Okul Öncesi Eğitim Programları-1 Ünite-1

Giriş: Eğitim ve Öğrenme Kavramlarını Anlamak

Okul öncesi eğitim, bireyin gelişimindeki en kritik dönemlerden birini şekillendirir. Bu sürecin temelini oluşturan “eğitim”, en genel tanımıyla “bireyin davranışlarında yaşantı yoluyla gerçekleştirilen kasıtlı ve istendik davranış değişikliği meydana getirme süreci” olarak tanımlanır. Eğitimin temelinde kasıtlılık ve olumlu bir yönelim vardır. Bu noktada eğitim, öğrenme kavramından ayrılır. Öğrenmeyi eğitimden ayıran en temel fark, öğrenmenin “olumsuz yönde de olabilmesi”‘dir. Örneğin, bir çocuk yalan söylemeyi öğrenebilir; bu bir öğrenmedir ancak eğitim değildir. Eğitim ise her zaman planlı ve olumlu bir değişimi hedefler.

Eğitim Programının Yapı Taşları ve Geliştirme Süreci

Etkili bir eğitim süreci, iyi yapılandırılmış bir program gerektirir. Bir eğitim programı, temel olarak dört ana ögeden oluşur. Bu ögelerden “hedefler”, programın “niçin?” sorusuna cevap verir ve tüm sürecin başlangıç noktasını oluşturur. Program geliştirme süreci de bu temele göre mantıksal bir sıra izler. Doğru sıralama şu şekildedir: İlk olarak hedefler/kazanımlar (IV) belirlenir, ardından bu hedeflere ulaşıldığını gösteren hedef davranışlar/göstergeler (III) tanımlanır. Sonrasında bu davranışların kazandırılacağı eğitim durumu (I) planlanır ve son olarak sürecin ne kadar başarılı olduğunun ölçüldüğü değerlendirme yöntemi (II) belirlenir. Bu sürecin kalbinde yer alan öğrenme süreci ise “materyaller, yöntem-teknik ve eğitim ortamı” gibi unsurları kapsar.

Eğitim Programlarının Felsefi Temelleri

Her eğitim programı, belirli bir felsefi anlayış üzerine inşa edilir. Örneğin, doğrunun ve değerli olanın bireye ya da topluma fayda sağlayan şeyler olduğunu savunan felsefi öğreti “Pragmatizm”‘dir. Türkiye’de “2024 yılında güncellenen MEB Okul Öncesi Eğitim Programı” ise çocuğun ilgi, ihtiyaç ve deneyimlerini merkeze alan “İlerlemecilik” felsefi yaklaşımını benimsemiştir.

İyi Bir Okul Öncesi Programının Özellikleri ve İlkeleri

Kaliteli bir okul öncesi programının belirli özelliklere ve ilkelere sahip olması gerekir. Programın işlevsellik, bilimsellik ve esneklik gibi özelliklerini hem etkileyen hem de onlardan etkilenen temel özellik “uyarlanabilirlik”tir. Yani iyi bir program, farklı koşullara ve çocuk gruplarına göre adapte edilebilir olmalıdır. Erken çocukluk eğitim programlarının temel ilkeleri arasında ise çocuğun olumlu benlik algısını geliştirmek, çocuk merkezli olmak, oyunu merkeze almak ve ev ile okul arasında iş birliği kurmak yer alır. Ancak bu programların amacı, tek bir kültürü dayatmak değildir. “Program, toplumda yaygın olan kültürel özellikleri destekler” ifadesi, bu programların ilkeleriyle çelişir. Aksine, iyi bir program tüm kültürel farklılıklara saygı duyan ve kapsayıcı bir yaklaşım sergiler.

1. “Bireyin davranışlarında yaşantı yoluyla gerçekleştirilen kasıtlı ve istendik davranış değişikliği meydana getirme süreci” olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eğitim
B) Öğrenme
C) Program
D) Gelişim
E) Hedef

Cevap : A) Eğitim

Açıklama : Bu tanım, yaşantı yoluyla bireyin davranışlarında kasıtlı ve istendik davranış değişikliği yaratma sürecini kapsayan eğitim kavramına aittir.

2. Öğrenmeyi eğitimden ayıran en temel fark aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Yaşantı sonucu olması
B) Kalıcı izli olması
C) Davranış değişikliği olması
D) Olumsuz yönde de olabilmesi
E) Olumlu yönde olması

Cevap : D) Olumsuz yönde de olabilmesi

Açıklama : Öğrenme, hem olumlu hem de olumsuz yönde olabilir. Ancak eğitim, daima kasıtlı ve olumlu yönde davranış değişikliği yaratmayı hedefler. Bu, öğrenmeyi eğitimden ayıran en temel farktır.

3. Öğrenme süreci aşağıdakilerden hangilerini kapsar?

