Yaşlı Bakım Mesleğinde Psikolojik ve Etik Konular 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Yaşlı bakımı, sadece fiziksel ihtiyaçların karşılandığı bir hizmet değil, aynı zamanda derin psikolojik ve etik boyutları olan karmaşık bir insani ilişkidir. Bu alanı anlamak için, “insan davranışlarının nedenlerini” sorgulayan psikoloji, sosyoloji ve antropoloji gibi davranış bilimlerinden yararlanmak gerekir. Bu makalede, yaşlı bakım mesleğinin temelini oluşturan yardım etme davranışı, etik yaklaşımlar ve bakım verenin psikolojisi gibi konular incelenecektir.

Yardım Etme Davranışının Psikolojisi

Yaşlı bakımı, özünde bir yardım etme davranışıdır. Bu davranış, “toplumsal normlar” gibi sosyal faktörlerden etkilenir. Ancak yardım etme davranışı her zaman beklenen şekilde ortaya çıkmaz. “Seyirci etkisi” olarak bilinen sosyal psikolojik olgu, bir olay karşısında etrafta başka insanlar varken bireylerin yardım etme sorumluluğunu daha az hissetmesini ve yardım etme isteğinin azalmasını ifade eder.

Yaşlı Bakımında Etik Yaklaşımlar

Bakım hizmetlerinde karşılaşılan ahlaki ikilemleri anlamak için temel etik kuramlarından faydalanılır.

• Deontolojik Etik: Eylemin sonucundan ziyade, ahlaki ilkelere ve ödeve uygunluğuna odaklanan bu kuram, filozof “Immanuel Kant” tarafından geliştirilmiştir.
• Erdem Etiği: Doğru eylemi değil, doğru karakteri merkeze alır. Bu yaklaşıma göre “ahlak eğitimine özel bir önem verilir ve yetişkinlerin gençlere ahlaki erdemleri aktarması” beklenir.

Bakım Verenin Psikolojisi

Yaşlı bakımı, bakım veren kişi üzerinde önemli psikolojik etkiler yaratabilir.

• Bakım Verme Güçlüğü: Bakım veren kişinin yaşadığı zorlanma, gerilme ve baskı hissidir. Bu durumun sadece psikolojik değil, aynı zamanda “objektif” olarak adlandırılan fiziksel sorun ve sıkıntıları da içeren bir yönü vardır.
• Bakım Nedenleri: İnsanlar yaşlı bakımını sadece “toplumsal değerler” veya psikolojik tatmin için üstlenmezler; bazen çaresizlik veya yaşlının evine ve parasına ihtiyaç duyma gibi nedenler de etkili olabilir.
• Duygusal Emek: Bakım hizmeti, “müşteri ile ilişki kurulan işlerde” sıkça karşılaşılan duygusal emeği yoğun bir şekilde gerektirir. Bu, çalışanın kendi duygularını yöneterek, kurumun beklediği duyguları sergilemesidir ve yöneticiler tarafından denetlenebilir.
• Duygusal Zekâ: Bakım verenin sahip olması gereken en önemli yetkinliklerden biridir. Öz-farkındalık, öz-yönetim, empati ve sosyal beceriler gibi temel bileşenleri vardır; “fiziksel dayanıklılık” ise bu bileşenlerden biri değildir.

İş Yaşamı ve Mutluluk

“Çalışma”, bireye sadece ekonomik kazanç değil, aynı zamanda bir gruba “aidiyet duygusu” da kazandırabilir. Çalışma ortamları, insanların “mutluluk arayışının en fazla olduğu yerlerden biridir”. Bu nedenle günümüzde “mutluluk yöneticisi” gibi yeni roller ortaya çıkmaktadır ve bu roldeki bir kişinin sahip olması gereken en önemli özelliklerden biri “empati kurabilmektir”. Filozoflar da mutluluk üzerine düşünmüşlerdir; Demokritos mutluluğu temel alan görüşlere sahipken, Aristo’ya göre mutluluk erdemli bir çalışmanın ve fiilin sonucudur.

Sonuç

Yaşlı bakım mesleği, “mobbing” gibi konularla kesişim alanı bulan “çalışma psikolojisi” ve örgütsel davranış gibi alanlarla yakından ilişkilidir. Davranışın “Uyaran -> Organizma -> Tepki” sürecini izlediğini bilmek, bakım verilen yaşlının ve bakım verenin davranışlarını anlamada bir çerçeve sunar. Nihayetinde bu meslek, yüksek düzeyde empati, etik farkındalık ve psikolojik dayanıklılık gerektiren, son derece değerli bir profesyonel alandır.

