Evde Yaşlı Bakım Hizmetleri 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

“Evde bakım hizmetleri”, yaşın ilerlemesi gibi gelişimsel nedenlerden dolayı bireylerin yaşam kalitesinin etkilenmemesine yönelik sunulan kapsamlı hizmetlerdir. Bu hizmetlerin temel amacı, “yaşlı bireylerin evlerinde bağımsız yaşamalarını desteklemek”, onların sosyal çevrelerinden kopmadan, kendi yuvalarında sağlıklı ve güvenli bir hayat sürmelerine olanak tanımaktır. Bu makalede, evde yaşlı bakımının temel felsefesi, tarihsel süreci, yasal çerçevesi ve uygulamadaki önemli noktalar ele alınacaktır.

Evde Bakımın Temel Felsefesi: Bağımsızlık ve Otonomi

Evde yaşlı bakımının özünde, bireyin kendi hayatı üzerindeki kontrolünü sürdürme hakkına saygı yatar. Bu hizmetlerin amacı, sanılanın aksine yaşlının “bağımsızlığı azaltma” değil, tam tersine mevcut kapasitesini en üst düzeyde kullanmasını sağlamaktır. “Yaşlı bireylerde otonomi zaman içinde azaltılmalıdır” gibi bir yaklaşım, bu hizmetlerin temel felsefesine tamamen aykırıdır. Bu bağlamda, düzenli fiziksel aktivite desteği sunmak, “yaşlı bireylerin bağımsızlığını artırmak” için en etkili yöntemlerden biridir.

Tarihsel Süreç ve Yasal Çerçeve

Türkiye’de yaşlı bakım hizmetlerinin kökleri, hizmetlerin vakıflar tarafından yürütüldüğü, hayırseverlerin şifa evleri kurduğu “Osmanlı dönemi”‘ne kadar uzanmaktadır. Modern anlamda evde bakım hizmetlerinin gelişiminde ise dünya genelinde “Lillian Wald” gibi öncülerin katkıları büyüktür. Ülkemizde yaşlı bakım hizmetlerinin yasal bir zemine oturtulması, “1983” yılında yürürlüğe giren “2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu” ile gerçekleşmiştir. Ayrıca, “Yaşlanma 2002 Uluslararası Eylem Planı” doğrultusunda ülkemizde de “Türkiye’de Yaşlıların Durumu ve Yaşlanma Ulusal Eylem Planı” hazırlanarak bu alandaki politikalara yön verilmiştir.

Hizmet Kapsamı, Ekipler ve Kalite Yönetimi

Profesyonel evde bakım (formal care) hizmetleri; hemşirelik bakımı, sosyal destek ve evde güvenlik önlemlerinin alınması gibi geniş bir yelpazeyi kapsar ancak “yaşlı evleri yapma ve yönetme” bu hizmetlerin kapsamında yer almaz. Evde sunulan tıbbi bakım ve gözetim hizmetleri doğrudan “Sağlık Bakanlığı” tarafından koordine edilir. Yönetmeliklere göre oluşturulan Evde Bakım Hizmetleri Ekibinde fizyoterapist, ergoterapist ve yaşlı bakım teknikeri gibi uzmanlar bulunurken, bir “Fitoterapist” bu ekipte yer almaz. Hizmetlerin kalitesini güvence altına almak için ise “SKS Evde Sağlık Rehberi” kapsamlı bir kaynak olarak kullanılmaktadır. Başvuru sürecinde ise bilinmesi gereken önemli bir nokta, başvuruları olumsuz sonuçlananların yeniden değerlendirme talebinde bulunabileceğidir; “başvuruları olumsuz neticelenenler yeniden değerlendirme talebinde bulunamaz” ifadesi yanlıştır.

