Yaşlılarda Fiziksel Sağlık Sorunları ve Rehabilitasyon 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Yaşlanma, insan vücudunda doğal fizyolojik değişikliklerin meydana geldiği bir süreçtir. Bu süreçte görme ve işitme gibi duyularda azalmalar yaşanabilirken, ağrıya duyarlılık genellikle azalmaz, aksine artabilir. Bu makalede, yaşlılık döneminde sıkça karşılaşılan kas-iskelet sistemi sorunları, ağrı, metabolik hastalıklar ve bu sorunlara yönelik rehabilitasyon yaklaşımları incelenecektir.

Kas-İskelet Sistemi Sorunları

Yaşla birlikte kas-iskelet sisteminde önemli değişiklikler meydana gelir. Bu sistemi anlamak için temel anatomi bilgisi önemlidir. Örneğin, omuz yapısı “humerus, scapula (kürek kemiği) ve clavicula (köprücük kemiği)” olmak üzere 3 kemikten oluşur. Omurlar arasında ise esneklik sağlayan ve şokları emen “diskler” bulunur.

• Osteoporoz (Kemik Erimesi): Yaşlılıkta sık görülen bu hastalığı belirleyen asıl faktör, “kemik yoğunluğundaki azalmadır”. Yaşlanma ve kadın olmak gibi yapısal risk faktörlerinin yanı sıra, “alkol kullanımı” gibi değiştirilebilir çevresel risk faktörleri de bulunur.
• Osteoartrit (Kireçlenme): Eklemlerdeki kıkırdak dokusunun aşınmasıdır ve 75 yaş üstü bireylerin yaklaşık “yüzde 80’inde” görülür. En belirgin özelliklerinden biri, 30 dakikadan uzun süren sabah tutukluğudur.
• Kırıklar: Kemik yoğunluğunun azalmasıyla yaşlılarda kırık riski artar. Kemiğin iki parçaya ayrıldığı ancak konumlarının bozulmadığı kırıklara “basit kırıklar”, kemik bütünlüğünün kısmen bozulduğu kırıklara ise “kısmi kırıklar” denir. Kırık sonrası hareketsizlik ise kasların hacim ve güç kaybetmesi anlamına gelen “kas atrofisine” yol açabilir.

Ağrı Yönetimi

Ağrı, yaşlılıkta sık karşılaşılan bir sorundur ve yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir. Ağrılar kaynaklandığı yere ve süresine göre sınıflandırılır. Birdenbire ortaya çıkan ve kısa süreli olan ağrılara “akut ağrı” denir. Yeri tam olarak belirlenemeyen ve iç organlardan kaynaklanan yaygın ağrılara ise “viseral ağrı” adı verilir.

Metabolik Sorunlar ve Düşmeler

Yaşla birlikte metabolik hastalıkların görülme sıklığı artar. Bunların başında gelen diyabet için en önemli risk faktörlerinden biri bel çevresindeki yağlanmadır. Risk sınırı, erkeklerde 102 cm, kadınlarda ise 88 cm‘dir. Diyabetli bir bireyin sağlıklı yaşaması için sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite esastır; “aşırı şeker tüketiminden” kaçınılmalıdır.

Yaşlılarda sık görülen bir diğer sorun ise düşmelerdir. Düşmelerin genel risk faktörleri arasında “postüral kontrolün azalması” ve “yürüyüş bozuklukları” yer alır.

Rehabilitasyon Yaklaşımları

Rehabilitasyon, kaybedilen fonksiyonları geri kazandırmayı ve yaşam kalitesini artırmayı hedefler.

• Egzersiz Türleri: Sırtı geriye doğru bükme hareketlerini içeren “ekstansiyon egzersizleri”, postüral bel ağrılarında faydalı olabilirken, omur kayması olan “spondilolistezis” durumunda sakıncalıdır.
• Ameliyat Sonrası Rehabilitasyon: Örneğin, “kalça artroplastisi” ameliyatından sonraki birinci günde ayak bileği egzersizleri gibi hafif hareketler önerilirken, “bisiklet çevirme egzersizi” gibi zorlayıcı hareketler uygun değildir.

