Yaşlılarda Nörolojik Hastalıklar ve Rehabilitasyon 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Kronolojik olarak “65” yaş ve üzeri olarak kabul edilen yaşlılık dönemi, sinir sisteminde çeşitli değişikliklerin meydana geldiği bir süreçtir. Bu değişiklikler, demans, inme ve Parkinson gibi nörolojik hastalıkların görülme sıklığını artırır. Bu hastalıkların doğru tanısı, belirtilerinin anlaşılması ve etkili rehabilitasyon süreçlerinin planlanması, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini korumak için hayati öneme sahiptir. Bu makalede, yaşlılarda sık görülen nörolojik hastalıklar ve bu hastalıklara yönelik yaklaşımlar incelenecektir.

Yaşlanan Sinir Sistemi ve Beyin Yapısı

Bir erişkin beyni ortalama “1300-1400 gram” ağırlığındadır ve en gelişmiş bölümü, karmaşık zihinsel işlevlerden sorumlu olan “alın lobu (frontal lob)”dur. Yaşlanmayla birlikte sinir hücresi kayıpları nedeniyle hareketler yavaşlar ve reaksiyon zamanı uzar. Ancak “beyin ağırlığı erkeklerde yüzde 85, kadınlarda yüzde 70 azalır” gibi ifadeler yanlıştır; azalma olsa da bu oranlarda değildir. Beynin “plastisite” adı verilen yeniden organize olma yeteneği, rehabilitasyonun temelini oluşturur. Bu yetenek çevresel uyarılar, öğrenme ve duygulardan etkilenirken, “otomatik yapılan hareketler” tarafından etkilenmez.

Serebrovasküler Hastalıklar (İnme) ve Rehabilitasyonu

“Serebrovasküler hastalıklar”, beyni besleyen damarların tıkanması veya kanaması ile ortaya çıkan durumlardır. Bu hastalıkların en bilineni olan “inme”, fokal serebral fonksiyon kaybı belirtilerinin hızla yerleştiği bir sendromdur. Yaş, diyabet, sigara ve geçirilmiş SVO gibi risk faktörleri inmeyi tetiklerken, “kan grubu” bir risk faktörü olarak kabul edilmez. İnme sonrası beyindeki konuşma merkezlerinin hasar görmesiyle dil becerilerinin kaybedilmesi durumuna “afazi” denir.

İnme sonrası rehabilitasyon, hastanın fonksiyonel bağımsızlığını yeniden kazanması için kritik öneme sahiptir. Rehabilitasyona erken dönemde başlanmalı ve hastanın durumuna göre devam ettirilmelidir; “altı ay sonra rehabilitasyon bırakılmalıdır” düşüncesi kesinlikle yanlıştır. Rehabilitasyon sürecinde üst ekstremitede (kolda) görülebilecek önemli komplikasyonlardan biri “omuz subluksasyonu”‘dur.

Demans ve Alzheimer Hastalığı

“Demans”, merkezi sinir sisteminin hasarlanması sonucu birden fazla bilişsel alanın bozulduğu, kalıcı ve ilerleyici bir klinik tablodur. Demans hastalarında delüzyon, halüsinasyon, depresyon ve ajitasyon gibi davranışsal ve psikolojik belirtiler görülür; “sürekli mutluluk” bu belirtilerden biri değildir. Benzer şekilde evin odalarını karıştırma, aynı konuları tekrar etme gibi belirtiler demansa işaret ederken, “işitmede azalma” genellikle yaşlanmanın doğal bir sonucudur. Demansın davranışsal belirtileri arasında “bradikinezi” (hareketlerde yavaşlama) yer almaz; bu, Parkinson hastalığının bir belirtisidir.

Demansın en yaygın türü olan Alzheimer hastalığının “Evre 2” döneminde hastalar cüzdan, anahtar gibi genel objelerin yerlerini unutmaya başlarlar. Tanı sürecinde beyin yapısını incelemek için BT, MR, PET gibi görüntüleme yöntemlerinden faydalanılırken, “Röntgen (X-ray)” bu amaçla kullanılmaz.