Yaşlılıkta Sık Görülen Durumlar ve Bakım Yaklaşımları

Yaşlanmayla birlikte vücutta bazı değişiklikler meydana gelir. Örneğin, üriner sistemde “mesane kapasitesinde artma” değil, tam tersi azalma görülür. Yatağa bağımlı bireylerde basınç ülserlerini önlemek için en doğru yaklaşımlardan biri, “vücut boşluklarının olduğu alanlar desteklenir” ilkesine uymaktır. Kırılganlık (frailty) ise yaşlılarda sık görülen ve yönetilebilen bir sendromdur; ancak tanımı “bireyin eş zamanlı birden çok ilaç kullanması” değildir. Palyatif bakım alan hastalarda kaygıyı gidermek için psikolojik yöntemler kullanılırken, “yeterli sıvı alımının sağlanması” fizyolojik bir ihtiyaç olup doğrudan kaygı yönetimi önlemi sayılmaz. Ayrıca, yaşam sonu sürecini anlamada Elisabeth Kübler-Ross’un teorisi önemlidir; bu teoriye göre ölüm sürecinde “İnkar, Öfke, Pazarlık ve Depresyon” gibi temel evreler yaşanır.

1. Basınç ülserlerinin önlenmesiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Deri nemli tutulur.
B) Yatak çarşafları sentetik kumaştan seçilir.
C) Günlük sıvı alımı kısıtlanır.
D) Yatış pozisyonu gündüz 3-4 saatte bir değiştirilir.
E) Vücut boşluklarının olduğu alanlar desteklenir.

Cevap : E) Vücut boşluklarının olduğu alanlar desteklenir.

Açıklama : Basınç ülserlerinin önlenmesi için vücut boşluklarının olduğu alanlar desteklenmelidir. Yatış pozisyonu 2 saatte bir, çarşaflar pamuklu kumaştan olmalı, deri kuru tutulmalı ve sıvı alımı kısıtlanmamalıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi yaşlanma ile üriner sistemde oluşan genel değişikliklerden biri değildir?

A) Böbrek fonksiyonlarında azalma
B) Erkeklerde prostat büyümesi
C) Üriner inkontinanslar
D) Mesane kapasitesinde artma
E) Mesane kaslarında zayıflama

Cevap : D) Mesane kapasitesinde artma

Açıklama : Yaşlanma ile üriner sistemde böbrek fonksiyonlarında azalma, prostat büyümesi, mesane kaslarında zayıflama ve üriner inkontinanslar gibi değişiklikler olur. Mesane kapasitesinde artma değil, azalma görülür.

3. Aşağıdakilerden hangisi yaşın ilerlemesi gibi gelişimsel nedenlerden dolayı yaşam kalitesinin etkilenmemesine yönelik hizmetleri içermektedir?

A) Informal bakım hizmetleri
B) Evde bakım hizmetleri
C) Hastaneden taburculuk hizmetleri
D) Kısa süreli bakım hizmetleri
E) Evde sağlık hizmetleri

Cevap : B) Evde bakım hizmetleri

Açıklama : Yaşın ilerlemesi gibi gelişimsel nedenlerden dolayı yaşam kalitesinin düşmemesi için yaşlı bireylere kendi evlerinde sunulan hizmetlere evde bakım hizmetleri denir.

4. Aşağıdakilerden hangisi yaşlı bakım hizmetlerinin vakıflar tarafından yürütüldüğü, sağlık hizmetlerinin daha çok orduya yönelik olduğu ve hayırseverler tarafından kurulan hastane ve şifa evlerinin yaygın olduğu dönemdir?

A) Cumhuriyet dönemi
B) Osmanlı dönemi
C) Selçuklu dönemi
D) Anadolu Selçuklu dönemi
E) İslamiyet öncesi dönem

Cevap : B) Osmanlı dönemi

Açıklama : Yaşlı bakım hizmetlerinin vakıflar tarafından yürütüldüğü, sağlık hizmetlerinin orduya yönelik olduğu ve hayırseverler tarafından kurulan şifa evlerinin yaygın olduğu dönem Osmanlı dönemidir.

