Ata–Aöf–İşletme Bilimlerine Giriş 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

İşletme bilimleri, mal ve hizmet üreterek insan ihtiyaçlarını karşılayan ekonomik birimlerin kuruluşunu, yönetimini ve çevreleriyle olan ilişkilerini inceler. Hammaddeyi işleyerek yeni bir ürün ortaya çıkaran “sanayi işletmeleri” veya üretilmiş ürünleri alıp satan “ticaret işletmeleri” gibi farklı türleri vardır. Bir işletmenin “varlığını sürdürmek ve büyümek” gibi genel amaçlarının yanı sıra, nitelikli personel çekmek gibi özel amaçları da bulunur. Bu makalede, bir işletmenin kuruluşundan büyüme stratejilerine ve temel fonksiyonlarına kadar olan süreç ele alınacaktır.

İşletmenin Kuruluşu

Bir işletmenin kurulması, sistematik bir süreç gerektirir. Bir yatırım düşüncesinin uygulanabilir olup olmadığının ortaya konduğu aşama “ön çalışmalar” veya fizibilite aşamasıdır. Bu aşamada “kuruluş yeri” seçimi de kritik bir öneme sahiptir. Kuruluş yeri faktörleri arasında pazar, hammadde ve emek gibi unsurlar bulunurken, “sermaye” bir finansman unsurudur, yer seçimi faktörü değildir. Türk Ticaret Kanunu’na göre bir işletmenin “ticari işletme” sayılması için ise kazanç sağlama amacı, süreklilik ve esnaf faaliyetleri sınırlarını aşan bir büyüklüğe sahip olması gerekir.

İşletmelerde Büyüme ve Uluslararasılaşma

İşletmeler, varlıklarını sürdürebilmek için büyümeyi hedefler. Büyüklük, “çalışan sayısı” gibi niceliksel ölçütlerin yanı sıra, yönetim tarzı gibi niteliksel ölçütlerle de değerlendirilir. Büyük işletmeler, genellikle hükümetler nezdinde daha yüksek “nüfuz ve etki yeteneğine” sahiptir.

• İç ve Dış Büyüme: İşletmenin kendi kârını kullanarak büyümesi olan “oto finansman”, bir iç büyüme yöntemidir. İşletmelerin birleşmesi ise bir dış büyüme stratejisidir. Birbirini tamamlayan nitelikte mal üreten işletmelerin birleşmesine “dikey büyüme” denir. İşletmeler, rekabeti azaltmak gibi nedenlerle birleşirler; “rekabeti artırmak” bir birleşme nedeni değildir.
• Uluslararasılaşma: “İç piyasa koşullarının yetersizliği” gibi itici faktörler, işletmeleri uluslararası pazarlara yönlendirir. “Uppsala Modeli”, işletmelerin ihracatla başlayıp yurt dışında üretim birimleri kurmaya kadar giden aşamalı bir uluslararasılaşma sürecini tanımlar. Yurt dışında satış şubesi kurmak ise “doğrudan”, değil “dolaylı” dış satım yöntemidir.

Üretim ve Kapasite Yönetimi

Üretim, işletmenin temel fonksiyonlarından biridir. “Normal kapasite”, üretimdeki tamir, bakım gibi doğal duraksamalar dikkate alınarak belirlenen kapasite türüdür. Bir işletmenin “kapasite kullanım oranı” ise, gerçekleşen üretimin normal kapasiteye bölünmesiyle bulunur. Örneğin, normal kapasitesi 25.000 birim olan bir işletme 20.000 birim üretim yapmışsa, kapasite kullanım oranı %80’dir.

Ekonomik ve Sosyal Çevre

İşletmeler, içinde bulundukları ekonomik ve sosyal çevreden etkilenirler. Üretim faktörlerinin kullanımı karşılığında ödenen bedellerden biri de “ranttır”. Ana endüstrilerin devlet kontrolünde olduğu ekonomik sistem ise “sosyalizm” olarak adlandırılır. İşletmeler, faaliyet gösterdikleri sektördeki rekabeti de dikkatle analiz etmelidir. Bu analizde rakiplerin sayısı, pazarın büyüme hızı ve pazara giriş engelleri gibi faktörler dikkate alınır.

Sonuç

Başarılı bir işletme yönetimi, tüm bu fonksiyonların bir bütünlük içinde yürütülmesini gerektirir. Abraham Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi’nde belirtilen fizyolojik ihtiyaçlardan kendini gerçekleştirme ihtiyacına kadar insan motivasyonunu anlamak, çalışanları ve müşterileri anlamanın temelini oluşturur. Bu piramitte “psikolojik ihtiyaçlar” ayrı bir ana basamak olarak yer almaz. Nihayetinde işletmeler, bu karmaşık dinamikler içinde hem ekonomik hem de sosyal hedeflerine ulaşmaya çalışırlar.

