Anadolu Uygarlıklar Tarihi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş: Kültür ve Coğrafyanın Kesişim Noktası Anadolu

Anadolu, binlerce yıldır sayısız medeniyete ev sahipliği yapmış bir coğrafyadır. Türkçe’de “Ekin”, Latince’de ise “Colere” kökünden gelen “Kültür” kavramının oluşmasındaki en öncelikli faktör “coğrafya”dır. Anadolu’nun verimli toprakları, su kaynakları ve ticaret yolları üzerindeki konumu, onu Yakın Doğu Arkeolojisi’nin merkezlerinden biri yapmıştır; bu coğrafi tanım “İskandinav Yarımadası” gibi bölgeleri kapsamaz.

Tarih Öncesi Dönem ve Kentsel Devrimin Doğuşu

Anadolu’nun zengin tarihi, “yazının geliştirilmesi” ile sona eren Tarih Öncesi Dönem’e kadar uzanır. Bu dönemde Karahantepe gibi, ana kayaya oyularak yapılmış bilinen en eski yapılara ev sahipliği yapmıştır. Mezopotamya’da M.Ö. 4. binyılda yaşanan ve “Kentsel Devrim” olarak adlandırılan “Uruk” dönemi, şehir hayatının başlangıcını simgeler. Bu etkinin Anadolu’ya yansıdığı İlk Tunç Çağı’nda ise Batı Anadolu’da iki odalı “Megaron” tipi evler yaygınlaşmış, Doğu Anadolu’da ise günümüz “Malatya” il sınırları içindeki Arslantepe önemli bir merkez haline gelmiştir.

Anadolu’da Tarihin Başlangıcı: Assur Ticaret Kolonileri ve Lidyalılar

Anadolu’ya yazıyı getirenler Assurlu tüccarlar olmuştur. Kurdukları ticaret kolonileri ağının en önemli merkezi, günümüz “Kayseri”‘si yakınlarındaki Kaneš’tir. Anadolu’nun dünya tarihine bir diğer önemli katkısı ise paranın icadıdır. “Para”, ilk kez “MÖ 7. yüzyılda Lidyalılar” tarafından icat edilerek ticarette bir devrim yaratmıştır.

Hitit İmparatorluğu: Siyaset, Toplum ve Başkent Hattuşa

Anadolu’da ilk büyük merkezi imparatorluğu kuran Hititler, zengin bir medeniyet inşa etmişlerdir. İlk Hitit Kralı I. Hattuşili’nin en önemli yazılı belgesi, tahtın devamlılığını düzenlediği “Vasiyetnamesi”‘dir. I. Murşili’nin ardından tahta “I. Hantili” geçmiştir. Hititlerin başkenti Hattuşa, güçlü bir savunma sistemine sahip, Aşağı ve Yukarı Şehir olarak ikiye ayrılmış anıtsal bir kentti; “savunma sistemi bulunmamaktadır” ifadesi bu nedenle yanlıştır. Hattuşa’daki en büyük tapınak olan Büyük Tapınak, sanılanın aksine “Yukarı Şehir’de” değil, Aşağı Şehir’de yer alır.

İmparatorluk Dönemi Kralları ve Çöküş

Hitit İmparatorluk Dönemi, güçlü krallar ve kraliçelerle anılır. III. Hattuşili’nin, yeğeni olan kral III. Murşili’yi “tahttan indirmesi”, bu dönemin önemli siyasi olaylarındandır. III. Hattuşili’nin eşi, imparatorluğun en önemli kraliçelerinden olan Puduhepa, Kizzuwatna’daki “Lavazantiya” şehrindendi. Hitit kralları, kaya anıtlarıyla da iz bırakmışlardır; II. Muvattalli’nin betimlendiği anıt “Sirkeli Anıtı”‘dır ve Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı’nda ise “IV. Tuthaliya”‘nın kabartması bulunmaktadır. M.Ö. 12. yüzyılın başlarında ise “Akdeniz’in öte tarafından gelenler” olarak tanımlanan “Deniz Kavimleri”nin saldırıları, Hitit İmparatorluğu’nun yıkılışına neden olmuştur.

1. Aşağıdakilerden hangisi “Deniz kavimleri” terimini tanımlar niteliktedir?

A) Atlantis’ten gelenler
B) Liman ve denizcilik öğretilerini Anadolu’ya getirenler
C) Akdeniz’in öte tarafından gelenler
D) Ege Denizi’nden gelenler
E) Kıbrıs/Alaşiya yönünden gelenler

Cevap : C) Akdeniz’in öte tarafından gelenler

Açıklama : MÖ 12. yüzyılın başlarında Mısır ve Hitit İmparatorluğu’na saldıran ve Akdeniz’in öte tarafından gelen savaşçı gruplara “Deniz kavimleri” denir.

