Oyun ve Oyun Terapisi Ünite-1

Giriş

Oyun, çocukların dünyayı anlamlandırdığı, kendilerini ifade ettiği, bilişsel ve sosyal becerilerini geliştirdiği temel bir var olma deneyimidir. Oyunun çocuğun gelişimindeki bu hayati rolünün yanı sıra, yaşadığı zorluklarla başa çıkmasında kullandığı güçlü bir terapötik yönü de bulunmaktadır. Bu makalede, oyunun terapötik işlevleri ve bu işlevleri temel alan başlıca oyun terapisi ekolleri incelenecektir.

Oyunun Terapötik İşlevleri

Oyun, çocuklar için doğal bir dil ve iletişim aracıdır. Bu özelliği, onu güçlü bir terapötik araca dönüştürür. Oyunun terapötik işlevleri şunlardır:

• İletişimi Kolaylaştırma: Oyun, çocukların kelimelerle ifade edemediği duygu ve düşüncelerini “kendini ifade etme” yoluyla dışa vurmasını sağlar. Bu, aynı zamanda terapistin çocuğun “bilinçdışına erişim” sağlamasına da olanak tanır.
• Duygusal İyileşmeyi Destekleme: Oyun sırasında, bastırılmış yoğun duyguların dışa vurularak boşaltılması ve bu sayede bir rahatlama yaşanması olan “katarsis” gerçekleşir.
• Sosyal İlişkileri Destekleme: Oyun, terapistle kurulan “terapötik ilişki”, ebeveynle kurulan “bağlanma” ve başkalarının duygularını anlama becerisi olan “empati” gibi mekanizmalarla çocuğun sosyal ilişkilerini güçlendirir. “Travma” ise bu süreçte desteklenen bir unsur değil, çözümlenmeye çalışılan bir sorundur.

Bu işlevler sayesinde oyun terapisi, çocuğun psikolojik sağlamlığını ve benlik saygısını geliştirir. Ancak oyun terapisinin doğrudan “zekâ düzeyinde bir artış” sağladığına dair kanıta dayalı bir işlevi bulunmamaktadır.

Oyun Terapisi Ekolleri

Oyunun terapötik gücünü farklı kuramsal çerçevelerle kullanan çeşitli oyun terapisi ekolleri geliştirilmiştir.

• Psikanalitik Çocuk Oyun Terapisi: Bu ekolde oyun, yetişkin terapisindeki “serbest çağrışımın” bir karşılığı olarak görülür. Oyun, çocuğun bilinçdışındaki çözümlenmemiş çatışmaları ifade etmesine ve dönüştürmesine alan açar.
• Çocuk Merkezli Oyun Terapisi: Carl Rogers’ın birey merkezli yaklaşımının Virginia Axline tarafından oyun terapisine uyarlanmasıyla ortaya çıkmıştır. Çocuğun, kendisine güvenli ve kabul edici bir ortam sağlandığında doğal bir iyileşme eğilimine sahip olduğunu savunur.
• Adleryan Oyun Terapisi: Dört temel aşamadan oluşur: ilişki kurma, çocuğun yaşam biçimini keşfetme, içgörü kazandırma ve yeniden yönlendirme. Bu modelin standart aşamaları arasında “geleceğe yönelik plan yapma” yer almaz.
• Theraplay: Diğer ekollerden farklı olarak, oyuncaklara veya bir oyun odasına ihtiyaç duymadan, doğrudan ebeveyn ve çocuk arasındaki bağa ve ilişkiyi onarmaya odaklanan yapılandırılmış bir terapi yöntemidir.

Sonuç

Oyun, çocuğun gelişiminde vazgeçilmez bir role sahiptir. Oyun terapisi ise, bu doğal ve güçlü aracı kullanarak çocukların yaratıcı problem çözme ve empati gibi becerilerini geliştirmelerine, benlik saygılarını artırmalarına ve psikolojik sağlamlık kazanmalarına yardımcı olur. Terapinin faydaları arasında çocuğun daha sosyal ve dışa dönük hale gelmesi yer alırken, “içe dönüklük” bir fayda değil, terapinin ele alabileceği bir durumdur. Oyunun, çocuğun genetik problemlerinin tümünü çözmesi gibi gerçek dışı beklentiler olmasa da, onun duygusal ve sosyal dünyasını onaran ve güçlendiren paha biçilmez bir araç olduğu kesindir.