5. Aşağıdakilerden hangisi profesyonel meslek üyeleri tarafından verilen evde bakım (formal care) hizmetleri kapsamında yer almaz?

A) Yemek yapamayan birey için yemek pişirilmesi
B) Sosyal hayata katılıma ilişkin destek hizmetleri
C) Düzenli aralıklarla sağlanan hemşirelik bakımı
D) Yaşlı evleri yapma ve yönetme
E) Ev kazaları açısından evde önlemlerin alındığı ev hizmetleri

Cevap : D) Yaşlı evleri yapma ve yönetme

Açıklama : Yaşlı evleri yapma ve yönetme hizmetleri, profesyonel evde bakım (formal care) hizmetleri kapsamında yer almaz.

6. Yaşlı bakım hizmetlerinin yasallaştığı 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu kaç yılında yürürlüğe girmiştir?

A) 1980
B) 2001
C) 1983
D) 1979
E) 1992

Cevap : C) 1983

Açıklama : 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu, 1983 yılında yürürlüğe girmiştir.

7. Yaşlı bireyin evde bakımı aşağıdakilerden hangisini içermez?

A) Hastalık ve yetersizliklerin düzenli izlem ve kontrollerle erken tanısı
B) Mevcut hastalıkların uygun tedavisi ve komplikasyonların önlenmesi
C) Bağımsızlığı azaltma
D) Sağlıklı yaşam biçimi davranışları eğitimi
E) Fiziksel, ruhsal ve sosyal yönlerden kapsamlı değerlendirme

Cevap : C) Bağımsızlığı azaltma

Açıklama : Yaşlı bireyin evde bakımının temel amacı, bireyin bağımsızlığını desteklemektir. Bağımsızlığı azaltma bu hizmetin amaçları arasında yer almaz.

8. “Yaşlanma 2002 Uluslararası Eylem Planı” ilkeleri doğrultusunda ülkemizde aşağıdakilerden hangisi hazırlanmıştır?

A) Umumi Hıfzıssıhha Kanunu
B) Yaşlı Hakları Sözleşmesi
C) 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu
D) Türkiye’de Yaşlıların Durumu ve Yaşlanma Ulusal Eylem Planı
E) Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı

Cevap : D) Türkiye’de Yaşlıların Durumu ve Yaşlanma Ulusal Eylem Planı

Açıklama : “Yaşlanma 2002 Uluslararası Eylem Planı” ilkeleri doğrultusunda ülkemizde Türkiye’de Yaşlıların Durumu ve Yaşlanma Ulusal Eylem Planı hazırlanmıştır.

9. Aşağıdakilerden hangisi palyatif bakım alan hastalarda kaygının giderilmesi için alınması gereken önlemlerden biri değildir?

A) Psikolojik destek ve danışmanlık alınması
B) Gevşeme tekniklerinin uygulanması
C) Kısa süreli hedeflerin belirlenmesi
D) Duyguların ifade edilmesi
E) Yeterli sıvı alımının sağlanması

Cevap : E) Yeterli sıvı alımının sağlanması

Açıklama : Palyatif bakımda kaygının giderilmesi için psikolojik destek, gevşeme teknikleri, kısa süreli hedefler belirleme ve duyguları ifade etme gibi yöntemler kullanılır. Yeterli sıvı alımının sağlanması ise fizyolojik bir önlemdir.