2. Aşağıdakilerden hangisi Tarih öncesi Dönemin özelliklerinden biri değildir?

A) Çanak Çömlek Üretimi
B) Köylerin kurulması
C) Mağara yerleşimleri
D) Tarımın başlaması
E) Yazının geliştirilmesi

Cevap : E) Yazının geliştirilmesi

Açıklama : Tarih öncesi dönem, yazının henüz geliştirilmediği ve dolayısıyla yazılı kaynakların bulunmadığı dönemdir. Çanak çömlek üretimi, köylerin kurulması, mağara yerleşimleri ve tarımın başlaması ise bu dönemin özellikleridir.

3. Assur Ticaret kolonileri kentleri içinde en önemlisi Kaneš günümüz Türkiye’si içinde hangi kenttedir?

A) Kayseri
B) Konya
C) Kastamonu
D) İzmir
E) Karaman

Cevap : A) Kayseri

Açıklama : Assur Ticaret Kolonileri’nin en önemli kenti olan Kaneš, günümüz Türkiye’sindeki Kayseri ilinde yer almaktadır.

4. Aşağıdakilerden hangisi III. Murşili dönemi olaylarındandır?

A) Tarhuntaşşa’nın başkent olması
B) Kralın Puduhepa ile evlenmesi
C) Kadeş Savaşı
D) Mittani’nin Hitit hakimiyetine girmesi
E) III. Hattuşili tarafından tahttan indirilmesi

Cevap : E) III. Hattuşili tarafından tahttan indirilmesi

Açıklama : III. Hattuşili, yeğeni olan III. Murşili’yi tahttan indirerek kendi hükümdarlığını ilan etmiştir.

5. Aşağıdakilerden hangisi Aşağı Şehrin özelliklerinden değildir?

A) Sivil Konutlar burada yer alır.
B) Tapınaklar Mahallesi buradadır.
C) Kesik Kaya buradadır.
D) Yönetim merkezi/idari yapılar buradadır.
E) Hititlerden önce de yerleşim vardır.

Cevap : B) Tapınaklar Mahallesi buradadır.

Açıklama :

6. İlk Hitit Kralı I. Hattuşili’nin en önemli yazılı belgesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Duaları
B) Fal Metinleri
C) Annal Metinleri
D) Vasiyetnamesi
E) Büyü Ritüelleri

Cevap : D) Vasiyetnamesi

Açıklama : İlk Hitit Kralı I. Hattuşili’nin en önemli yazılı belgesi, halefini ve taht kurallarını belirlediği Vasiyetnamesi’dir.

7. Aşağıda verilen unsurlardan hangisi “Kültürlerin oluşmasını sağlayan öncelikli faktördür?

A) Sanat
B) Din
C) Coğrafya
D) Mimari
E) Doğal Kaynaklar

Cevap : C) Coğrafya

Açıklama : Kültürlerin oluşmasını sağlayan en önemli faktörlerden biri, bir toplumun yaşadığı coğrafi koşullar ve çevreyle olan etkileşimidir.

8. III. Hattuşili’nin eşi ve Hitit İmparatorluğunun bilinen en önemli kraliçesi olan Puduhepa nerelidir?

A) Babil
B) Lavazantiya
C) Mittani
D) Ugarit
E) Tarhuntaşşa

Cevap : B) Lavazantiya

Açıklama : Hitit kraliçesi Puduhepa, Kizzuwatna’nın kutsal şehri Lavazantiya’dan gelmektedir.

9. İlk Tunç Çağı’nda Batı Anadolu’da yaygın bir biçimde inşa edilen ve iki odadan oluşan ev tipinin adı nedir?

A) Şapel
B) Tholos
C) Megaron
D) Bazilika
E) Stoa

Cevap : C) Megaron

Açıklama : İlk Tunç Çağı’nda Batı Anadolu’da yaygın olarak görülen ve iki odadan oluşan ev tipine Megaron denir.

10. Para, hangi yüzyılda ve hangi toplum tarafından icat edilmiştir?

A) MÖ 7. Babilliler
B) MÖ 13./Hititler
C) MÖ 7./Assurlar
D) MÖ 17./Assurlar
E) MÖ 7./Lidyalılar

Cevap : E) MÖ 7./Lidyalılar

Açıklama : Para, ilk defa M.Ö. 7. yüzyılda Batı Anadolu’da yaşayan Lidyalılar tarafından icat edilmiştir.

