E-Ticaret ve Yapay Zeka 2024-2025 Vize Soruları

Giriş: E-Ticaretin Evrimi ve Büyümesi

İnternetin atası sayılabilecek “ARPANET”‘in kurulmasından bu yana dijital dünya, ticareti kökten değiştirdi. Özellikle “Covid-19 salgını” gibi küresel olayların tetiklemesiyle e-ticaret, modern ekonominin vazgeçilmez bir parçası haline geldi. Günümüzde ticaret, sadece büyük şirketler arasında değil, iki tüketici arasında (“C2C”) dahi gerçekleşebilmekte ve birden çok satıcıyı müşterilerle buluşturan “Pazar yeri” platformları bu ekosistemin merkezinde yer almaktadır.

Tüketici Davranışının Değişen Yüzü: ZMOT ve Müşteri Deneyimi

Dijitalleşme, tüketicinin satın alma yolculuğunu yeniden şekillendirmiştir. Geleneksel pazarlamadaki FMOT (Rafteki İlk Karşılaşma Anı) ve SMOT (Deneyim Anı) kavramlarına Google tarafından “ZMOT” (Sıfır Anı) eklenmiştir. Bu, tüketicinin internette araştırma yaparak karar verdiği kritik aşamadır. Müşteri deneyimini anlamak ve iyileştirmek için “Tasarım Odaklı Düşünme” gibi metotlar kullanılır; bu metodun temel aşamaları arasında Araştırma, Sorun Tanımlama ve Değerlendirme yer alırken, “Analitik Çözümleme” zorunlu bir aşama değildir. Müşterinin yaşadığı deneyim markadan beklediğinden düşük çıktığında ise bu durum “Acı Nokta” (Pain Point) olarak tanımlanır. Bir e-ticaret uygulamasının reklamının TV’de izlenmesi dolaylı bir deneyimken, uygulamayı indirmek, açmak ve kullanmak doğrudan deneyimlerdir.

Dijital Vitrin: Arama Motoru Optimizasyonu (SEO)

E-ticarette görünür olmanın en temel yolu, dünya çapında bilinen kısaltması “SEO” olan Arama Motoru Optimizasyonu’dur. SEO, bir web sitesinin reklam ödemesi yapmadan, arama motorlarında üst sıralarda yer almasını hedefler. Bu şekilde elde edilen sonuçlara “Organik Sonuçlar” denir. İyi bir SEO için site hızını artırmak, doğru başlık yapısı kurmak ve içerikleri optimize etmek gerekir. Ancak “uygun anahtar kelimeleri SEM kapsamında satın almak”, ücretli reklamcılık (SEM) faaliyetidir ve organik optimizasyon olan SEO’nun bir parçası değildir.

E-Ticaretin Perde Arkası: Teknik ve Yasal Altyapı

Bir e-ticaret sitesinin ayakta kalabilmesi için yazılım, donanım, güvenlik ve bulut altyapısı gibi teknik gereksinimlere ihtiyacı vardır; “pazarlama” ise teknik değil, stratejik bir faaliyettir. Yasal olarak, e-ticaret platformları sahiplerinin adı/unvanı, adres bilgileri ve vergi numarası gibi bilgileri paylaşmakla yükümlüdür, ancak “çalıştığı içerik ajansı” gibi operasyonel detayları paylaşma zorunluluğu yoktur. Ticari yapı olarak ise ortakların tüm mal varlıkları ile sorumlu olduğu, kurumsallığın zayıf olduğu yapı “Şahıs Şirketi” olarak tanımlanır. Ayrıca, KVKK kapsamında müşterilerin kişisel verilerinin silinmesini talep etme hakkı “Unutulma Hakkı” olarak bilinir.

E-Ticaret Stratejileri: Uzun Kuyruk ve Nesiller

Chris Anderson tarafından ortaya atılan “Uzun Kuyruk (Long Tail)” teorisi, e-ticaretin fiziksel mağaza kısıtlamaları olmadan çok sayıda niş ürünü satarak da başarılı olabileceğini açıklamıştır. E-ticaret stratejileri oluşturulurken hedef kitleyi de doğru analiz etmek gerekir. Örneğin, internet teknolojisi kullanımına en uzak kuşak “Baby Boomers” olarak kabul edilirken, Z ve Alfa kuşakları tamamen dijital bir dünyaya doğmuştur.

