Göç ve Sosyal Hizmet 2024-2025 Vize Soruları

Giriş: Göç Olgusunu ve Kuramlarını Anlamak

“Göç”, birey ve grupların ekonomik, sosyal, kültürel gibi çeşitli nedenlerden dolayı bir yerden başka bir yere gitmelerini ifade eden karmaşık bir olgudur. Göç, lisansüstü eğitim gibi yasal ve düzenli biçimlerde olabileceği gibi, “kaçak yollardan yurt dışına çıkmak” gibi düzensiz biçimlerde de gerçekleşebilir. Bu süreci anlamak için Dünya Sistemleri Kuramı, İtme-Çekme Kuramı gibi çeşitli kuramlar geliştirilmiştir; ancak sosyal hizmet mesleğine ait olan “müracaatçı merkezlilik kuramı” bir göç kuramı değildir.

Göçün Hukuki Boyutu ve Uluslararası Koruma

Göçmenlerin ve özellikle mültecilerin hakları uluslararası hukukla güvence altına alınmıştır. Bu alandaki en temel belge, “1951” yılında “Cenevre”‘de imzalanan “Mültecilerin Hukuki Statüsüne Dair Sözleşme”dir. Türkiye’nin göç ve mülteci hukukundaki en güncel ve kapsamlı yasal düzenlemesi ise “6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu”‘dur. Türkiye, Cenevre Sözleşmesi’ne koyduğu coğrafi sınırlama nedeniyle, mülteci statüsünü sadece “Avrupa’dan gelen” kişilere tanımaktadır. Düzensiz göçle mücadele kapsamında ise ülkeler arasında imzalanan “geri kabul anlaşmaları” etkili bir yöntem olarak kullanılmaktadır.

Göçmenlerin İhtiyaçları ve Karşılaştığı Zorluklar

Göç eden bireyler, özellikle de sığınmacılar, bir dizi zorlukla karşı karşıya kalır. İhtiyaçlar hiyerarşisinde en öncelikli olanı, temel fizyolojik gereksinimler olan “barınma ve beslenme ihtiyacı”dır. Ancak bu temel ihtiyaçların karşılanması, yaşanan travmalar ve uyum sorunları nedeniyle ortaya çıkan psiko-sosyal desteğe olan gerekliliği ortadan kaldırmaz; “sığınmacıların sadece maddi ihtiyaçları karşılandığında, psiko-sosyal desteğe gerek kalmaz” ifadesi bu nedenle yanlıştır. “Yerinden edilme” olgusu, bireylerin sosyal çevrelerini genişletip entegrasyonlarını hızlandırmaz, aksine sosyal uyumsuzluk ve dışlanma duygularını tetikleyebilir. Özellikle sığınmacı çocuklarda güven sorunları, kaygı ve travma sonrası stres belirtileri sıkça görülürken, “yüksek özgüven” bu grupta rastlanan bir durum değildir.

Göç Alanında Sosyal Hizmetin Rolü ve İlkeleri

Göçmenlerle çalışan sosyal hizmet uzmanlarının sahip olması gereken en temel beceri kültürel yetkinliktir. Bu yetkinlik, iletişim, uzlaşma ve hoşgörü gibi becerileri içerirken, tek tip bir kültür dayatması olan “kültürel homojenlik” ile taban tabana zıttır. Kültürel yetkinlik, “kültürel önyargıları ve varsayımları en aza indirerek, hizmet verilen bireylerin ihtiyaçlarına duyarlı ve etkili müdahaleler yapılmasına olanak tanıdığı” için kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda, çokkültürcü sosyal hizmetin temel ilkesi, “göçmen ve azınlık gruplarının kendi kültürel kimliklerini koruyarak topluma entegrasyonu”‘dur. Sosyal hizmet uzmanı, entegrasyon sürecinde yalnızca ev sahibi ülkenin normlarını empoze etmemelidir. Travma yaşamış bireylerle çalışırken ise en temel kural, onlara “ikincil travma yaşatmamak”tır.