10. Aşağıdakilerden hangisi evde sağlık hizmetlerinden yararlanabilecek kişilerden değildir?

A) Sağlık kuruluşuna ulaşamayacak durumda olan kişiler
B) Yalnız yaşayan ve bakıma ihtiyacı olan kişiler
C) Taburcu olmuş ve tıbbi bakıma ihtiyacı olan kişiler
D) Onkoloji hastaları
E) Psikolojik desteğe ihtiyacı olan kişiler

Cevap : E) Psikolojik desteğe ihtiyacı olan kişiler

Açıklama :

11. Evde yaşlı bakım uygulamalarının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yaşlı bireylerin hastaneye yatışını artırmak
B) Yaşlı bireylerin sosyal izolasyonunu artırmak
C) Yaşlı bireylere yalnızca ilaç tedavisi uygulamak
D) Yaşlı bireylerin evlerinde bağımsız yaşamalarını desteklemek
E) Yaşlı bireylerin tamamen bağımlı hale gelmesini sağlamak

Cevap : D) Yaşlı bireylerin evlerinde bağımsız yaşamalarını desteklemek

Açıklama : Evde yaşlı bakım uygulamalarının temel amacı, yaşlı bireylerin kendi evlerinde bağımsız ve kaliteli bir yaşam sürmelerini desteklemektir.

12. Yaşlı bireylere evlerinde tıbbi bakım ve devam eden tıbbi gözetim doğrultusunda hizmet veren kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
B) Sağlık Bakanlığı
C) Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü
D) Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
E) Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü

Cevap : B) Sağlık Bakanlığı

Açıklama : Yaşlı bireylere evlerinde tıbbi bakım ve gözetim hizmetleri, Sağlık Bakanlığı tarafından sunulmaktadır.

13. Ülkemizde yönetmelikler kapsamında Evde Bakım Hizmetleri Ekibinde aşağıdakilerden hangisine yer verilmemiştir?

A) Fizyoterapist
B) Fitoterapist
C) Ergoterapist
D) Yaşlı bakım elemanı
E) Evde/Yaşlı Bakım Teknikeri

Cevap : B) Fitoterapist

Açıklama : Yönetmeliklere göre Evde Bakım Hizmetleri Ekibinde fizyoterapist, ergoterapist, yaşlı bakım elemanı ve evde/yaşlı bakım teknikeri gibi profesyoneller yer alır. Fitoterapist bu ekipte yer almaz.

14. Yaşlı bireylerin evde bakımına yönelik bağımsızlık ve otonomi kavramları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Yaşlı bireylerde otonomi zaman içinde azaltılmalıdır.
B) Yaşlı birey her zaman ve her yönden bağımlı ya da hasta birey demek değildir.
C) Toplum yaşlı bireyin bağımsızlığını desteklemeyen bir yapıda ise bireylerin otonom karar vermelerinde azalma olmaktadır.
D) Yaşlı bireyin bağımsızlığını artırmak için kendine bakım kalitesi artırılmalıdır.
E) Toplum yaşlı bireyin bağımsızlığını desteklemeyen bir yapıda ise bireylerin bağımsızlık potansiyellerini kullanmalarında azalma olmaktadır.

Cevap : A) Yaşlı bireylerde otonomi zaman içinde azaltılmalıdır.

Açıklama : Evde bakım hizmetlerinin amacı, yaşlı bireylerin bağımsızlığını ve otonomisini desteklemektir. Otonominin zamanla azaltılması doğru bir yaklaşım değildir.

15. I. İnkar
II. Öfke
III. Pazarlık
IV. Depresyon
V. Sosyal içe çekilme
Yukarıdakilerden hangileri Elisabeth Kübler-Ross’un ileri sürdüğü insanların ölüm sürecinde yaşadıkları evrelerdir?

A) I-II-III-IV
B) I-II-IV-V
C) I-II-V
D) IV-V
E) I-II-III

Cevap : A) I-II-III-IV

Açıklama : Elisabeth Kübler-Ross’un ölüm sürecinde yaşanan 5 evresi şunlardır: İnkar, öfke, pazarlık, depresyon ve kabul. Bu nedenle sosyal içe çekilme bu evrelerden biri değildir.