1. Aşağıdakilerden hangisi tüketicinin geçtiği bir satın alma aşaması değildir?

A) SMOT
B) Dürtü
C) FMOT
D) ZMOT
E) XMOT

Cevap : E) XMOT

Açıklama :

2. E-ticaret platformunun sahibinin bilgileri de müşteriler için önemli olmaktadır. Platformun kime ait olduğunu bilmek onların hakkıdır. Bu sebeple aşağıdaki bilgilerden hangisi E-ticaret platformunun sahibi tarafından müşteriler ile paylaşılması gereken bilgilerden biri değildir?

A) Sorumlu kişilerin isimleri
B) Çalıştığı içerik ajansı
C) Platformun sahibi gerçek kişi ise adı soyadı, tüzel kişi ise unvanı
D) Ticaret sicil veya vergi numarası
E) Platform sahibinin adres bilgileri

Cevap : B) Çalıştığı içerik ajansı

Açıklama : E-ticaret platformunun yasal gereklilikler kapsamında paylaşması gereken bilgiler arasında sorumlu kişilerin isimleri, platform sahibinin adı/unvanı, ticaret sicil/vergi numarası ve adres bilgileri yer alır. Çalıştığı içerik ajansı ise yasal olarak paylaşılması zorunlu bir bilgi değildir.

3. Aşağıdakilerden hangisi Tasarım Odaklı Düşünme metodunun aşamalarından biri olmak zorunda değildir?

A) Analitik Çözümleme
B) Değerlendirme
C) Fikir Üretme
D) Araştırma
E) Sorun Tanımlama

Cevap : A) Analitik Çözümleme

Açıklama : Tasarım Odaklı Düşünme (Design Thinking) metodunun temel aşamaları şunlardır: Empati kurma (Araştırma), Sorun tanımlama, Fikir üretme, Prototipleme ve Test etme (Değerlendirme). Analitik Çözümleme ise bu metodun zorunlu aşamalarından biri değildir.

4. Arama Motoru Optimizasyonu’nun dünya çapında bilinen kısaltması aşağıdakilerden hangisidir?

A) SEO
B) ASO
C) AMO
D) SOE
E) AOO

Cevap : A) SEO

Açıklama : Arama Motoru Optimizasyonu (Search Engine Optimization), dünya çapında SEO kısaltmasıyla bilinir.

5. Aşağıdakilerden hangisi E-ticaretteki teknik gereksinimlerden biri değildir?

A) Yazılım
B) Donanım
C) Güvenlik
D) Bulut
E) Pazarlama

Cevap : E) Pazarlama

Açıklama : E-ticaretteki teknik gereksinimler, bir platformun işlevselliği için gerekli olan yazılım, donanım, güvenlik ve bulut altyapısı gibi unsurlardır. Pazarlama ise teknik bir gereksinim değil, stratejik bir faaliyettir.

6. Aşağıdakilerden hangisi 2020 sonrası E-ticaretin büyümesine en büyük katkıyı sağlamıştır?

A) Şehirleşmenin artması
B) Pazar yerlerinin sayısının artması
C) Bilgisayarların işlemci gücünün artması
D) Genç nüfusun hızlı şekilde artması
E) Covid-19 salgını

Cevap : E) Covid-19 salgını

Açıklama : 2020 yılında başlayan Covid-19 salgını, karantina uygulamaları ve fiziksel teması azaltma çabaları nedeniyle E-ticaretin dünya genelinde hızla büyümesine en büyük katkıyı sağlamıştır.

7. Google ile birlikte tüketici satın alma davranışına eklenen aşama aşağıdakilerden hangisidir?

A) YMOT
B) Dürtü
C) TMOT
D) ZMOT
E) FMOT

Cevap : D) ZMOT

Açıklama : Google, tüketicinin satın alma davranışına ZMOT (Zero Moment of Truth – Sıfır Anı) aşamasını eklemiştir. Bu, tüketicinin bir ürün hakkında araştırma yaptığı, yorumları okuduğu ve kararını oluşturduğu anı ifade eder.