1. “Çocukla oyun aracılığı ile gerçekleştirilen psikoterapi sürecinde, oyun çocukların serbest çağrışımda bulunmalarına destek olarak çözümleyemedikleri duyguları ve çatışmaları ifade etmelerine ve dönüştürmelerine alan açar.”
Yukarıda bahsedilen oyun terapisi türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çocuk merkezli oyun terapisi
B) Deneyimsel oyun terapisi
C) Adleryan oyun terapisi
D) Psikanalitik çocuk oyun terapisi
E) Theraplay

Cevap : D) Psikanalitik çocuk oyun terapisi

Açıklama : Paragrafta bahsedilen “serbest çağrışım”, “çözümlenmemiş çatışmalar” ve “ifade etme” gibi kavramlar, bilinçdışı süreçlere odaklanan Psikanalitik kuramın temel unsurlarıdır. Bu nedenle, bu yaklaşım Psikanalitik Çocuk Oyun Terapisi’ni tanımlamaktadır.

2. Aşağıdakilerden hangisi Adleryan oyun terapisinin aşamalarından biri değildir?

A) Temel ilişki kurma aşaması
B) Danışanın temel yaşam biçimini keşfetme aşaması
C) Geleceğe yönelik plan yapma aşaması
D) İçgörü kazandırma aşaması
E) Yeniden yönlendirme ve yeniden eğitme aşaması

Cevap : C) Geleceğe yönelik plan yapma aşaması

Açıklama : Adleryan oyun terapisinin dört aşaması vardır: 1) Terapötik bir ilişki kurma, 2) Çocuğun yaşam tarzını keşfetme, 3) Çocuğun içgörü kazanmasına yardımcı olma, 4) Yeniden yönlendirme/yeniden eğitme. “Geleceğe yönelik plan yapma” bu modelin standart bir aşaması değildir.

3. “Oyun çocuğun sağlıklı gelişim sürecinde sahip olduğu önemli rolün dışında, sahip olduğu terapötik güç açısından da vazgeçilmez bir ilişkidir.” Aşağıdakilerden hangisi oyunun iletişimi kolaylaştırmayı sağlayan işlevlerinden biri değildir?

A) Kendini ifade etme
B) Fiziksel büyüme sağlama
C) Bilinçdışına erişim
D) Doğrudan öğretim
E) Dolaylı öğretim

Cevap : B) Fiziksel büyüme sağlama

Açıklama : Oyunun kendini ifade etme, bilinçdışını yansıtma ve öğretim gibi iletişimsel işlevleri vardır. Fiziksel büyüme ise oyunun bir sonucu olabilse de, doğrudan bir “iletişim işlevi” değildir, daha çok biyolojik bir faydadır.

4. Aşağıdakilerden hangisi oyunun terapötik işlevlerinden biri değildir?

A) Duygusal iyilik halini destekleme
B) İletişim kolaylaştırıcılık
C) Sosyal ilişkileri destekleme
D) Kişisel güçleri arttırma
E) Zekâ düzeyinde artış

Cevap : E) Zekâ düzeyinde artış

Açıklama : Oyun terapisi çocuğun duygusal, sosyal ve kişisel gelişimine önemli katkılar sağlar. Ancak oyun terapisinin doğrudan ve kanıtlanmış bir şekilde zekâ düzeyini (IQ) artırdığına dair bir terapötik işlevi bulunmamaktadır.

5. Bastırılmış yoğun duyguların sağaltılması ve bu duygulara dair farkındalık ve kontrolün artma hali nasıl isimlendirilir?

A) Katarsis
B) Abreaksiyon
C) Stres aşılama
D) Stres yönetimi
E) Korkuların karşı koşullanması

Cevap : A) Katarsis

Açıklama : Katarsis, psikolojide bastırılmış duyguların ve içsel çatışmaların, özellikle sanat veya terapi gibi yollarla dışa vurularak boşaltılması ve bu sayede bir rahatlama ve arınma yaşanması durumudur.