Özel Bir Alan: İnsan Ticaretiyle Mücadele

İnsan ticareti, göç olgusunun en karanlık yüzlerinden biridir. Bu suçla mücadelede sosyal adalet, güçlendirme ve sosyal aksiyon gibi ilkeler temel alınır; “sınırları kapama” gibi yaklaşımlar etkili ve insan haklarına uygun bir yöntem değildir. Sosyal hizmet uzmanlarının bu alandaki rolü, mağdurlara psiko-sosyal destek sağlamak, sosyal yardımları organize etmek ve güvenliği için ilgili kurumlarla iş birliği yapmaktır. Uzmanın görevi, “yalnızca yasal işlemleri takip etmek” ile sınırlı değildir.

1. Aşağıdakilerden hangisi kültürel yetkinliği olan sosyal hizmet uzmanının genel becerilerinden biri değildir?

A) Kültürel homojenlik
B) İletişim
C) Kültürel duyarlılık
D) Uzlaşma
E) Hoşgörü

Cevap : A) Kültürel homojenlik

Açıklama : Kültürel yetkinlik, farklı kültürlere karşı anlayışlı, duyarlı ve hoşgörülü olmayı gerektirir. Kültürel homojenlik ise tek tip bir kültürel yapı yaratma çabasıdır ve kültürel yetkinliğin tam tersi bir yaklaşımdır.

2. Mültecilerin Hukuki Statüsüne Dair Sözleşme aşağıdaki tarihlerden hangisinde imzalanmıştır?

A) 1967
B) 1989
C) 1951
D) 1978
E) 1924

Cevap : C) 1951

Açıklama : Mültecilerin Hukuki Statüsüne Dair Sözleşme, 28 Temmuz 1951 tarihinde imzalanmıştır.

3. Sığınmacıların entegrasyon sürecinde karşılaşılan ‘psiko-sosyal destek’ ihtiyaçlarına dair aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi psikolojik sorunlar yaygındır ve profesyonel destek gerektirir.
B) Dil bariyerleri, psiko-sosyal desteğin etkinliğini olumsuz etkileyebilir.
C) Sığınmacıların sadece maddi ihtiyaçları karşılandığında, psiko-sosyal desteğe gerek kalmaz.
D) Psiko-sosyal destek, sığınmacıların toplumsal aidiyet duygusunu güçlendirmeye yardımcı olur.
E) Psiko-sosyal destek, sığınmacıların yaşadıkları travmalarla başa çıkabilmeleri için kritik öneme sahiptir.

Cevap : C) Sığınmacıların sadece maddi ihtiyaçları karşılandığında, psiko-sosyal desteğe gerek kalmaz.

Açıklama : Sığınmacıların psiko-sosyal destek ihtiyaçları, yaşadıkları travmalar, kültürel uyum zorlukları ve sosyal dışlanma gibi faktörlerden kaynaklanır. Bu nedenle, sadece maddi ihtiyaçların karşılanması, psiko-sosyal destek ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

4. Aşağıdakilerden hangisi sığınmacıların diğerlerine göre duyduğu en önemli ihtiyaçlardandır?

A) Akrabalar
B) Kültürel ihtiyaçlar
C) Sanatsal ihtiyaçlar
D) Barınma ve beslenme ihtiyacı
E) Spor ihtiyacı

Cevap : D) Barınma ve beslenme ihtiyacı

Açıklama : İnsan ihtiyaçları hiyerarşisinde barınma ve beslenme gibi temel fizyolojik ihtiyaçlar, diğer ihtiyaçlardan önce gelir ve sığınmacılar için en önemli ve öncelikli ihtiyaçlardır.

5. Aşağıdakilerden hangisi düzensiz göçle mücadele etmede etkili bir yöntemdir?

A) Vatandaşlık kriterlerinin kaldırılması
B) Psiko-sosyal destek imkânlarının azaltılması
C) Ülkedeki tüm yabancıların sınır dışı edilmesi
D) Geri kabul anlaşmaları
E) Sınırların korunarak hiçbir şekilde yabancıların kabul edilmemesi

Cevap : D) Geri kabul anlaşmaları

Açıklama : Geri kabul anlaşmaları, düzensiz göçle mücadele etmede kullanılan uluslararası bir yöntemdir. Bu anlaşmalar, bir ülkeye düzensiz olarak giren yabancıların, geldikleri ülkeye geri gönderilmesini sağlar.

