Oyun ve Oyun Terapisi Ünite-5

Giriş

Yönlendirmesiz oyun terapisi, en bilinen adıyla Çocuk Merkezli Oyun Terapisi, çocuğun doğuştan gelen iyileşme potansiyeline dayanan bir yaklaşımdır. Bu terapinin temel amacı, çocuğun kelimelerle ifade edemediği “iç dünyasını oyun yoluyla ifade etmesini sağlamaktır”. Terapinin birincil hedefi doğrudan “akademik başarıyı” artırmak olmasa da, çocuğun duygusal ve sosyal gelişimini destekleyerek dolaylı yoldan bu alana da katkı sağlayabilir. Bu makalede, yönlendirmesiz oyun terapisinin temel ilkeleri, terapistin rolü ve terapötik sürecin önemli unsurları incelenecektir.

Terapistin Rolü ve Terapötik Tutum

Yönlendirmesiz terapide terapist, oyunu yöneten veya kuralları belirleyen bir otorite figürü değildir. Terapistin rolü, bir “gözlemci ve yansıtıcı kolaylaştırıcı” olmaktır. Bu rolün temelini ise şu tutumlar oluşturur:

• Empatik Anlayış ve Yansıtma: Terapinin en temel ilkesi budur. Terapist, çocuğun davranışlarının ardındaki duyguyu anlar ve bu duyguyu ona geri yansıtır. Örneğin, oyuncağını fırlatan bir çocuğa “Oyuncağı fırlatman doğru değil” demek yerine, “Çok üzülmüş olmalısın” gibi bir ifadeyle duygusunu yansıtmak empatik bir tutumdur.
• Terapötik Sabır: Terapist, çocuğun kendi hızında ilerlemesine izin verir ve onu zorlamaz. “Çocuğun duygusal açılımı için zaman tanımak”, bu sabrın en önemli göstergesidir.

Terapötik Sınırların Önemi ve Uygulanması

Özgür bir ortam sunulsa da, yönlendirmesiz terapide çocuğun ve terapistin güvende hissetmesi için sınırlar kritik bir rol oynar. Bu sınırlar, çocuğa öngörülebilir ve güvenli bir yapı sunar.

• Sınır Türleri: Terapide fiziksel, “zamansal”, “mekânsal” ve etik sınırlar bulunur. “Bilişsel sınırlar” ise bu bağlamda kullanılan standart bir sınır türü değildir.
• Örnekler: Terapistin “Oyunumuz beş dakika sonra sona erecek” demesi bir “zamansal sınıra”, “Bu kamyonla sadece oyun odasında oynayabiliriz” demesi ise bir “mekânsal sınıra” örnektir.

Oyuncakların Seçimi ve Kullanımı

Oyun odasındaki oyuncaklar, terapinin temel araçlarıdır. Oyuncaklar, çocuğun farklı duygu ve yaşantılarını ifade edebilmesi için özenle seçilir. Amaç, “duygu ifadesini ve keşfi desteklemektir”. Bu nedenle, genellikle önceden belirlenmiş hikayelere sahip olan popüler kültür figürlerinden uzak durulur; çünkü bu durum “yaratıcılığı sınırlayan temalardan kaçınmayı” sağlar.

Aile Katılımı ve Diğer Yaklaşımlar

Yönlendirmesiz terapide ebeveyn katılımı, terapötik kazanımların ev ortamına taşınması ve ebeveynin çocuğunu daha iyi anlaması için önemlidir. Ancak bu katılımın amacı, “ebeveynin terapi sürecine doğrudan yön vermesi” değildir. Bu yaklaşımın aksine, “yönlendirmeli oyun terapisinde” terapist, belirli hedeflere ulaşmak için müdahaleleri kendisi yapılandırır. “Kum oyunu terapisi”, çocuğun iç dünyasını “semboller” aracılığıyla ifade etmesine odaklanırken, “Filial Terapi” ise ebeveynlerin sürece aktif olarak katıldığı ve terapötik beceriler öğrendiği bir modeldir.