1. Üretim sürecinde kullanılan her türlü ham madde ve malzemeyi işleyerek bunlarda fiziki nitelik, şekil ve kimyasal özellik yönünden değişiklik meydana getirerek yeni ve farklı bir ürün ortaya çıkaran işletmeler aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hizmet İşletmeleri
B) Dernekler
C) Kooperatifler
D) Sanayi İşletmeleri
E) Ticaret İşletmeleri

Cevap : D) Sanayi İşletmeleri

Açıklama : Sanayi İşletmeleri, üretim faktörlerini kullanarak hammadde ve malzemeleri fiziksel ve kimyasal olarak değiştirerek yeni ürünler üreten işletmelerdir.

2. Yatırım düşüncesinin geliştirilmesinden sonra bu düşüncenin uygulanabilir özellikte olup olmadığının ortaya konması aşağıdaki aşamalardan hangisinde gerçekleştirilmektedir?

A) Ön proje aşaması
B) Kesin proje
C) Ön çalışmalar
D) Projenin uygulanması
E) Değerlendirme ve yatırım kararı

Cevap : C) Ön çalışmalar

Açıklama : Yatırım düşüncesinin uygulanabilirliğini belirlemek için yapılan ilk değerlendirmeler ön çalışmalar aşamasında gerçekleştirilir.

3. Aşağıdakilerden hangisi Abraham Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Piramidi’nde bulunan ihtiyaçlardan biri değildir?

A) Kendini gerçekleştirme ihtiyacı
B) Güvenlik ihtiyacı
C) Fizyolojik ihtiyaçlar
D) Psikolojik ihtiyaçlar
E) Saygı görme ihtiyacı

Cevap : D) Psikolojik ihtiyaçlar

Açıklama : Abraham Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi, fizyolojik, güvenlik, ait olma ve sevgi, saygı görme ve kendini gerçekleştirme olmak üzere beş temel ihtiyaçtan oluşur. Psikolojik ihtiyaçlar bu piramitte doğrudan bir başlık olarak yer almaz.

4. Aşağıdakilerden hangisi işletmeleri birleşmeye iten nedenlerden biri değildir?

A) Birleşmenin iç büyümeye göre avantajlarının olması
B) Büyüklüğün sağladığı avantajlardan yararlanma
C) Finansal nedenler ve vergi avantajı
D) Psikolojik nedenler
E) Rekabetin artırılması

Cevap : E) Rekabetin artırılması

Açıklama : Birleşme, genellikle rekabeti azaltmak veya rekabet gücünü artırmak için yapılan bir eylemdir. Rekabetin artırılması ise birleşmenin bir nedeni değil, aksine birleşmenin getirdiği bir sorundur.

5. I. Kazanç sağlamayı amaç edinmek
II. Süreklilik niyeti
III. Esnaf faaliyetleri sınırlarını aşan belli bir büyüklük
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Ticaret Kanunu’na göre ticari işletmenin özellikleri arasında yer alır?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) I, II ve III
D) Yalnız II
E) II ve III

Cevap : C) I, II ve III

Açıklama : Ticari işletmenin temel özellikleri; kazanç sağlama amacı (I), sürekli olma niyeti (II) ve esnaf faaliyetlerinin büyüklüğünü aşan bir boyutta olmasıdır (III).

6. Bir işletmenin belli bir dönemde, normal aksamalar göz önüne alınarak üretebileceği ürün miktarı 25.000 birim ve gerçekleşen üretim 20.000 birim ise kapasite kullanım oranı kaçtır?

A) yüzde 80
B) yüzde 78
C) yüzde 75
D) yüzde 95
E) yüzde 90

Cevap : A) yüzde 80

Açıklama : Kapasite kullanım oranı, gerçekleşen üretimin normal kapasiteye oranlanmasıyla bulunur. (20.000 / 25.000) * 100 = yüzde 80’dir.

7. Büyük işletmelerin resmî daireler ve yerel yönetimler karşısındaki durumları güçlüdür. Hükümetlerle kolaylıkla temas kurarlar. Paragrafta verilen açıklama aşağıdaki işletmelerin büyüme nedenlerinden hangisine uygundur?

A) Satış olanaklarında üstünlüklere sahiptirler.
B) Birim maliyet daha düşüktür.
C) Ham madde temini kolaydır.
D) Teknik yenilikleri izleme kapasitesi yüksektir.
E) Nüfuz/etki yetenekleri yüksektir.