6. Mültecilerin Hukuki Statüsüne Dair Sözleşme nerede imzalanmıştır?

A) İstanbul
B) Cenevre
C) Seul
D) Washington
E) Tokyo

Cevap : B) Cenevre

Açıklama : Mültecilerin Hukuki Statüsüne Dair Sözleşme, 1951 yılında Cenevre’de imzalanmıştır.

7. Aşağıdakilerden hangisi sığınmacı çocuklarda görülen sorunlardan biri değildir?

A) Güven ve arkadaşlık kurmada güçlük
B) Gecikmiş gelişme
C) Yüksek özgüven
D) Genel olarak kaygı ve özellikle ayrılma kaygısı
E) Kâbus, nabzını kontrol edememe, konsantrasyon sorunları gibi post-travmatik belirtiler

Cevap : C) Yüksek özgüven

Açıklama : Sığınmacı çocuklar, yaşadıkları travmalar ve belirsizlikler nedeniyle genellikle düşük özgüven ve benlik saygısı sorunları yaşarlar. Yüksek özgüven, sığınmacı çocuklarda görülen sorunlardan biri değildir.

8. Aşağıdaki göç biçimlerinden hangisi diğerlerinden farklıdır?

A) Lisansüstü eğitim amacıyla yurt dışına çıkmak
B) Kamusal bir görev gereği yurt dışına çıkmak
C) Erasmus değişim programı çerçevesinde yurt dışına çıkmak
D) Turistik gezi amacıyla yurt dışına çıkmak
E) Kaçak yollardan yurt dışına çıkmak

Cevap : E) Kaçak yollardan yurt dışına çıkmak

Açıklama : Lisansüstü eğitim, Erasmus ve turistik geziler, yasal ve düzenli göç biçimleridir. Kaçak yollardan yurt dışına çıkmak ise düzensiz göç biçimlerine örnektir ve diğerlerinden farklıdır.

9. Aşağıdakilerden hangisi göç kuramlarından biri değildir?

A) İkiye bölünmüş emek piyasası kuramı
B) Müracaatçı merkezlilik kuramı
C) Ravenstein’ın göç yasaları kuramı
D) Kesişen fırsatlar kuramı
E) Dünya sistemleri kuramı

Cevap : B) Müracaatçı merkezlilik kuramı

Açıklama : İkiye bölünmüş emek piyasası, Ravenstein’ın göç yasaları, kesişen fırsatlar ve dünya sistemleri kuramları, göçün nedenlerini ve dinamiklerini açıklamaya çalışan kuramlardır. Müracaatçı merkezlilik kuramı ise sosyal hizmet mesleğinde kullanılan bir yaklaşımdır, göç kuramı değildir.

10. Kültürel yetkinlik, sosyal hizmet uygulamalarında neden kritik bir öneme sahiptir?

A) Kültürel çeşitliliğin göz ardı edilmesini sağlayarak hizmet süreçlerini sadeleştirir.
B) Sosyal hizmet uzmanlarının, kendi kültürlerini evrensel normlar olarak kabul etmelerini teşvik eder.
C) Kültürel önyargıları ve varsayımları en aza indirerek, hizmet verilen bireylerin ihtiyaçlarına duyarlı ve etkili müdahaleler yapılmasına olanak tanır.
D) Bireylerin kültürel geçmişine dayalı olarak kategorilere ayrılmasını ve farklı muamele görmelerini meşrulaştırır.
E) Farklı kültürel geçmişlere sahip bireylere yönelik tek tip hizmet sunulmasını sağlar.

Cevap : C) Kültürel önyargıları ve varsayımları en aza indirerek, hizmet verilen bireylerin ihtiyaçlarına duyarlı ve etkili müdahaleler yapılmasına olanak tanır.

Açıklama : Kültürel yetkinlik, sosyal hizmet uzmanlarının, kültürel farklılıkları anlamalarını, önyargı ve varsayımlarından arınmalarını ve hizmet verdikleri bireylerin ihtiyaçlarına uygun, etkili müdahaleler yapmalarını sağlar.