Parkinson Hastalığı ve Diğer Nörolojik Bulgular

“Parkinson” hastalığı, beyinde dopamin üreten hücrelerin yüzde 60 ila yüzde 80’inin kayba uğraması sonucu ortaya çıkan bir motor sistem bozukluğudur. Bu hastalığın en belirgin semptomlarından biri, demansla karıştırılmaması gereken bradikinezidir. Genel olarak nörolojik hastalıkların belirtileri arasında inkontinans (idrar kaçırma), baş dönmesi, ağrı ve denge bozuklukları sayılabilir. “Normal hareket komponentleri” ise bir hastalık bulgusu değil, sağlıklı bir durumun göstergesidir.

1. Aşağıdaki hastalıkların hangisinde dopamin üreten hücrelerin yüzde 60 ila yüzde 80’i kayba uğradığında yeterli miktarda dopamin üretilemez?

A) Gastrit
B) Hipotansiyon
C) Diabetus Mellitus
D) Hipertansiyon
E) Parkinson

Cevap : E) Parkinson

Açıklama : Parkinson hastalığı, beyinde dopamin üreten hücrelerin yüzde 60 ila yüzde 80’inin kayba uğraması sonucu yeterli miktarda dopamin üretilememesiyle ortaya çıkar.

2. Bir erişkin beyni ortalama kaç gramdır?

A) 2200-2300 gram
B) 350-450 gram
C) 1900-2000 gram
D) 1300-1400 gram
E) 500-600 gram

Cevap : D) 1300-1400 gram

Açıklama : Bir erişkin beyni ortalama 1300-1400 gram ağırlığındadır.

3. Aşağıdakilerden hangisi demans hastalarında görülen davranışsal ve psikolojik belirtilerden biri değildir?

A) Delüzyon
B) Halüsinasyon
C) Sürekli mutluluk
D) Depresyon
E) Ajitasyon

Cevap : C) Sürekli mutluluk

Açıklama : Demans hastalarında delüzyon, halüsinasyon, depresyon ve ajitasyon gibi davranışsal ve psikolojik belirtiler görülür. Sürekli mutluluk ise bu belirtiler arasında yer almaz.

4. Beyindeki konuşma merkezlerinde meydana gelen bir hasar sonucunda konuşma, konuşulanı anlama, adlandırma, tekrarlama, okuma veya yazma gibi becerilerin kısmen ya da tamamen kaybına verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ağrı
B) Afazi
C) Inkontinans
D) Baş dönmesi
E) Depresyon

Cevap : B) Afazi

Açıklama : Beyindeki konuşma merkezlerinde meydana gelen hasar sonucunda konuşma ve dil becerilerinin kısmen veya tamamen kaybına afazi adı verilir.

5. Aşağıdakilerden hangisi SVO (serebrovasküler olay) risk faktörlerinden biri değildir?

A) Diyabet
B) Geçirilmiş SVO
C) Kan grubu
D) Sigara
E) Yaş

Cevap : C) Kan grubu

Açıklama : SVO risk faktörleri arasında diyabet, geçirilmiş SVO, sigara kullanımı ve yaş yer alır. Kan grubu SVO için bir risk faktörü olarak kabul edilmez.

6. Vasküler nedenler dışında görünür bir neden olmaksızın fokal serebral fonksiyon kaybına ait belirti ve bulguların hızla yerleşmesi ile karakterize klinik sendrom aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demans
B) İnme
C) Amiyotrofik Lateral Skleroz
D) Myastenia Gravis
E) Parkinson hastalığı

Cevap : B) İnme

Açıklama : İnme, vasküler nedenler dışında görünür bir neden olmaksızın, fokal serebral fonksiyon kaybına ait belirti ve bulguların hızla yerleşmesi ile karakterize klinik bir sendromdur.

7. Aşağıdakilerden hangisi demansın davranışsal belirtilerinden değildir?

A) Ajitasyon
B) Huzursuzluk
C) Bradikinezi
D) Halüsinasyon
E) Sadakatsizlik

Cevap : C) Bradikinezi

Açıklama : Demansın davranışsal belirtileri arasında ajitasyon, huzursuzluk, halüsinasyon ve sadakatsizlik yer alır. Bradikinezi (hareketlerde yavaşlama), Parkinson hastalığının bir belirtisidir.