A) Hedefler, yöntem-teknik, değerlendirme
B) Materyaller, yöntem-teknik, eğitim ortamı
C) Amaçlar, değerlendirme, kazanımlar
D) Davranışlar, kazanımlar, eğitim ortamı
E) Kazanımlar, göstergeler, materyaller

Cevap : B) Materyaller, yöntem-teknik, eğitim ortamı

Açıklama : Öğrenme süreci; materyallerin, yöntem ve tekniklerin kullanıldığı ve eğitim ortamının etkileşimde olduğu bir bütündür.

4. Eğitim programlarında “niçin?” sorusunu cevaplayan öge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hedefler
B) Değerlendirme
C) Yöntem ve teknikler
D) Amaçlar
E) Kazanımlar

Cevap : A) Hedefler

Açıklama : Eğitim programlarında yer alan hedefler, programın neden ve niçin var olduğu sorusuna yanıt verir.

5. I. Eğitim durumunun belirlenmesi
II. Değerlendirme yönteminin belirlenmesi
III. Hedef davranışların/göstergelerin belirlenmesi
IV. Hedefler/kazanımların belirlenmesi
Yukarıda verilen program geliştirme aşamaları aşağıdakilerden hangisinde doğru sıralanmıştır?

A) II, III, IV, I
B) IV, III, I, II
C) III, IV, I, II
D) I, II, IV, III
E) IV, I, III, II

Cevap : B) IV, III, I, II

Açıklama : Bir program geliştirme süreci şu aşamalardan oluşur: Öncelikle hedefler/kazanımlar belirlenir (IV), ardından bu hedeflere ulaşmak için göstergeler (III), sonra eğitim durumları (I) ve en son olarak da değerlendirme yöntemleri (II) belirlenir.

6. “Doğrunun ve değerli olanın bireye ya da topluma fayda sağlayan şeyler olduğunu savunana temel felsefi öğreti aşağıdakilerden hangisidir?

A) İdealizm
B) Realizm
C) Varoluşçuluk
D) Natüralizm
E) Pragmatizm

Cevap : E) Pragmatizm

Açıklama : Pragmatizm felsefesi, doğruluğun ve değerli olanın, bireye veya topluma sağladığı fayda ile belirlendiğini savunur.

7. “Eğitim sürekli değişen hayatı bireye öğretmelidir. Topluma uyum sağlayan bireyler değil; hayatı değiştiren bireyler yetiştirilmelidir” görüşünü savunan temel eğitim felsefesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Daimicilik
B) Yeniden kurmacılık
C) Esasicilik
D) İlerlemecilik
E) Varoluşçuluk

Cevap : D) İlerlemecilik

Açıklama : Temel Eğitim Felsefeleri:
-Daimicilik, değişmez ve evrensel doğrulara odaklanır; zihinsel gelişimi esas alır.
-Esasicilik, temel derslerin ve bilgilerin öğretilmesini savunan, daha tutucu bir yaklaşımdır.
-İlerlemecilik, birey merkezlidir; eğitimin değişen hayatı öğretmesi ve hayatı değiştiren bireyler yetiştirmesi gerektiğini savunur.
-Yeniden kurmacılık, eğitimi toplumsal reform ve toplumun yeniden inşasının aracı olarak görür.
Bu nedenle doğru cevap D) İlerlemeciliktir.

8. 2024 yılında güncellenen MEB Okul Öncesi Eğitim Programı hangi temel felsefe yaklaşımını benimsemiştir?

A) Daimicilik
B) Esasicilik
C) İlerlemecilik
D) Yeniden kurmacılık
E) Yapılandırmacılık

Cevap : C) İlerlemecilik

Açıklama : 2024 yılında güncellenen MEB Okul Öncesi Eğitim Programı, çocukların bireysel gelişimlerini ve deneyimlerini esas alan ilerlemecilik felsefesine dayanır.

9. Programların işlevsellik, bilimsellik, esneklik özelliklerinden etkilenen ve onları etkileyen özellik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yararlılık
B) Toplumsal değerlere uygunluk
C) Amaçlara görelik
D) Uyarlanabilirlik
E) Genişlik

Cevap : D) Uyarlanabilirlik

Açıklama : Uyarlanabilirlik, programların esnek, işlevsel ve bilimsel olmasını etkileyen bir özelliktir. İyi bir program, değişen şartlara kolayca uyarlanabilir.

10. Aşağıdaki ifadelerden hangisi erken çocukluk eğitim programlarının ilkelerinden biri değildir?

A) Program, çocuğun olumlu benlik imajı ve öz kontrolünü geliştirmelidir.
B) Programda ev ve okul arasında güvene dayalı ilişki geliştirilmelidir.
C) Program, toplumda yaygın olan kültürel özellikleri destekler.
D) Program çocuk merkezli veya çocuk inisiyatifli olmalıdır.
E) Programda fiziksel aktiviteler ve oyun etkinliklere entegre edilmelidir.

Cevap : C) Program, toplumda yaygın olan kültürel özellikleri destekler.

Açıklama : Erken çocukluk eğitim programlarının temel ilkelerinden biri, kültürel farklılıklara saygı duymaktır. Toplumda yaygın olan kültürel özellikleri desteklemek yerine, tüm kültürel değerlere karşı hoşgörülü ve kapsayıcı bir yaklaşım benimsenir.