11. Zorunlu göç süreçlerinde, ‘yerinden edilme’ olgusunun sosyal uyum üzerindeki etkilerine dair aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yerinden edilme, sosyal uyumsuzluk ve dışlanma duygularını tetikleyebilir.
B) Yerinden edilme, göçmenlerin sosyal çevrelerini genişletip topluma entegrasyonlarını hızlandırır.
C) Yerinden edilme, bireyler arası güveni ve sosyal dayanışmayı zayıflatabilir.
D) Yerinden edilme, göçmenlerin yeni toplumla kültürel uyum süreçlerini zorlaştırabilir.
E) Yerinden edilme, göçmenlerin psikolojik sorunlar yaşama riskini artırabilir.

Cevap : B) Yerinden edilme, göçmenlerin sosyal çevrelerini genişletip topluma entegrasyonlarını hızlandırır.

Açıklama : Yerinden edilme, göçmenlerin topluma entegrasyonunu hızlandırmaz, aksine sosyal uyumsuzluk, dışlanma ve güvensizlik gibi olumsuzluklara yol açarak bu süreci zorlaştırır.

12. Aşağıdakilerden hangisi insan ticaretiyle mücadelede etkili bir faktör değildir?

A) Sosyal aksiyon
B) Sınırları kapama
C) Özgürleştirici uygulama
D) Güçlendirme
E) Sosyal adalet

Cevap : B) Sınırları kapama

Açıklama : İnsan ticaretiyle mücadelede sosyal aksiyon, özgürleştirici uygulama, güçlendirme ve sosyal adalet gibi yöntemler kullanılır. Sınırları kapama, insan ticaretiyle mücadelede etkili bir faktör değildir ve insan haklarına aykırı bir yaklaşımdır.

13. Sosyal hizmet uzmanlarının insan ticaretiyle mücadelede oynadığı temel roller ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Mağdurlara psikososyal destek sağlamak ve rehabilitasyon süreçlerini yürütmek
B) Mağdurlar için gerektiğinde sosyal yardımları organize etmek
C) Mağdurların güvenliğini sağlamak için kolluk kuvvetleriyle iş birliği yapmak
D) Mağdurların ailelerine hukuki süreçlerde danışmanlık vermek
E) Yalnızca yasal işlemleri takip etmek

Cevap : E) Yalnızca yasal işlemleri takip etmek

Açıklama : Sosyal hizmet uzmanlarının rolü yalnızca yasal işlemleri takip etmekle sınırlı değildir. Aynı zamanda mağdurlara psikososyal destek, sosyal yardım, güvenlik ve danışmanlık gibi konularda da destek sağlarlar.

14. Türkiye’de aşağıdaki gruplardan hangisine mülteci statüsü verilebilir?

A) Suriye’den gelen düzensiz göçmenler
B) Pakistan’dan gelen düzensiz göçmenler
C) Afrika’dan gelen düzensiz göçmenler
D) Afganistan’dan gelen düzensiz göçmenler
E) Avrupa’dan gelen düzensiz göçmenler

Cevap : E) Avrupa’dan gelen düzensiz göçmenler

Açıklama : Türkiye, 1951 Cenevre Sözleşmesi’ne koyduğu çekince nedeniyle sadece Avrupa’dan gelen kişilere mülteci statüsü verebilmektedir.

15. Travmaya karşı genellikle kaygı, çaresizlik, kontrol kaybı biçiminde ortaya çıkan tepkilerde aşağıdakilerden hangisi yapılmamalıdır?

A) Kaygı azaltılmalı
B) Kontrol artırılmalı
C) Korku azaltılmalı
D) Güven yeniden tesis edilmeli
E) İkincil travma yaşatılmalı

Cevap : E) İkincil travma yaşatılmalı

Açıklama : Travmaya maruz kalan bireylerle çalışılırken, ikincil travma yaşatılmamasına özen gösterilmelidir. Diğer seçenekler (kaygıyı azaltma, kontrolü artırma, korkuyu azaltma, güveni yeniden tesis etme) ise yapılması gereken müdahalelerdir.

16. Çokkültürcü sosyal hizmet uygulamalarında hangi ilke öncelikli olarak benimsenir?