16. Evde sağlık hizmetleri için kalite yönetimini içeren kapsamlı kaynak hangisidir?

A) SKS Hastane Sağlık Rehberi
B) SKS Doküman Yönetimi Seti
C) SKS Güvenli Cerrahi Uygulama Rehberi
D) SKS Gösterge Yönetimi Seti
E) SKS Evde Sağlık Rehberi

Cevap : E) SKS Evde Sağlık Rehberi

Açıklama : Evde sağlık hizmetleri için kalite yönetimini içeren kapsamlı kaynak, Sağlıkta Kalite Standartları (SKS) kapsamında yayımlanan SKS Evde Sağlık Rehberi’dir.

17. Evde yaşlı bakımında fiziksel aktivite desteğinin önemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yaşlı bireylerin bağımsızlığını artırmak
B) Yaşlı bireylerin ilaç kullanımını artırmak
C) Yaşlı bireylerin sosyal izolasyonunu artırmak
D) Yaşlı bireylerin psikolojik durumunu kötüleştirmek
E) Yaşlı bireylerin daha az hareket etmesini sağlamak

Cevap : A) Yaşlı bireylerin bağımsızlığını artırmak

Açıklama : Evde yaşlı bakımında fiziksel aktivite desteği, yaşlı bireylerin fiziksel ve ruhsal sağlığını destekleyerek, onların daha bağımsız bir yaşam sürmesine yardımcı olur.

18. Yaşlılarda kırılganlık ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Bireyin eş zamanlı birden çok ilaç kullanması şeklinde tanımlanabilmektedir.
B) Hareketsizlik kırılganlığın gelişimine katkıda bulunmaktadır.
C) Kırılganlık, yaşlı bireyin fiziksel, psikolojik ve sosyal sorunlarından kaynaklanır.
D) Kronik hastalıkların komplikasyonları kırılganlığın gelişimine katkıda bulunmaktadır.
E) Kırılganlık yönetilebilen bir geriatrik sendromdur.

Cevap : A) Bireyin eş zamanlı birden çok ilaç kullanması şeklinde tanımlanabilmektedir.

Açıklama : Kırılganlık, yaşlı bireylerde fizyolojik rezervlerin azalması ve çeşitli stres faktörlerine karşı direncin düşmesiyle ortaya çıkan bir durumdur. Birden çok ilaç kullanımı (polifarmasi) kırılganlığın bir göstergesi olsa da, kırılganlığın tanımı değildir.

19. Aşağıdakilerden hangisi evde bakım hizmetlerinin tarihsel gelişiminde önemli bir katkı sağlayan kişidir?

A) Clara Barton
B) Jean Henri Dunant
C) Lillian Wald
D) Albert Schweitzer
E) David Robinson

Cevap : C) Lillian Wald

Açıklama : Lillian Wald, Amerika’da evde sağlık hizmetlerinin ve yerleşim evleri hareketinin öncülerindendir ve evde bakım hizmetlerinin tarihsel gelişiminde önemli bir rol oynamıştır.

20. Aşağıdakilerden hangisi evde sağlık hizmetlerine başvuru ve değerlendirme ile ilgili yanlış bir bilgidir?

A) Başvurular internet üzerinden “Evde Sağlık Hizmetleri Başvuru Formu” doldurularak ya da telefon üzerinden yapılabilir.
B) Başvurular Toplum Sağlığı Merkezleri ve Aile Hekimlikleri üzerinden yapılabilir.
C) Başvuruları olumsuz neticelenenler yeniden değerlendirme talebinde bulunamaz.
D) İlgili birimler arasında oluşan anlaşmazlıklar sağlık hizmetleri komisyonu tarafından karara bağlanır.
E) Sunulan hizmet hastanın sağlık durumuna, ikametgahına ve hasta yoğunluğuna bakılarak uygun birim görevlendirilir.

Cevap : C) Başvuruları olumsuz neticelenenler yeniden değerlendirme talebinde bulunamaz.

Açıklama : Başvuruları olumsuz sonuçlanan kişiler, yeniden değerlendirme talebinde bulunabilirler. Bu nedenle C şıkkındaki ifade yanlıştır.