Sonuç

Yaşlılarda fiziksel sağlığın korunması ve rehabilitasyonu, bireye özgü ve bütüncül bir yaklaşım gerektirir. İnsan vücudunda gelişimi en geç, yaklaşık 21 yaşına kadar süren kemiğin “clavicula” (köprücük kemiği) olması gibi biyolojik gerçeklerden, yaşa bağlı ortaya çıkan hastalıklara kadar geniş bir bilgi birikimi, bu alandaki profesyoneller için temel bir gerekliliktir.

1. “İç organ kaynaklı ağrılardır. Lokalize olmayan yaygınlık gösterebilen ağrı türüdür.” Kaynaklandığı bölgeye göre yukarıda tanımı verilen ağrı çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Periferal ağrı
B) Yansıyan ağrı
C) Sempatik ağrı
D) Viseral ağrı
E) Somatik ağrı

Cevap : D) Viseral ağrı

Açıklama : Viseral ağrı, iç organlardan kaynaklanan, genellikle tam olarak yeri belirlenemeyen ve yaygın hissedilen bir ağrı türüdür.

2. Omurlar birbirlerine lifli kıkırdak yapılı bağlarla bağlanmıştır. Omurların arasındaki bu yapıya verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Omur gövdesi
B) Eklem çıkıntısı
C) Omur deliği
D) Disk
E) Omur kemeri

Cevap : D) Disk

Açıklama : Omurlar arasında bulunan, lifli kıkırdak yapılı bağlara disk adı verilir.

3. Hangi kemik 21 yaşına kadar gelişimi süren en geç kemiktir?

A) Radius
B) Scapula
C) Clavicula
D) Stemum
E) Humerus

Cevap : C) Clavicula

Açıklama : Clavicula (köprücük kemiği), 21 yaşına kadar gelişimi devam eden ve vücudun en geç gelişen kemiğidir.

4. “Immobilizasyon, çevre yumuşak dokuların kısalmasına ve gücünün azalmasına yol açar. Kaslar hareketsiz kaldıkça ve kasılma meydana gelmediği zaman hızla hacim ve güç kaybederler.” Yukarıda tanımı verilen kırık komplikasyonu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kas atrofisi
B) Sudeck atrofisi
C) İnfeksiyon
D) Yumuşak doku yaralanması
E) Avasküler nekroz

Cevap : A) Kas atrofisi

Açıklama : Kas atrofisi, kasların hareketsiz kalması (immobilizasyon) sonucunda hacim ve güç kaybetmesi durumudur.

5. Osteoporozu belirleyen asıl faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kemik yoğunluğundaki azalma
B) Menopoz
C) Fazla kilo
D) İleri yaş
E) Kırık

Cevap : A) Kemik yoğunluğundaki azalma

Açıklama : Osteoporoz, kemik yoğunluğundaki azalma sonucu kemiklerin daha kırılgan hale gelmesiyle karakterize bir hastalıktır. Kemik yoğunluğundaki azalma, osteoporozu belirleyen asıl faktördür.

6. Aşağıdakilerden hangisi ekstansiyon egzersizlerinin endikasyonlarından biri değildir?

A) Akut dönem sonrası disk problemleri
B) Fleksiyona bağlı postüral bel ağrısı
C) Spondilolistezis
D) Ankilozan spondilit
E) Fleksiyonun ağrılı olduğu mekanik bel ağrısı

Cevap : C) Spondilolistezis

Açıklama : Ekstansiyon egzersizleri, sırtı geriye doğru bükme hareketlerini içerir. Bu egzersizler, spondilolistezis (bir omurun diğerinin üzerine kayması) durumunda sakıncalıdır, bu nedenle bir endikasyon değildir.

7. Aşağıdakilerden hangisi osteoporozun yapısal risk faktörlerinden biri değildir?

A) Düşük kemik kitlesi
B) Beyaz ırk
C) Alkol kullanımı
D) Kadın olmak
E) Yaşlanma

Cevap : C) Alkol kullanımı

Açıklama : Osteoporozun yapısal risk faktörleri arasında düşük kemik kitlesi, beyaz ırk, kadın olmak ve yaşlanma gibi değiştirilemeyen faktörler yer alır. Alkol kullanımı ise değiştirilebilir bir çevresel risk faktörüdür.