1. I. Bakım verme güçlüğü, başkasına bakım veren kişinin zorlanması, gerilmesi, kendini baskı altında hissetmesi anlamına gelmektedir.
II. Bakım verme güçlüğü sadece psikolojik yönü olan bir kavramdır.
III. Objektif bakım verme güçlüğü, bakım verenin fiziksel sorun ve sıkıntıları ile ilgilidir.
Bakım verme güçlüğü ile ilgili yukarıdaki ifade ya da ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Yalnız I
B) I ve III
C) I ve II
D) Yalnız II
E) Yalnız III

Cevap : B) I ve III

Açıklama : Bakım verme güçlüğü, bakım verenin zorlanması ve kendini baskı altında hissetmesi anlamına gelir (I). Bu durumun hem psikolojik hem de fiziki yönleri vardır, dolayısıyla sadece psikolojik yönü olan bir kavram değildir (II yanlıştır). Objektif bakım verme güçlüğü ise bakım verenin fiziksel sorun ve sıkıntılarıyla ilgilidir (III).

2. Aşağıdakilerden hangisi yardım etme davranışını tetikleyen toplumsal faktörlerden biridir?

A) Yardım isteyen bireyin tutumu
B) Toplumsal normlar
C) Bireysel çıkarlar
D) Toplumsal çıkarlar
E) Yardım edenin cinsiyeti

Cevap : B) Toplumsal normlar

Açıklama : Yardım etme davranışını tetikleyen toplumsal faktörlerden biri toplumsal normlardır. Bireyler, içinde yaşadıkları toplumun değer ve beklentilerine göre hareket etme eğilimindedirler.

3. Aşağıdakilerden hangisi genellikle yaşlı bakım hizmeti verenin bu sorumluluğu üstlenmesinin bir nedenidir?

A) İşsizlik
B) Toplumsal değerler
C) Kişisel doyumu artırma
D) Aile baskısı
E) Yaşlılardan gelen talepler

Cevap : B) Toplumsal değerler

Açıklama :

4. Erdem etiğinde ön plana çıkan bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Etiğin ve ahlaki yargıların doğası ve gerekçelendirilmesi konularıyla ilgilenir.
B) Eylemin değerini belirleyen şeyin bu eylemin ödeye, ahlaki ilke ya da yasaya uygunluğundan ziyade, eylemin sonucuna bağlı olduğunu savunur.
C) Ahlak eğitimine özel bir önem verir ve yetişkinlerin gençlere ahlaki erdemleri aktarmakla yükümlü olduğunu savunur.
D) Ahlakta eylemin sonucundan ziyade, eylemin temelindeki niyete odaklanmaktadır.
E) Etiğin ve ahlakın sadece uygulamalarla anlaşılacağını savunur.

Cevap : C) Ahlak eğitimine özel bir önem verir ve yetişkinlerin gençlere ahlaki erdemleri aktarmakla yükümlü olduğunu savunur.

Açıklama : Erdem etiği, ahlak eğitimine ve ahlaki karakterin gelişimine odaklanır. Erdemli bir insan olmanın önemini vurgular ve gençlere erdemlerin aktarılmasını savunur.

5. Aşağıdakilerden hangisi duygusal zekânın temel bileşenlerinden biri değildir?

A) Sosyal beceriler
B) Öz-yönetim
C) Empati
D) Öz-farkındalık
E) Fiziksel dayanıklılık

Cevap : E) Fiziksel dayanıklılık

Açıklama : Duygusal zekânın temel bileşenleri arasında öz-farkındalık, öz-yönetim, empati ve sosyal beceriler yer alır. Fiziksel dayanıklılık, bu bileşenlerden biri değildir.

6. I. Duygusal emek davranışında gösterilmesi gereken duyguların hepsi pozitif olmak zorundadır.
II. Örgüt yöneticileri tarafından çalışanın duyguları denetlenebilir.
III. Duygusal emek sürecinde duygular negatif yönlü de olabilir.
Duygusal emek ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız III
B) I ve III
C) Yalnız 1
D) II ve III
E) Yalnız II

Cevap : D) II ve III

Açıklama : Duygusal emek, yöneticiler tarafından denetlenebilir (II) ve bu süreçte gösterilmesi gereken duygular pozitif veya negatif olabilir (III). Duygusal emek sırasında sadece pozitif duygular gösterilmesi gerektiği ifadesi yanlıştır (I).