8. Beyni besleyen damarların tıkanması veya kanaması ile ortaya çıkan, hasar gören beyin bölgesi ile ilgili belirtiler veren hastalıklar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Boşaltım sistemi hastalıkları
B) Romatolojik hastalıklar
C) Alt solunum yolu hastalıkları
D) Üst solunum yolu hastalıkları
E) Serebrovasküler hastalıklar

Cevap : E) Serebrovasküler hastalıklar

Açıklama : Beyni besleyen damarların tıkanması veya kanaması ile ortaya çıkan hastalıklara serebrovasküler hastalıklar denir.

9. Aşağıdakilerden hangisi serebrovasküler hastalıklarının (SVO) major etkenlerinden değildir?

A) Yaş
B) Geçirilmiş SVO veya geçici iskemik atak
C) Diabet
D) Hipertansiyon
E) Arteroskleroz

Cevap : E) Arteroskleroz

Açıklama :

10. Alzheimer hastalığının hangi evresinde hastalar cüzdan, anahtar, gözlük gibi genel objelerin yerlerini unutmaya başlarlar?

A) Evre 5
B) Evre 3
C) Evre 4
D) Evre 2
E) Evre 1

Cevap : D) Evre 2

Açıklama :

11. Serebrovasküler hastalıklar (SVO) tedavisi ile ilgili aşağıdaki önerilerden hangisi yanlıştır?

A) Hastalar mümkün olduğunca erken mobilize edilmelidir.
B) His kaybı yaşayan hastalara spesifik duysal eğitim verilebilir.
C) Rehabilitasyona erken dönemde başlanmalıdır.
D) Altı ay sonra rehabilitasyon bırakılmalıdır.
E) Belirli günlük yaşam aktivitelerinde aksama olan hastalara özel tedaviler programlanmalıdır.

Cevap : D) Altı ay sonra rehabilitasyon bırakılmalıdır.

Açıklama : Serebrovasküler olay (SVO) sonrası rehabilitasyon süreci, hastanın iyileşme hızına ve ihtiyaçlarına göre devam ettirilmelidir. Altı ay sonra rehabilitasyonun bırakılması gerektiği ifadesi yanlıştır.

12. Aşağıdakilerden hangisi Alzheimer Hastalığı’nın tanısını koymak için faydalanılan görüntüleme yöntemlerinden değildir?

A) Bilgisayarlı Tomografi (BT)
B) Manyetik Rezonans (MR)
C) Pozitron Emisyon Tomografi (PET)
D) Röntgen (X-ray)
E) Tek Foton Emisyon Tomografi (SPECT)

Cevap : D) Röntgen (X-ray)

Açıklama : Alzheimer hastalığının tanısında, beyin yapısını ve metabolizmasını incelemek için Bilgisayarlı Tomografi (BT), Manyetik Rezonans (MR), Pozitron Emisyon Tomografi (PET) ve Tek Foton Emisyon Tomografi (SPECT) gibi görüntüleme yöntemlerinden faydalanılır. Röntgen (X-ray) bu amaçla kullanılmaz.

13. Beynin en gelişmiş lobu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Arikafa lobu (occipital lob)
B) Taban lobu (medulla)
C) Alın lobu (frontal lob)
D) Şakak lobu (temporal lob)
E) Yan duvar lobu (parietal lob)

Cevap : C) Alın lobu (frontal lob)

Açıklama : Alın lobu (frontal lob), beynin en gelişmiş lobudur ve akıl yürütme, problem çözme, dil ve motor beceriler gibi daha karmaşık işlevlerden sorumludur.