8. 75 yaş ve üzeri her 100 bireyin yaklaşık yüzde kaçında eklem dejenerasyonuna rastlanır?

A) yüzde 15
B) yüzde 80
C) yüzde 95
D) yüzde 5
E) yüzde 35

Cevap : B) yüzde 80

Açıklama : 75 yaş ve üzeri bireylerin yaklaşık yüzde 80’inde, yaşlanmaya bağlı olarak eklem dejenerasyonu (kireçlenme) görülür.

9. “Yağları vücudun bel bölgesinde toplananlar (şişman olmasalar bile) bel çevresi erkekte…….. cm. yi kadında …….. cm.’yi geçen kişiler diyabet hastalığı riski altındadır.”
Yukarıda boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) 85-90
B) 90-60
C) 102-88
D) 75-80
E) 80-80

Cevap : C) 102-88

Açıklama : Bel çevresi, diyabet hastalığı riski için önemli bir göstergedir. Erkeklerde 102 cm, kadınlarda ise 88 cm’yi geçen kişilerde diyabet riski artar.

10. Bu kırıklarda kemik bütünlüğü bozulmuş, kemik iki parçaya ayrılmıştır fakat kemiklerin konumları doğal konumlarına yakındır ve çevre yumuşak dokular az zarar görmüştür.
Yukarıda tanımı yapılan kırık çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Açık kemik kırıkları
B) Parçalı kemik kırıkları
C) Avülsiyon kırıkları
D) Basit kemik kırıkları
E) Kesmi kemik kırıkları

Cevap : D) Basit kemik kırıkları

Açıklama : Basit kemik kırıkları, kemiğin iki parçaya ayrıldığı ancak kemiklerin doğal konumlarına yakın olduğu ve çevre yumuşak dokuların az zarar gördüğü kırık çeşididir.

11. Kalça artroplastisi ameliyatı sonrası süreçte aşağıdaki birinci gün için yapılacak egzersiz tavsiyelerinden hangisi önerilmez?

A) Bisiklet çevirme egzersizi
B) Kalça kasma egzersizleri
C) Ayak bileği egzersizleri
D) Kalça ve diz bükme hareketleri
E) Uyluk kasma egzersizleri

Cevap : A) Bisiklet çevirme egzersizi

Açıklama : Kalça artroplastisi ameliyatı sonrası ilk gün için kalça kasma, ayak bileği ve diz bükme egzersizleri önerilir. Ancak bisiklet çevirme egzersizi gibi daha yoğun ve zorlayıcı egzersizler ilk gün için uygun değildir.

12. ….. birdenbire ortaya çıkar ve kısa sürelidir. Genellikle kemik, kas veya organlar gibi dokuların hasar görmesiyle oluşur. Başlangıç aşamasında, kaygı ve duygusal huzursuzluk ağrıya eşlik eder.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Viseral ağrı
B) Kronik ağrı
C) Somatik ağrı
D) Sempatik ağrı
E) Akut ağrı

Cevap : E) Akut ağrı

Açıklama : Akut ağrı, birdenbire ortaya çıkan, kısa süreli ve genellikle doku hasarı ile ilişkili bir ağrı türüdür. Kronik ağrı ise uzun süreli bir ağrıdır.

13. Kemik bütünlüğünün kısmi olarak bozulduğu ancak kemiğin hâlâ tek parça olduğu ve çevre yumuşak dokuların minimal düzeyde zarar gördüğü kırık çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Parçalı kemik kırıkları
B) Kısmi kemik kırıkları
C) Basit kemik kırıkları
D) Segmental kırıklar
E) Açık kemik kırıkları

Cevap : B) Kısmi kemik kırıkları

Açıklama : Kısmi kemik kırıkları, kemik bütünlüğünün tamamen bozulmadığı, kemiğin hala tek parça olduğu kırık çeşididir. Çevre yumuşak doku hasarı da minimaldir.