8. Aşağıdakilerden hangisi birden çok satıcıyı web ortamında müşterilerle buluşturan bir websitesi veya uygulamaya verilen genel bir isimlendirmedir?

A) İş yeri
B) Pazar yeri
C) Web yeri
D) E-ticaret
E) Buluşma yeri

Cevap : B) Pazar yeri

Açıklama : Birden çok satıcıyı bir araya getiren ve müşterilerle buluşturan web siteleri veya uygulamalara pazar yeri denir.

9. Aşağıdakilerden hangisi bir E-ticaret platformunun mobil uygulamasının müşterilerine yaşattığı doğrudan bir deneyim değildir?

A) Uygulamada satın alım yapılması
B) Uygulamada ürün aranması
C) Uygulamanın marketten indirilmesi
D) Uygulamanın reklamının TV’den izlenmesi
E) Uygulamanın açılması

Cevap : D) Uygulamanın reklamının TV’den izlenmesi

Açıklama : Bir E-ticaret uygulamasının reklamının TV’den izlenmesi, müşterinin platformla dolaylı bir deneyim yaşadığı bir durumdur. Diğer seçenekler ise uygulamanın kendisiyle yaşanan doğrudan deneyimlerdir.

10. İlk internet olarak adlandırılabilecek ağ aşağıdakilerden hangisidir?

A) SPUTNIK
B) SATNET
C) NSNET
D) TCP/IP
E) ARPANET

Cevap : E) ARPANET

Açıklama : İnternetin öncüsü olarak kabul edilen ilk ağ, 1969 yılında ABD Savunma Bakanlığı tarafından kurulan ARPANET’tir.

11. Aşağıdakilerden hangisi satıcının web sitesini reklam mecralarına ödeme yapmadan müşterilerin aradığı muhtemel kelimelere göre düzenleyip doğru eşleştirme yapmayı başardığı sonuçlardır?

A) Banner
B) Organik Sonuçlar
C) Web sitesi analitiği
D) SEM
E) Organik Olmayan Sonuçlar

Cevap : B) Organik Sonuçlar

Açıklama : Arama motorlarında reklam ödemesi yapılmadan elde edilen, web sitesinin içeriğinin arama motoru algoritmalarına uygunluğu sonucunda oluşan sonuçlara organik sonuçlar denir.

12. Aşağıdaki kuşaklardan hangisi internet teknolojisi kullanımına en uzaktır?

A) Z Kuşağı
B) Baby Boomers
C) Y Kuşağı
D) X Kuşağı
E) Alfa Kuşağı

Cevap : B) Baby Boomers

Açıklama : Baby Boomers, 1946-1964 yılları arasında doğmuş kuşaktır ve internet teknolojisi kullanımına en uzak kuşak olarak kabul edilir. Diğer kuşaklar ise dijital teknolojilerle daha iç içedir.

13. İyi bir Arama Motoru Optimizasyonu için aşağıdakilerden hangisi gerekli değildir?

A) Uygun anahtar kelimeleri SEM kapsamında satın almak
B) Video ve resim içeriklerini optimize etmek
C) URL yapısını anlamlı ve okunabilir kelimelerle oluşturmak
D) Sayfa başlıkları ile bunlara ait alt başlıkları doğru düzenlemek
E) Site hızını düşüren uygulamaları veya ögeleri kaldırmak

Cevap : A) Uygun anahtar kelimeleri SEM kapsamında satın almak

Açıklama : Arama motoru optimizasyonu (SEO), organik sonuçları iyileştirmeye odaklanır. SEM (Arama Motoru Pazarlaması) ise ücretli reklamları kapsar ve SEO’nun bir parçası değildir.

14. İki gerçek kişi arasında yapılan ticaretin adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) C2C
B) B2C
C) B2C2B
D) B2B
E) C2B

Cevap : A) C2C

Açıklama : C2C (Consumer-to-Consumer), iki gerçek kişi (tüketici) arasında gerçekleşen ticareti ifade eder. B2C işletme-tüketici, B2B ise işletme-işletme arasındaki ticarettir.