Cevap : E) Nüfuz/etki yetenekleri yüksektir.

Açıklama : Verilen paragraf, büyük işletmelerin resmi daireler ve hükümetler üzerinde kurduğu güçlü etkiyi ve kolay temas yeteneğini açıklamaktadır. Bu da nüfuz/etki yeteneklerinin yüksek olduğunu gösterir.

8. Aşağıdakilerden hangisi işletmeleri uluslararasılaşmaya yönlendiren köken ülkenin itici faktörlerinden biridir?

A) İç piyasa koşullarının yetersizliği
B) İş gücünün ucuz olması
C) Elverişli rekabet koşulları
D) Kamu otoritelerince sağlanan kolaylıklar
E) Geniş bir pazara sahip olma

Cevap : A) İç piyasa koşullarının yetersizliği

Açıklama : Köken ülkenin itici faktörleri, işletmeyi kendi ülkesi dışına çıkmaya zorlayan nedenlerdir. İç piyasa koşullarının yetersizliği, işletmeleri uluslararası pazarlara yönlendiren başlıca itici faktörlerden biridir.

9. Aşağıdakilerden hangisi Uppsala Modeli’nde uluslararası pazara girişte gerçekleştirilen aşamalardan biri değildir?

A) Bağımsız temsilciler (aracılar) yoluyla ihracat aşaması
B) Yurt dışı satış temsilciliğinin (şubesinin) kurulması aşaması
C) Yurt dışı üretim ya da imalat birimlerinin kurulması aşaması
D) İhracat faaliyeti ya da düzensiz olduğu aşama
E) Resmî makamlardan alınan izin aşaması

Cevap : E) Resmî makamlardan alınan izin aşaması

Açıklama : Uppsala Modeli, ihracatla başlayan ve aşamalı olarak yurtdışında üretim birimleri kurmaya kadar giden bir uluslararasılaşma sürecini açıklar. Resmî makamlardan alınan izinler bu sürecin bir parçası olsa da, modelin ana aşamalarından biri değildir.

10. ….. herhangi bir üretim faktörüne, onu belirli bir istihdam alanında tutmak için gerekli olan miktardan fazla yapılan ödeme veya toprağın ve üzerindekilerin kullanımı için ödenen fiyattır. Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Gelir
B) Rant
C) Kâr
D) Maliyet
E) Faiz

Cevap : B) Rant

Açıklama : Rant, toprak gibi üretim faktörlerinin sınırlı olması nedeniyle, onları mevcut kullanım alanında tutmak için ödenen miktardan fazla yapılan ödemedir.

11. Ana endüstrilerdeki faaliyetlerin devlet ya da özel sektör tarafından güçlü devlet kontrolü altında gerçekleştirildiği ekonomik sistem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karma Ekonomik Sistem
B) Faşizm
C) Güdümlü Ekonomi (Komünizm)
D) Kapitalizm
E) Sosyalizm

Cevap : E) Sosyalizm

Açıklama : Sosyalizm, ana endüstrilerin devlet kontrolünde olduğu ve üretim araçlarının mülkiyetinin devlete veya topluma ait olduğu bir ekonomik sistemdir.

12. Aşağıdakilerden hangisi işletmeleri büyüklük açısından sınıflandırmada kullanılan niteliksel ölçütlerden biri değildir?

A) İş bölümü ve uzmanlaşma derecesi
B) Hukuki yapısı
C) Çalışan sayısı
D) Teknolojinin kullanım düzeyi
E) Uygulanan yönetim tarzı

Cevap : C) Çalışan sayısı

Açıklama : Çalışan sayısı, işletme büyüklüğünü ölçmede kullanılan niceliksel bir ölçüttür. Diğer seçenekler ise işletmenin iç yapısı ve organizasyonunu değerlendiren niteliksel ölçütlerdir.

13. Aşağıdakilerden hangisi optimal kapasite düzeyinde çalışmayı ifade eder?

A) Etkililik
B) Üretim
C) Verimlilik
D) Etkenlik
E) Kapasite

Cevap : A) Etkililik

Açıklama : Etkililik, işletmenin hedeflenen sonuçları elde etme derecesini ifade eder. Optimal kapasite düzeyinde çalışmak, bir işletmenin hedeflerine en etkili şekilde ulaştığını gösterir.

14. Birbirini izleyen veya tamamlayan nitelikte mal üreten işletmelerin aralarında kurdukları çeşitli anlaşma ve birleşmelere ne ad verilmektedir?