14. “Üçgen yapıda, yassı görünüme sahip bir kemik olma özelliğine sahiptir. Omuz bölümünde vücudun arka kısmında bulunur. Çok fazla kas üzerine yapışmaktadır. Kol kemiği ile güçlü bir eklem yapma gücüne sahiptir”
Yukarıda tanımı ve yeri ile ilgili bilgi verilen kemiğin adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ulna (Dirsek kemiği)
B) Clavicula (Köprücük kemiği)
C) Humerus (Kol kemiği)
D) Scapula (Kürek kemiği)
E) Radius (Önkol kemiği)

Cevap : D) Scapula (Kürek kemiği)

Açıklama : Üçgen yapıda, yassı görünüme sahip olan ve omuzun arka kısmında yer alan kemik Scapula (Kürek kemiği)’dir.

15. Omuz yapısında kaç adet kemik bulunur?

A) 5
B) 4
C) 2
D) 1
E) 3

Cevap : E) 3

Açıklama : Omuz yapısı, 3 adet kemikten oluşur: Humerus (kol kemiği), Scapula (kürek kemiği) ve Clavicula (köprücük kemiği).

16. Aşağıdakilerden hangisi diyabetli bireyler için sağlıklı yaşamanın dört altın kuralından biri değildir?

A) Aşırı miktarda şeker tüketimi
B) Yeterli ve düzenli fiziksel aktivite
C) Tıbbi bakım ve kendi kendine kontrol
D) Sağlıklı beslenme
E) Dengeli ve düzenli sosyal yaşam

Cevap : A) Aşırı miktarda şeker tüketimi

Açıklama : Diyabetli bireyler için sağlıklı yaşamanın altın kuralları arasında sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve tıbbi kontrol yer alır. Aşırı miktarda şeker tüketimi ise diyabet hastaları için kaçınılması gereken bir durumdur.

17. I. Postüral kontrolün azalması
II. Yürüyüş bozulması
III. Serebrovasküler hastalıklar
IV. Parkinson hastalığı
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri düşmenin genel risk faktörlerinden biridir?

A) Yalnız II
B) I ve II
C) Yalnız I
D) III ve IV
E) III ve IV

Cevap : B) I ve II

Açıklama :

18. I. Yaşlılıkta görme, işitme, dokunma duyusu gibi duygularda değişiklikler oluşur.
II. Görme keskinliği azalır, gözün ışığa karşı duyarlılığı ve yanıt verme hızı azalır.
III. İşitme duyusunda yaşlılıkla birlikte algılamada giderek azalma oluşmaya başlar.
IV. Ağrıya duyarlılık ve ağrı şikayetlerinde ileri yaşlarda azalma görülür.
Yaşlılıkla ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

A) II, III ve IV
B) II ve III
C) III ve IV
D) I ve II
E) I, II ve III

Cevap : E) I, II ve III

Açıklama :

19. I. Dizin aktif hareketi sırasında diz ağrısı bulunmaması
II. Dizlerde en az 30 dakika süren sabah tutukluğu
III. Dizlerde ağrı olmaksızın radyolojik osteofit
IV. Dizlerde yatış ve uyanış ağrısı oluşması
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri diz osteoartritinin belirtilerindendir?

A) I ve II
B) Yalnız II
C) II, III ve IV
D) I, III ve IV
E) III ve IV

Cevap : B) Yalnız II

Açıklama :

20. Omur disklerine dair aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Omurları birbirine bağlayan lifli kıkırdak yapılı bağlardır.
B) Omurgaya esneme kabiliyeti kazandırırlar.
C) Her bir omurganın arasında bulunurlar.
D) Vücudumuza gelebilecek basınç durumunda bu basıncı azaltarak omurga sistemine dengeli bir şekilde dağıtırlar.
E) Omurga uzunluğunun 3/4’ten fazlasını oluştururlar.

Cevap : E) Omurga uzunluğunun 3/4’ten fazlasını oluştururlar.

Açıklama : Omurlar arasında yer alan diskler, omurganın esnekliğini sağlar ve basınca karşı tampon görevi görür. Ancak omurga uzunluğunun 3/4’ten fazlasını oluşturmazlar.