7. Aşağıdakilerden hangisi mutluluk yönetiminden sorumlu yöneticide olması gereken özelliklerden biridir?

A) Daha önce tüm departmanlarda çalışmış olmalı
B) Sürekli çalışmalı
C) Empati kurabilmeli
D) Karakter olarak baskın olmalı
E) Psikoloji mezunu olmalı

Cevap : C) Empati kurabilmeli

Açıklama : Mutluluk yönetiminden sorumlu bir yöneticinin, çalışanların duygularını anlayabilmesi ve onlara karşı duyarlı olabilmesi için empati kurabilme yeteneğine sahip olması gerekir.

8. Aşağıdakilerden hangisi örgütsel davranışla çalışma psikolojisinin kesiştiği konulardan biridir?

A) Meslek seçimi
B) Emeklilik psikolojisi
C) İşsizlik psikolojisi
D) İş arama davranışı
E) Mobbing

Cevap : E) Mobbing

Açıklama : Mobbing, hem örgütsel davranış hem de çalışma psikolojisinin kesiştiği bir konudur. Hem örgüt içindeki davranışları hem de bireyin psikolojik sağlığını etkiler.

9. I. Bakım hizmeti, yaşlının evine ve parasına ihtiyaç duyulması nedeniyle de gerçekleştirilebilir.
II. Çaresizlik yaşamak aile üyeleri tarafından evde bakım hizmetini gerçekleştirmenin bir nedeni olabilir.
III. Aile üyeleri, genellikle psikolojik olarak tatmin oldukları için yaşlı bakım hizmeti verirler.
Yaşlı bakım hizmeti ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri yanlıştır?

A) I ve III
B) Yalnız II
C) II ve III
D) Yalnız III
E) Yalnız 1

Cevap : D) Yalnız III

Açıklama : Yaşlı bakım hizmetleri, ekonomik ihtiyaçlar (I) ve çaresizlik (II) gibi nedenlerle gerçekleştirilebilir. Aile üyelerinin bakım hizmetini genellikle psikolojik olarak tatmin oldukları için verdikleri ifadesi yanlıştır (III). Bu durum, çoğu zaman zorunluluk veya baskıdan kaynaklanabilir.

10. I. Demokritos, mutluluğu temel alan görüşlere sahip bir filozoftur.
II. Mutluluk, genel olarak iyinin ne olduğunun bilinmesiyle anlaşılır.
III. Mutluluk, her ne olursa olsun haz almakla sağlanmalıdır.
Mutluluk ile ilgili yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız III
B) Yalnız II
C) I ve III
D) Yalnız I
E) I ve II

Cevap : E) I ve II

Açıklama : Demokritos, mutluluğu temel alan görüşlere sahip bir filozoftur (I). Mutluluk, genel olarak iyinin ne olduğunun bilinmesiyle anlaşılır (II). Mutluluğun her ne olursa olsun haz almakla sağlandığı görüşü ise hedonizm felsefesine aittir, genel bir mutluluk tanımı değildir (III yanlıştır).

11. I. Sosyoloji, toplumdaki olgu ve olaylarla toplum arasındaki ilişkiyi inceleyen bir bilim dalıdır.
II. Antropoloji ise daha çok ilkel toplumlardaki insan toplulukları ve kültürel ilişkileri açıklamaya çalışır.
III. Sosyal psikoloji, sadece bireyin toplumu nasıl etkilediği ile ilgilenir.
Davranış bilimlerinin konusunu oluşturan bilim dalları ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) I ve III
C) Yalnız III
D) I ve II
E) Yalnız II

Cevap : D) I ve II

Açıklama : Sosyoloji, toplumdaki olgu ve olaylarla toplum arasındaki ilişkiyi inceler (I). Antropoloji, ilkel toplumlardaki kültürel ilişkileri açıklamaya çalışır (II). Sosyal psikoloji ise hem bireyin toplumu hem de toplumun bireyi nasıl etkilediğiyle ilgilenir (III yanlıştır).

12. Yardım etme davranışında “seyirci etkisi” aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplumun baskısı ile yardım etme davranışının yerine getirilmesi
B) Yardım eden bireylerin sayısının fazlalaşması
C) Yardım etme davranışının başkaları tarafından izlenmesi
D) Başkalarının var olmasının yardım etme isteğini azaltması
E) Bireyin yalnız olduğu durumlarda yardım etme davranışının artması

Cevap : D) Başkalarının var olmasının yardım etme isteğini azaltması

Açıklama : Seyirci etkisi, bir olay karşısında etrafta başkaları olduğu için bireyin yardım etme isteğinin azalması veya sorumluluğun dağıldığını düşünmesidir.

13. Çalışma kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Çalışma, sadece ekonomik yönü olan bir kavramdır.
B) Çalışma, bireye aidiyet duygusu kazandırabilir.
C) Çalışma, bireye statü kazanımı sağlamaz.
D) Çalışma, bireye mutlaka bağlılık duygusu kazandırır
E) Çalışma, sosyal ilişkilerimizi tamamen ortadan kaldırır

Cevap : B) Çalışma, bireye aidiyet duygusu kazandırabilir.

