. Selanik’te yayınlanan Asır gazetesinin, günlük haberler arasında spor yazılarına yer veren ilk gazetelerden biri olduğu kabul edilmektedir.

8. BBC bir spor etkinliğine yönelik ilk canlı televizyon yayınını hangi spor dalında ve kaç dakika sunmuştur?

A) Futbol, 40 dakika
B) Basketbol, 35 dakika
C) Tenis, 25 dakika
D) At yarışı, 10 dakika
E) Ragbi, 20 dakika

Cevap : C) Tenis, 25 dakika

Açıklama : BBC’nin yaptığı ilk canlı spor yayınlarından biri, 1937 yılındaki Wimbledon Tenis Turnuvası’dır. Bu yayın yaklaşık 25-30 dakika sürmüştür.

9. Aşağıdakilerden hangisi halkla ilişkiler uygulamalarında taraflar arası etkin iletişimin sağlanmasında gerekli değildir?

A) Hedef kitleye iletilmek istenen mesajda açık, net ve özenli kelime kullanımı
B) Bireyleri veya temsilcileri dinlenmesi
C) Karşılıklı bilgi paylaşılması
D) İlgili kitleye iletilmek istenen mesaj için uygun kanal seçilmesi
E) Yalnızca yazılı kanalların tercih edilmesi

Cevap : E) Yalnızca yazılı kanalların tercih edilmesi

Açıklama : Etkin halkla ilişkiler, hedef kitleye ve mesaja en uygun olan iletişim kanalının kullanılmasını gerektirir. Bu bazen yazılı, bazen sözlü, bazen de dijital kanallar olabilir. İletişimi “yalnızca yazılı kanallarla” sınırlamak, etkinliği azaltır.

10. Hangisi yazılı iletişim aracı değildir?

A) Mektup
B) E-posta
C) Gazete
D) Televizyon
E) Kitap

Cevap : D) Televizyon

Açıklama : Mektup, e-posta, gazete ve kitap, metin tabanlı iletişim araçları olduğu için yazılı iletişim aracıdır. Televizyon ise hem görsel hem de işitsel unsurları bir arada sunan bir “görsel-işitsel” iletişim aracıdır.

11. Gönderici, “Mesaj acil mi? Anında geri bildirim gerekli mi? Alıcı hangi sözlü ya da yazılı iletişim kanallarına sahip?” gibi sorular soruyorsa iletişimin hangi sürecindedir?

A) Geri bildirim
B) Uygun kanal seçimi
C) Kod çözme
D) Gürültü
E) Mesajın alıcıya ulaşması

Cevap : B) Uygun kanal seçimi

Açıklama : Sorulan sorular, mesajın en etkili şekilde iletileceği yolu veya aracı belirlemeye yöneliktir. Bu süreç, iletişim modelinde “uygun kanal seçimi” aşamasıdır.

12. Medyanın işlevlerinden hangisi izleyicinin çevrelerinde olup bitenleri bilmesini ve gerçeğe ulaşmasını da sağlamaktadır?

A) Eğitim işlevi
B) Haber aktarma ve bilgilendirme işlevi
C) Gelir elde etme işlevi
D) Eğlendirme işlevi
E) Toplumsallaştırma işlevi

Cevap : B) Haber aktarma ve bilgilendirme işlevi

Açıklama : Medyanın en temel ve geleneksel işlevi, toplumu yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde meydana gelen olaylar hakkında bilgilendirmek ve onlara haber aktarmaktır.

13. Coubertin’in, Olimpiyat Oyunlarını canlandırma arayışının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Farklı spor dallarının yaygınlaşmasını sağlamak
B) Ülkesinin sporcularını ön plana çıkarmak
C) Toplumsal barışın ve evrensel kardeşliğin geliştirilmesi
D) Amatör sporcuları dünyaya tanıtmak
E) Sporun popülaritesini arttırmak

Cevap : C) Toplumsal barışın ve evrensel kardeşliğin geliştirilmesi

Açıklama : Modern Olimpiyat Oyunları’nın kurucusu Baron Pierre de Coubertin’in temel ideali, spor aracılığıyla farklı uluslardan gençleri bir araya getirerek karşılıklı anlayışı, dostluğu ve dolayısıyla dünya barışını teşvik etmektir.

14. Aşağıdakilerden hangisi hükümetin spor etiği kapsamında alması gereken sorumluluklardan biri değildir?

A) Spor etiğini, özellikle gençler arasında yaygınlaştırmayı amaçlayan tüm girişimleri mümkün olduğunca desteklemek
B) Gençlere ve ailelerine, yüksek performans seviyelerine ulaşmak için her yolun mubah olduğunu aktarmak
C) Beden eğitimi ve spor öğretmenlerini ve eğitmenlerini, okul müfredatında spor etiğini teşvik etmek
D) Amatör ve rekreasyonel sporların finansmanında dürüstlük ve etik ile ilgili kontrolleri geliştirmek
E) Şike, genç sporcu kaçakçılığı ve yasadışı bahis tehdidi altındaki sporların bütünlüğünü korumayı taahhüt etmek

Cevap : B) Gençlere ve ailelerine, yüksek performans seviyelerine ulaşmak için her yolun mubah olduğunu aktarmak

Açıklama : “Her yolun mubah olduğu” anlayışı, spor etiğinin (fair play) tam zıttıdır ve hile yapmayı, kuralları çiğnemeyi meşrulaştırır. Hükümetin sorumluluğu, bu anlayışla mücadele etmektir, onu aktarmak değil.