A) Dış büyüme
B) Çapraz büyüme
C) Dikey büyüme
D) İç büyüme
E) Yatay büyüme

Cevap : C) Dikey büyüme

Açıklama : Dikey büyüme, işletmenin kendi üretim sürecinin bir önceki veya bir sonraki aşamasındaki faaliyetleri bünyesine katmasıdır. Örneğin, hammadde üreticisinin kendi mamulünü üretmeye başlaması.

15. Tamir, bakım, onarım gibi çeşitli aksamaların ve duraksamaların dikkate alınmasıyla gerçekleşen kapasite türüne ne ad verilir?

A) Teorik kapasite
B) Gerçek (fiili) kapasite
C) Tam kapasite
D) Normal kapasite
E) Atıl kapasite

Cevap : D) Normal kapasite

Açıklama : Normal kapasite, bir işletmenin üretim sürecindeki doğal duraksamalar, bakım ve onarım gibi durumlar dikkate alınarak hesaplanan ve makul bir beklentiyi ifade eden üretim kapasitesidir.

16. I. Rakiplerin sayısı, büyüklüğü, sektörde aynı yetenek ve kapasitedeki işletme sayısı
II. Pazarın büyüme hızı ve kârlılık seviyesi
III. Pazara giriş ve çıkış engelleri
IV. İkame ürün ya da hizmetler
Rekabete ilişkin analiz yaparken işletmeler açısından birincil derecede önemli olgular ile ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

A) I ve IV
B) I, II, III ve IV
C) I ve III
D) I ve II
E) II, III ve IV

Cevap : B) I, II, III ve IV

Açıklama : Bir işletmenin rekabet analizi yaparken dikkate alması gereken tüm faktörler, rakiplerin sayısı ve büyüklüğü (I), pazarın büyüme hızı (II), pazara giriş-çıkış engelleri (III) ve ikame ürünlerin varlığıdır (IV). Bu faktörlerin hepsi rekabet stratejisi için önemlidir.

17. Aşağıdakilerden hangisi kuruluş yeri faktörlerinden biri değildir?

A) Pazar
B) Ham madde
C) Emek
D) Sermaye
E) Ulaştırma

Cevap : D) Sermaye

Açıklama : İşletme için kuruluş yeri seçilirken, pazara yakınlık, hammadde kaynakları, iş gücü (emek) ve ulaştırma olanakları gibi faktörler değerlendirilir. Sermaye ise kuruluş yeri seçimi değil, işletmenin finansmanıyla ilgili bir unsurdur.

18. İşletmeler aşağıdaki yöntemlerden hangisi ile iç büyümeyi sağlamaktadırlar?

A) Satışların artması
B) Oto finansman
C) Yabancı kaynaklardaki artış
D) Ürün fiyatlarının artması
E) Personel artışı

Cevap : B) Oto finansman

Açıklama : İç büyüme, işletmenin kendi kaynakları ile büyümesi demektir. Bu, genellikle işletmenin elde ettiği kârı tekrar işletmeye yatırarak, yani oto finansman yöntemiyle gerçekleşir.

19. Aşağıdakilerden hangisi dolaylı dış satımın özelliklerinden biri değildir?

A) Denizaşırı satış şubesi veya bağlı işletme kurmak dolaylı ihracat için bir yöntemdir.
B) Uzmanlaşma söz konusu olduğu için fazla risk yoktur.
C) Bu yöntemde fazla yatırıma gerek yoktur.
D) İhracat yapan işletme üç tür yurt içi yöntemden yaralanabilir.
E) Dolaylı dış satım, daha çok ihracata yeni başlayan firmalar tarafından tercih edilir.

Cevap : A) Denizaşırı satış şubesi veya bağlı işletme kurmak dolaylı ihracat için bir yöntemdir.

Açıklama : Denizaşırı satış şubesi veya bağlı işletme kurmak, doğrudan dış satım yöntemlerinden biridir. Dolaylı dış satım ise aracı kurumlar üzerinden gerçekleşir.

20. I. Çıkar Grupları ve Sosyal Paydaş Beklentileri
II. Kârlılık
III. Süreklilik
IV. BüyümeYukarıdaki işletme amaçlarından hangisi ya da hangileri ekonomik olmayan amaçlar arasında yer almaktadır?

A) I ve III
B) Yalnız I
C) I, III ve IV
D) III ve IV
E) Yalnız II

Cevap : B) Yalnız I

Açıklama : Kârlılık, süreklilik ve büyüme, işletmelerin ekonomik amaçları arasında yer alır. Çıkar grupları ve sosyal paydaş beklentileri ise işletmelerin sosyal sorumluluklarını yerine getirmesini içeren, ekonomik olmayan amaçlardır.