6. Aşağıdakilerden hangisi oyunun sosyal ilişkileri nasıl desteklediğini açıklamaz?

A) Terapötik ilişki
B) Bağlanma
C) Empati
D) Travma
E) Sosyal yeterlik

Cevap : D) Travma

Açıklama : Terapötik ilişki, bağlanma, empati ve sosyal yeterlik, oyunun sosyal ilişkileri olumlu yönde destekleme biçimleridir. Travma ise sosyal ilişkileri destekleyen bir unsur değil, tam aksine oyun terapisi ile çözümlenmeye çalışılan bir sorundur.

7. “Carl Rogers`ın birey merkezli yaklaşımının Axline tarafından çocuklarla oyun aracılığı ile çalışma haline aktarılmış yönlendirmesiz bir ekoldür. Bu ekolde çocuğun uygun ilişkisel ve çevresel bir ortam sağlandığında iyileşmeye doğal bir eğilimi olduğunu savunur.”
Yukarıda bahsedilen bu oyun terapisi ekolü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Deneyimsel oyun terapisi
B) Çocuk merkezli oyun terapisi
C) Adleryan oyun terapisi
D) Psikanalitik çocuk oyun terapisi
E) Theraplay

Cevap : B) Çocuk merkezli oyun terapisi

Açıklama : Paragrafta, Carl Rogers’ın danışan merkezli terapisinin temel ilkelerinin Virginia Axline tarafından oyun terapisine uyarlanmasıyla ortaya çıkan ve çocuğun doğal iyileşme potansiyeline odaklanan “Çocuk Merkezli Oyun Terapisi” ekolü tanımlanmaktadır.

8. Oyun odasına ve oyuncaklara ihtiyaç duymadan gerçekleşen, ebeveyn ve çocuk arasındaki bağa ve ilişkiyi onarıp geliştirmeye odaklanan oyun terapisi yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Theraplay
B) Adleryan oyun terapisi
C) Deneyimsel oyun terapisi
D) Psikanalitik çocuk oyun terapisi
E) Çocuk merkezli oyun terapisi

Cevap : A) Theraplay

Açıklama : Theraplay, oyuncaklardan çok terapist ve ebeveynin kendisini oyun materyali olarak kullandığı, dokunma, sarılma gibi fiziksel temas içeren yapılandırılmış oyunlarla ebeveyn-çocuk arasındaki bağlanmayı ve ilişkiyi güçlendirmeyi hedefleyen bir terapi modelidir.

9. Aşağıdakilerden hangisi oyun terapisinin çocuklara sağladığı faydalardan biri değildir?

A) Psikolojik sağlamlık
B) Yaratıcı problem çözme
C) Empati
D) Benlik saygısı gelişimi
E) İçe dönüklük

Cevap : E) İçe dönüklük

Açıklama : Oyun terapisi, çocuğun kendini ifade etmesini, sosyal beceriler geliştirmesini ve kendine güveninin artmasını hedefler. Bu nedenle “içe dönüklük” bir fayda değil, tam aksine terapinin çözmeye yardımcı olabileceği bir durum olabilir.

10. Aşağıdakilerden hangisi oyunun çocuk gelişimindeki önemini açıklamaz?

A) Oyun çocukların yaşadıkları dünyayı anlamlandırma, kendilerini ifade etmelerine aracı olan var olma deneyimidir.
B) Oyun, çocukların duygusal boşalım yaşamalarına olanak tanıyan; düşünce, beden, nesne ve sosyal davranışlarında yeterliliklerini ve öz saygılarını geliştirmelerini destekleyen önemli bir araçtır.
C) Oyun, çocukların genetik problemlerinin tümünün çözümlenmesine olanak sağlar.
D) Çocuklar oyun yolu ile yaşadıkları duygusal zorlukları tekrar ifade ederek travmatik yaşantısındaki edilgen durumdan etken duruma geçerek, zorlu duyguları tekrarlayan oyunlarla ifade ederek içsel çatışmalarını dönüştürür.
E) Oyun, çocuğun bilişsel gelişimine destek olan bir araçtır.

Cevap : C) Oyun, çocukların genetik problemlerinin tümünün çözümlenmesine olanak sağlar.

Açıklama : Oyun, çocuğun bilişsel, duygusal ve sosyal gelişiminde hayati bir role sahip olsa da, biyolojik temelli “genetik problemlerin” çözülmesini sağlayan tıbbi bir müdahale değildir. Bu ifade, oyunun etki alanının dışındadır.