15. Televizyon ve radyo gibi görsel-işitsel medya spor, film ve moda şovlarına dayalı programlar aracılığıyla öncelikle medyanın hangi işlevine odaklanmıştır?

A) Gelir elde etme işlevi
B) Eğlendirme işlevi
C) Eğitim işlevi
D) Toplumsallaştırma işlevi
E) Haber aktarma ve bilgilendirme işlevi

Cevap : B) Eğlendirme işlevi

Açıklama : Spor müsabakaları, filmler, diziler ve şov programları, izleyicilerin serbest zamanlarını keyifli bir şekilde geçirmelerini sağlamayı hedefler. Bu, medyanın “eğlendirme” işlevinin en belirgin örnekleridir.

16. Gazetelerdeki karikatürler, çizgi romanlar, bulmacalar medyanın hangi işlevini yerine getirir?

A) Gelir elde etme işlevi
B) Toplumsallaştırma işlevi
C) Eğitim işlevi
D) Eğlendirme işlevi
E) Bilgilendirme işlevi

Cevap : D) Eğlendirme işlevi

Açıklama : Tıpkı televizyondaki şov programları gibi, gazetelerdeki karikatür, bulmaca gibi köşeler de okuyucuların keyifli vakit geçirmesini ve eğlenmesini sağlamayı amaçlayan içeriklerdir.

17. Aşağıdaki örneklerden hangisi iletişim sürecinde doğru kanal kullanımına örnektir?

A) Mesaj birden fazla kişiye iletilecekse yalnızca sözlü kanal kullanılmalıdır.
B) Hem sözlü hem yazılı kanal birlikte kullanılmamalıdır.
C) Anında geri bildirim gerekliyse yazılı kanal tercih edilmelidir.
D) Anında geri bildirim gerekliyse sözlü kanal tercih edilmelidir.
E) Yazılı kanal kullanmayan bir alıcıya acil durumlarda yazılı mesaj gönderilir.

Cevap : D) Anında geri bildirim gerekliyse sözlü kanal tercih edilmelidir.

Açıklama : Yüz yüze görüşme veya telefon gibi sözlü iletişim kanalları, mesajın anında iletilmesini ve karşı taraftan anında tepki (geri bildirim) alınmasını sağlar. Bu nedenle acil ve geri bildirim gerektiren durumlar için en uygun kanaldır.

18. Bilim insanları tarafından iletişimin önemi ile ilgili çalışmalar ilk olarak ne zaman başlamıştır?

A) Yakın Çağ
B) İlk Çağ
C) Orta Çağ
D) Yeni Çağ
E) Antik Yunan

Cevap : E) Antik Yunan

Açıklama : İletişimin ve özellikle hitabetin (retorik) sistematik bir şekilde incelenmesi, Antik Yunan’da sofistler, Platon ve özellikle Aristoteles gibi düşünürlerle başlamıştır.

19. Kitle iletişim araçlarının insanların bir bütün olarak grubun normlarını ve deneyimlerini edinmelerini, kültürel uzlaşı ve toplumsal uyumu sürdürmelerini sağlaması kitle iletişim araçlarının hangi işlevini ifade eder?

A) Geliştirme İşlevi
B) Siyasi İşlevi
C) Bilgilendirme İşlevi
D) Sosyalleştirme İşlevi
E) Eğlendirme İşlevi

Cevap : D) Sosyalleştirme İşlevi

Açıklama : Bu ifade, medyanın bireylere toplumun değerlerini, normlarını ve davranış kalıplarını aktararak onların topluma uyum sağlamasına yardımcı olma rolünü tanımlamaktadır. Bu role “toplumsallaştırma (sosyalleştirme) işlevi” denir.

20. Hangisi grup iletişimi kapsamına dahil edilemez?

A) Takım içi konuşmalar
B) Şirket çalışanları ile yapılan motivasyon konuşması
C) Üç arkadaşın sohbet etmesi
D) Yönetim kurulu toplantıları
E) Anne ile baş başa yapılan sohbet

Cevap : E) Anne ile baş başa yapılan sohbet

Açıklama : Grup iletişimi, genellikle üç veya daha fazla kişi arasında gerçekleşen bir iletişim türüdür. Anne ile baş başa yapılan bir sohbet ise iki kişi arasında gerçekleştiği için “kişilerarası iletişim” kapsamına girer.