11. Büyük Tapınak ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Hattuşa’daki en büyük tapınaktır.
B) Diğer tapınaklardan farklı olarak iki tane kutsal odası vardır.
C) Tapınağın Hattuşa’nın Fırtına Tanrısı ve Arinna’nın Güneş tanrısına tapınım için yapıldığı düşünülebilir.
D) Yukarı Şehir’de yer alır.
E) Tapınağa bağlı çok sayıda depo yapısı bulunmaktadır.

Cevap : D) Yukarı Şehir’de yer alır.

Açıklama : Hattuşa’daki en büyük tapınak olan Büyük Tapınak, Yukarı Şehir’de değil, Aşağı Şehir’de yer alır.

12. II. Muvattalli’nin betimlendiği yazıtlı kaya anıtı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı
B) Eflatunpınar Kaya Kabartması
C) Sirkeli Anıtı
D) Fraktin Kabartması
E) Karabel Anıtı

Cevap : C) Sirkeli Anıtı

Açıklama :

13. Yakın Doğu Arkeolojisi terimi hangi Coğrafya için kullanılmaz?

A) İskandinav Yarımadası
B) Kuzey Suriye
C) Güney Anadolu
D) Mısır
E) Levant

Cevap : A) İskandinav Yarımadası

Açıklama : Yakın Doğu Arkeolojisi terimi, genellikle Mezopotamya, Mısır, Levant, Kuzey Suriye ve Güney Anadolu gibi coğrafyalar için kullanılır. İskandinav Yarımadası ise bu coğrafyanın dışında yer alır.

14. Aşağıdakilerden hangisi Hattuşa kentinin özelliklerinden değildir?

A) Anıtsal Mimari açısından zengindir.
B) Su kaynakları zengindir.
C) Güçlü bir savunma sistemi vardır.
D) Aşağı ve Yukarı Şehir olarak ikiye ayrılır.
E) Savunma sistemi bulunmamaktadır.

Cevap : E) Savunma sistemi bulunmamaktadır.

Açıklama : Hattuşa, güçlü bir savunma sistemine sahip bir Hitit başkentidir. Savunma sisteminin bulunmadığı ifadesi yanlıştır.

15. Doğu ve Güneydoğu Anadolu İlk Tunç Çağı’nın kültürel yapısı ve kronolojisi için önemli bir merkez olan Arslantepe hangi il sınırları içerinde yer alır?

A) Malatya
B) Konya
C) Isparta
D) Aydın
E) İzmir

Cevap : A) Malatya

Açıklama : Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun İlk Tunç Çağı’na ait önemli bir merkezi olan Arslantepe, Malatya il sınırları içerisinde yer alır.

16. “Kentsel Devrim” şeklinde tanımlanan ve Mezopotamya’da 4. bin yılda etkili olan dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Umriye
B) Obeyd
C) Habur
D) Uruk
E) Sevan

Cevap : D) Uruk

Açıklama : Mezopotamya’da M.Ö. 4. binyılda etkili olan ve kentsel yaşamın başladığı dönem Uruk dönemidir. Bu döneme “Kentsel Devrim” adı da verilmektedir.

17. Hitit Kralı L. Murşili’nin ardından tahta kim çıkmıştır?

A) Telipinu
B) Arnuwanda
C) Alluwamna
D) I.Hantili
E) I. Tuthaliya

Cevap : D) I.Hantili

Açıklama : Hitit Kralı I. Murşili’nin ardından tahta I. Hantili çıkmıştır.

18. Yazılıkaya Açıkhava Tapınağında hangi Hitit Kralının kabartması bulunmaktadır?

A) I. Şuppiluliuma
B) IV. Tuthaliya
C) II. Şuppiluliuma
D) III. Murşili
E) II. Murşili

Cevap : B) IV. Tuthaliya

Açıklama : Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı’nda, Hitit İmparatorluk Dönemi’nin önemli krallarından IV. Tuthaliya’nın kabartması bulunmaktadır.

19. Anadolu’nun bilinen en eski, ana kayaya oyularak yapılmış yapısı nerededir?

A) Gürcücetepe
B) Karahantepe
C) Yumuktepe
D) Bademağacı
E) Göbeklitepe

Cevap : B) Karahantepe

Açıklama :

20. Aşağıdakilerden hangisinde “Kültür” kelimesinin Türkçe ve Latince karşılıkları doğru bir şekilde verilmiştir?

A) Ekin-Colere
B) Ekin-Cult
C) Kültür-Colere
D) Ekin-Culture
E) Kültür-Cultur

Cevap : A) Ekin-Colere

Açıklama : “Kültür” kelimesinin Türkçe karşılığı Ekin, Latince karşılığı ise Colere’dir.