14. Merkezi Sinir Sisteminin (MSS) hasarlanması sonucu bilinç bulanıklığı, birden fazla kognitif alanın bozulduğu ve buna bağı olarak günlük yaşam aktivitelerinin etkilendiği ve eski düzeyde sürdürülemediği, doğal seyri açısından kalıcı ve sıklıkla ilerleyici bir klinik tablo ile seyreden hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demans
B) Hipertansif kalp hastalığı
C) Epilepsi
D) Amiyotrofik lateral skleroz
E) Myastenia gravis

Cevap : A) Demans

Açıklama : Demans, Merkezi Sinir Sistemi’nin hasarlanması sonucu bilinç bulanıklığı, birden fazla kognitif alanda bozulma ve günlük yaşam aktivitelerinin etkilenmesiyle seyreden, kalıcı ve ilerleyici bir hastalıktır.

15. Yaşlanma ile sinir sisteminde meydana gelen değişikliklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Beyin ağırlığı erkeklerde yüzde 85, kadınlarda yüzde 70 azalır.
B) Yaşlandıkça sinir hücresi kayıpları oluşması nedeniyle hareketler yavaşlar, reaksiyon zamanı uzar.
C) Beyin metabolizma hızında ve kan akımında minimal azalma olur.
D) Beyincik yaşlanmayla yaklaşık yüzde 25’lik bir hücre kaybına uğrar.
E) Reaksiyon ve hareket zamanlarındaki düşüş, kişilerin bazı günlük aktivitelerini yapmada olumsuz etkilere neden olur.

Cevap : A) Beyin ağırlığı erkeklerde yüzde 85, kadınlarda yüzde 70 azalır.

Açıklama : Yaşlanma ile beyin ağırlığı azalır, ancak bu oran erkeklerde yüzde 85 ve kadınlarda yüzde70 gibi yüksek değildir. Bu ifade yanlıştır.

16. Aşağıdakilerden hangisi plastisiteyi etkilemez?

A) Otomatik yapılan hareketler
B) Çevresel uyarılar
C) Davranış
D) Duygu ve düşünceler
E) Gelişim ve öğrenme

Cevap : A) Otomatik yapılan hareketler

Açıklama : Plastisite, çevresel uyarılar, davranış, duygu, düşünce, gelişim ve öğrenme gibi faktörlerden etkilenir. Otomatik yapılan hareketler ise plastisiteyi etkilemez.

17. Aşağıdakilerden hangisi bulgulardan biri değildir?

A) Normal hareket komponentleri
B) İnkontinans (idrar kaçırma)
C) Baş dönmesi
D) Ağrı
E) Denge ve yürüyüş bozuklukları

Cevap : A) Normal hareket komponentleri

Açıklama : Nörolojik hastalıkların belirtileri arasında inkontinans, baş dönmesi, ağrı ve denge-yürüyüş bozuklukları yer alır. Normal hareket komponentleri ise sağlıklı bir nörolojik durumun göstergesidir, bir bulgu değildir.

18. Aşağıdakilerin hangisi demansın belirtilerinden biri değildir?

A) Evin odalarını karıştırma
B) İşitmede azalma
C) Aynı konuları tekrar etme
D) Aynı soruları sorma
E) Konuşma bozukluklarında artış

Cevap : B) İşitmede azalma

Açıklama : Demans belirtileri arasında evin odalarını karıştırma, aynı konuları tekrar etme, aynı soruları sorma ve konuşma bozukluklarında artış yer alır. İşitmede azalma ise yaşlanmanın genel bir fizyolojik belirtisidir, demansın özel bir belirtisi değildir.

19. Aşağıdakilerden hangisi SVO (serebrovasküler olay) rehabilitasyonunda üst ekstremitede görülecek komplikasyonlardan biridir?

A) Derin ven trombozu
B) Düşük ayak
C) Amputasyon
D) Kalça kırıkları
E) Omuz subluksasyonu

Cevap : E) Omuz subluksasyonu

Açıklama : Omuz subluksasyonu, serebrovasküler olay (SVO) rehabilitasyonunda üst ekstremitede (kol ve omuz) görülebilecek komplikasyonlardan biridir.

20. Kronolojik olarak yaşlılık sınırı hangi yaşta başlar?

A) 55
B) 65
C) 45
D) 85
E) 75

Cevap : B) 65

Açıklama : Kronolojik olarak yaşlılık sınırı, genellikle 65 yaş ve üzeri olarak kabul edilir.