Sonuç

Yönlendirmesiz oyun terapisi, çocuğun içsel dünyasına saygı duyan ve onun kendi kendini iyileştirme gücüne inanan güçlü bir yöntemdir. Terapistin kurduğu güvenli ve kabul edici bir ortamda, çocuk duygularını ifade etmeyi, zorluklarla başa çıkmayı ve daha sağlıklı ilişkiler kurmayı öğrenir. Farklı terapi ekollerinin tekniklerini bir arada kullanan “eklektik yaklaşım” gibi esnek modeller olsa da, yönlendirmesiz terapinin temel ilkeleri olan empati, kabul ve sınırlar, birçok terapötik sürecin temelini oluşturur.

1-Aşağıdakilerden hangisi yönlendirmesiz oyun terapisinin temel ilkelerinden biridir?

A) Çocuğun davranışlarını ödüllendirmek
B) Terapistin yönlendirici tavırla oyuna katılması
C) Empatik anlayış ve duygusal yansıtma
D) Davranışsal hedeflere ulaşmayı sağlamak
E) Oyunun içeriğini bilişsel testlerle desteklemek

Cevap : C) Empatik anlayış ve duygusal yansıtma

Açıklama : Yönlendirmesiz (Çocuk Merkezli) oyun terapisinin kalbinde, terapistin çocuğu anlamaya çalıştığını gösteren empatik bir duruş ve çocuğun ifade ettiği duyguları ona geri yansıtarak farkındalık kazandırması yatar.

2-Aşağıdaki ifadelerden hangisi yönlendirmesiz oyun terapisinde terapistin rolünü en iyi tanımlar?

A) Davranış yöneticisi
B) Gözlemci ve yansıtıcı kolaylaştırıcı
C) Oyun kurallarını belirleyen kişi
D) Müdahaleci ve yönlendirici
E) Ödül-ceza uygulayıcısı

Cevap : B) Gözlemci ve yansıtıcı kolaylaştırıcı

Açıklama : Yönlendirmesiz terapide terapist, oyunu yönetmez veya kuralları belirlemez. Bunun yerine, çocuğun oyununu dikkatle gözlemler, ifade ettiği duyguları ve anlamları ona geri yansıtarak çocuğun kendi içsel sürecini kolaylaştırır.

3-“Bu kamyonla sadece oyun odasında oynayabiliriz, onu dışarı götüremeyiz.” cümlesiyle terapist hangi temel amacı gerçekleştirmektedir?

A) Oyuncakların zarar görmesini önlemek
B) Çocuğa mekânsal sınırlar konusunda yapı sunmak
C) Oyuna anlam katmak
D) Materyal bağımlılığını azaltmak
E) Çocuğun oyunu bırakmasını sağlamak

Cevap : B) Çocuğa mekânsal sınırlar konusunda yapı sunmak

Açıklama : Bu ifade, oyun odasının kurallarından birini, yani oyuncakların odaya ait olduğu sınırını net bir şekilde belirtir. Bu, çocuğa öngörülebilir ve güvenli bir yapı sunarak terapötik çerçevenin korunmasını sağlar.

4-Aşağıdakilerden hangisi yönlendirmesiz oyun terapisinde kullanılan terapötik sınır türlerinden biri değildir?

A) Fiziksel sınırlar
B) Zamansal sınırlar
C) Bilişsel sınırlar
D) Etik sınırlar
E) Mekânsal sınırlar

Cevap : C) Bilişsel sınırlar

Açıklama : Oyun terapisinde terapistin güvenliği (fiziksel), seansın süresi (zamansal), oyuncakların odada kalması (mekânsal) ve terapötik ilişkinin doğası (etik) gibi konularda sınırlar konur. “Bilişsel sınırlar” ise bu bağlamda kullanılan standart bir sınır türü değildir.

5-Aşağıdakilerden hangisi terapistin terapötik sabır ilkesine uygun bir davranışıdır?

A) Oyuna hemen katılmak için çocuğu teşvik etmek
B) Seansın sonunda çocuğa ödül vermek
C) Çocuğun duygusal açılımı için zaman tanımak
D) Her seansta farklı materyal sunmak
E) Seans sırasında hedef belirlemek

Cevap : C) Çocuğun duygusal açılımı için zaman tanımak

Açıklama : Terapötik sabır, çocuğun kendi hızında ilerlemesine izin vermeyi, onu zorlamamayı ve duygusal olarak hazır olduğunda kendini açması için gerekli zamanı ve alanı tanımayı gerektirir.