A) Göçmen ve azınlık gruplarının kendi kültürel kimliklerini koruyarak topluma entegrasyonu
B) Kültürel homojenlik sağlama
C) Toplumsal gruplar arasında kültürel farkların önemsiz olduğunu savunma
D) Sosyal hizmet uzmanlarının yalnızca yerel topluluklarla çalışma zorunluluğu
E) Kültürel farkların sosyal hizmet süreçlerinden tamamen çıkarılması

Cevap : A) Göçmen ve azınlık gruplarının kendi kültürel kimliklerini koruyarak topluma entegrasyonu

Açıklama : Çokkültürcü sosyal hizmet, bireylerin kendi kültürel kimliklerini koruyarak topluma entegre olmalarını amaçlayan bir yaklaşımdır. Kültürel farklılıkları göz ardı etmek yerine, bu farklılıklara saygı duyulması ve bunların desteklenmesi esastır.

17. Türkiye’de mülteci tanımı son olarak hangi yasada yapılmıştır?

A) 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu
B) 6462 Sayılı Göç Yasası
C) 4563 Sayısı İkamet Yasası
D) 2022 Sayılı Muhtaçlar Yasası
E) 4642 Sayılı Yabancılar Yasası

Cevap : A) 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

Açıklama : Türkiye’de mülteci tanımı ve uluslararası koruma statüleri, 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nda yapılmıştır.

18. Aşağıdakilerden hangisi göç kavramını en iyi şekilde tanımlamaktadır?

A) Mal ve insanların serbest dolaşımıdır.
B) Birey ve grupların ekonomik, sosyal, kültürel vb. nedenlerden dolayı bir yerden başka bir yere sığınmalarıdır.
C) Kırsaldan kentlere doğru iş bulma ümidiyle insan hareketliliğidir.
D) Birey ve grupların ekonomik, sosyal, kültürel vb. nedenlerden dolayı bir yerden başka bir yere gitmeleridir.
E) Birey ve grupların ekonomik, sosyal, kültürel vb. nedenlerden dolayı bir yerden başka bir yere kaçmalarıdır.

Cevap : D) Birey ve grupların ekonomik, sosyal, kültürel vb. nedenlerden dolayı bir yerden başka bir yere gitmeleridir.

Açıklama : Göç, bireylerin ve grupların ekonomik, sosyal, kültürel gibi çeşitli nedenlerle bir yerden başka bir yere yer değiştirmesi olarak tanımlanır.

19. Dayanışma kavramı en çok aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?

A) İlişkiler ağı kuramı
B) Bölünmüş emek piyasası kuramı
C) İtme-çekme kuramı
D) Dünya sistemleri kuramı
E) Sistem kuramı

Cevap : A) İlişkiler ağı kuramı

Açıklama :

20. Aşağıdakilerden hangisi, sığınmacılarla çalışan bir sosyal hizmet uzmanından beklenemez?

A) Sığınmacıların dil bariyerlerini aşmalarına yardımcı olmak için çeviri ve dil destek hizmetleri sağlamak
B) Psiko-sosyal destek sağlayarak, sığınmacıların travma ve stresle başa çıkmalarına yardımcı olmak
C) Sığınmacıların sosyal hizmetlere erişimlerini kolaylaştırmak için çeşitli sosyal yardım programlarına yönlendirmek
D) Sığınmacıların kendi kültürel kimliklerini korumalarını teşvik ederek, toplumsal entegrasyon süreçlerinde yalnızca ev sahibi ülkenin kültürel normlarını empoze etmek
E) Sığınmacıların hukuki hakları ve yasal süreçler hakkında bilgi ve danışmanlık sunmak

Cevap : D) Sığınmacıların kendi kültürel kimliklerini korumalarını teşvik ederek, toplumsal entegrasyon süreçlerinde yalnızca ev sahibi ülkenin kültürel normlarını empoze etmek

Açıklama : Sosyal hizmet uzmanı, sığınmacıların kendi kültürel kimliklerini korumalarını teşvik eder ve toplumsal entegrasyon sürecinde yalnızca ev sahibi ülkenin kültürel normlarını empoze etmek yerine, çokkültürlü bir yaklaşımı benimser. Bu nedenle D şıkkı yanlıştır.