15. “Veri sahibi, kendisiyle ilgili kişisel verilerin gecikme olmaksızın silinmesini veri sorumlusundan isteme hakkına sahiptir. Veri sorumlusu da kişisel verilerin tutulmasının artık gerekli olmadığı, kişisel verilerin usulsüzce işlendiğinin tespit edildiği gibi bir durumda kişisel verileri gecikmeksizin silme yükümlülüğüne sahiptir.”
Yukarıda belirtilen madde KVKK’nın müşterilere hangi kapsamda sunduğu bir haktır?

A) Yok Sayılma Hakkı
B) Var Olmama Hakkı
C) Unutulma Hakkı
D) Silinme Hakkı
E) Kısıtlama Hakkı

Cevap : C) Unutulma Hakkı

Açıklama : Bu maddede tanımlanan hak, kişisel verilerin artık gerekli olmadığı veya usulsüzce işlendiği durumlarda silinmesini isteme hakkı olan “Unutulma Hakkı” olarak bilinir.

16. -Ortak ismi unvanda görünür.
-Kurumsallık ve profesyonellik zayıftır.
-Ortaklar tüm mal varlıkları ile sorumludur.
Yukarıdaki metinde hangi tür şirket ifade edilmektedir?

A) Ulusal Şirket
B) Limited Şirket
C) Kooperatif
D) Şahıs Şirketi
E) Anonim Şirket

Cevap : D) Şahıs Şirketi

Açıklama : Şahıs şirketleri, ortak sayısı az, kurumsallık ve profesyonellik düzeyi zayıf, ortakların tüm mal varlıklarıyla sorumlu olduğu şirketlerdir. Unvanda ortakların ismi görünür.

17.

Yukarıdaki fikir veya projelerden hangisinin en yüksek öneme sahip olması beklenmelidir?

A) D
B) C
C) A
D) B
E) E

Cevap : D) B

Açıklama :

18.

Yapılan bir NPS çalışmasından toplam yüz müşterinin 1 ile 10 arasında verdiği notlar yukarıdaki gibidir. Buna göre bu işletmenin NPS’i aşağıdakilerden hangisidir?

A) -25
B) 25
C) -10
D) 10
E) 0

Cevap : C) -10

Açıklama :

19. Chris Anderson yazmış olduğu bir kitapta şunu ifade etmektedir: “Fiziksel mağazalar en fazla satan ürünleri kabul ederken; fiziksel bir mağazaya ihtiyaç duymayan, hibrit veya sadece dijital ortamda faaliyet gösterebilen işletmeler niş adı verilen özel ilgi alanları olan belirli bir tüketici kitlesine hitap eden ürünleri de satabilmektedirler. Bu da internet ortamını doğru şekilde kullanan, iş modellerini buna göre yapılandıran işletmelerin daha fazla ürün ile daha fazla müşteriye ulaşabildiğini gösteriyor.” Anderson bu açıklaması ile aşağıdaki hangi kavrama dikkat çekmek istemiştir?

A) Şişman Kuyruk (Fat Tail)
B) Ücretsiz (Free)
C) Uzun Kuyruk (Long Tail)
D) Çizginin Dışındakiler (Outliers)
E) Bir Devrin Sonu (End of An Era)

Cevap : C) Uzun Kuyruk (Long Tail)

Açıklama : Chris Anderson’ın bu açıklaması, internetin fiziksel sınırlamaları ortadan kaldırarak niş ürünlerin de satılabilmesini sağladığı ve bu sayede toplam satış hacminin artırıldığı Uzun Kuyruk (Long Tail) teorisine işaret etmektedir.

20. Aşağıdakilerden hangisi müşterinin yaşadığı deneyimin markadan beklediklerinden düşük çıkması durumunda oluşur?

A) Şikayet Noktası
B) Memnuniyetsizlik Noktası
C) Acı Nokta
D) Düşük Nokta
E) Hata Noktası

Cevap : C) Acı Nokta

Açıklama : Müşterinin yaşadığı deneyimin markadan beklediğinden düşük çıkması ve olumsuz bir deneyim yaşaması durumuna Acı Nokta (Pain Point) denir. Bu, bir müşteri deneyimi haritasında olumsuz bir anı temsil eder.