6-Oyuncak seçiminde popüler kültür figürlerinden uzak durulmasının nedeni nedir?

A) Daha pahalı oyuncaklara yer açmak
B) Çocuğun dikkatini farklı yöne çekmek
C) Yaratıcılığı sınırlayan temalardan kaçınmak
D) Oyuncakları kolayca tanıyabilmek
E) Çocuğun yaşını belirlemek

Cevap : C) Yaratıcılığı sınırlayan temalardan kaçınmak

Açıklama : Popüler kültür figürleri (çizgi film karakterleri vb.), genellikle önceden belirlenmiş hikayelere ve kişiliklere sahiptir. Bu durum, çocuğun kendi hayal gücünü kullanarak oyuncağa yeni anlamlar yüklemesini ve kendi iç dünyasını yansıtmasını sınırlayabilir. Bu nedenle terapide daha nötr oyuncaklar tercih edilir.

7-Aşağıdakilerden hangisi yönlendirmesiz oyun terapisinde ebeveyn katılımının amaçlarından biri değildir?

A) Terapötik kazanımların ev ortamına taşınması
B) Ebeveynin çocukla empatik ilişki geliştirmesi
C) Ebeveynin sınır koyma becerilerini desteklemek
D) Ebeveynin terapi sürecine doğrudan yön vermesi
E) Ebeveynin duygusal farkındalığını artırmak

Cevap : D) Ebeveynin terapi sürecine doğrudan yön vermesi

Açıklama : Yönlendirmesiz terapide, oyunun lideri çocuktur. Ebeveyn katılımı, ebeveynin bu süreci anlaması ve desteklemesi için önemlidir, ancak ebeveynin sürece müdahale ederek çocuğun veya terapistin oyununa “doğrudan yön vermesi” yaklaşımın temel ilkelerine aykırıdır.

8-Terapistin “Oyunumuz beş dakika sonra sona erecek.” demesi ne tür bir sınıra örnektir?

A) Mekânsal sınır
B) Etik sınır
C) Zihinsel sınır
D) Zamansal sınır
E) Davranışsal sınır

Cevap : D) Zamansal sınır

Açıklama : Bu ifade, seansın belirli bir süresi olduğunu ve bu sürenin bitmek üzere olduğunu belirtir. Bu, oyun terapisindeki en temel sınırlardan biri olan “zamansal sınır”dır.

9-Aşağıdakilerden hangisi yönlendirmesiz oyun terapisinde terapistin uygulayacağı bir empatik yansıtma örneğidir?

A) “Oyuncağı fırlatman doğru değil.”
B) “Çok üzülmüş olmalısın.”
C) “Bu şekilde oynamamalısın.”
D) “Bunu neden yaptın, açıklar mısın?”
E) “O oyunu şimdi bırak ve başka bir şey seç.”

Cevap : B) “Çok üzülmüş olmalısın.”

Açıklama : Empatik yansıtma, çocuğun davranışının ardındaki duyguyu anladığını ve kabul ettiğini ona geri bildirmektir. “Çok üzülmüş olmalısın” ifadesi, çocuğun duygusunu yargılamadan anladığını gösteren net bir yansıtma örneğidir. Diğer şıklar yönlendirme, yargılama veya soru sorma içerir.

10-Çocuk merkezli oyun terapisinde, oyuncakların belli kategorilerde seçilmesinin temel amacı nedir?

A) Akademik gelişimi artırmak
B) Oyunu kontrol altına almak
C) Duygu ifadesini ve keşfi desteklemek
D) Disiplin kazandırmak
E) Terapistin çocuğu yönlendirmesini kolaylaştırmak

Cevap : C) Duygu ifadesini ve keşfi desteklemek

Açıklama : Oyuncaklar; gerçek hayat oyunları, saldırganlığı ifade eden oyunlar ve yaratıcı oyunlar gibi kategorilere ayrılır. Buradaki temel amaç, çocuğa farklı duygularını (öfke, bakım verme, yaratıcılık vb.) ve yaşantılarını ifade edebileceği çeşitli araçlar sunarak onun kendini keşfetme sürecini desteklemektir.