Açıklama : Çalışma, bireye sadece ekonomik kazanç sağlamakla kalmaz, aynı zamanda bir gruba veya topluluğa ait olma hissi (aidiyet duygusu) de kazandırabilir.

14. I. Çalışma psikolojisi bireyin daha iyi ve olumlu hale gelebilmesi adına uğraş veren bilim dalıdır.
II. Çalışma psikolojisi bireyin sadece çalışma ortamındaki psikolojik durumuyla ilgilenir.
III. Motivasyon, çalışma psikolojisinin bir konusudur.
Çalışma psikolojisi ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) I ve II
B) Yalnız II
C) Yalnız I
D) II ve III
E) I ve III

Cevap : E) I ve III

Açıklama : Çalışma psikolojisi, bireyin daha iyi ve olumlu hale gelmesi için uğraşır (I) ve motivasyon da bu bilim dalının önemli konularından biridir (III). Ancak çalışma psikolojisi, bireyin çalışma hayatı dışında kalan alanlarını da dikkate alır, bu nedenle II. ifade yanlıştır.

15. Davranış sürecinde uyarandan sonra hangi süreç gelir?

A) Davranış
B) İhtiyaç
C) Organizma
D) Tepki
E) Dürtü

Cevap : C) Organizma

Açıklama : Davranış sürecinin aşamaları şunlardır: Uyaran – Organizma – Tepki. Bu süreçte organizma, uyarana karşı bir tepki verir.

16. I. Davranış bilimleri, sadece sosyoloji ve psikoloji bilimlerinden oluşur.
II. Davranış bilimleri sadece insan davranışlarını inceler.
III. Davranış bilimlerinin temel araştırma sorularından biri de “İnsan davranışlarının nedenleri nelerdir?” sorusudur.
Davranış bilimleri ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri yanlıştır?

A) I ve II
B) II ve III
C) I ve III
D) Yalnız III
E) Yalnız I

Cevap : A) I ve II

Açıklama : Davranış bilimleri, psikoloji ve sosyoloji dışında antropoloji gibi başka bilim dallarını da içerir (I yanlıştır). Sadece insan davranışlarını değil, hayvan davranışlarını da inceler (II yanlıştır). Davranış bilimlerinin temel amacı, insan davranışlarının nedenlerini anlamaktır (III doğrudur).

17. Deontolojik etik hangi filozof tarafından geliştirilmiştir?

A) Immanuel Kant
B) Aristo
C) John Staurt Mill
D) Jeremy Bentham
E) Eflatun

Cevap : A) Immanuel Kant

Açıklama : Deontolojik etik, eylemin sonucundan ziyade, ahlaki kuralların ve ödevin kendisine odaklanan bir etik kuramıdır ve en önemli temsilcisi Immanuel Kant’tır.

18. Duygusal emekle hangi tür işlerde daha fazla karşılaşılır?

A) Emek yoğun işlerde
B) Yazılım işlerinde
C) Müşteri ile ilişki kurulan işlerde
D) Teknik işlerde
E) Tıbbi analiz işlerinde

Cevap : C) Müşteri ile ilişki kurulan işlerde

Açıklama : Duygusal emek, bireyin bir işi yaparken örgütün gerektirdiği duygusal ifadeleri sergilemesidir. Bu durum, özellikle müşteriyle doğrudan ilişki kurulan hizmet sektöründeki işlerde daha fazla görülür.

19. I. Kant’a göre mutluluğun en önemli kaynağı erdemli olmaktır.
II. Çalışma ortamları mutluluk arayışının en fazla olduğu yerlerden biridir.
III. Aristo’ya göre mutluluk bir çalışmanın ve fiilin bir sonucudur.
Mutluluk ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) II ve III
B) I ve II
C) Yalnız I
D) Yalnız III
E) Yalnız II

Cevap : A) II ve III

Açıklama : Çalışma ortamları, insanların mutluluk arayışında olduğu önemli yerlerdendir (II). Aristo’ya göre mutluluk (eudaimonia), erdemli bir eylem ve çalışmanın sonucudur (III). Kant’a göre ise ödev bilincine uygun davranmak ahlakın temelidir, mutluluğun değil (I yanlıştır).

20. Aşağıdakilerden hangisi yardım etme davranış türlerinden biri değildir?

A) Rastgele yardım
B) Planlı yardım
C) Önemli yardım
D) Karşılıksız yardım
E) Dolaylı yardım

Cevap : A) Rastgele yardım

Açıklama :