SOS204U Davranış Bilimlerine Giriş Ünite -1

Giriş: Sosyolojinin Doğuşu ve Kapsamı

Sosyoloji, en temel tanımıyla toplumu bilimsel olarak inceleyen bir disiplindir. Ancak kökenleri modern bilimden çok daha eskiye dayanır. Toplum üzerine düşünme pratiği, 14. yüzyılda yaşayan ve “Mukaddime” adlı eseriyle sosyolojik düşüncenin öncüsü kabul edilen İbn Haldun’a kadar geri götürülebilir. Modern anlamda “sosyoloji” isminin babası ise 19. yüzyıl Fransız düşünürü Auguste Comte‘tur. Sosyoloji, toplumsal yaşamın karmaşık dokusunu anlamaya çalışırken diğer sosyal bilimlerle de sürekli etkileşim halindedir. Bunlar içinde, özellikle endüstri öncesi toplumları ve kültürlerini incelemesiyle sosyolojiye en yakın disiplin kültürel antropolojidir.

Sosyolojik Bakış Açısı ve Temel Kavramlar

Sosyoloji, bireysel olayların ardındaki daha geniş toplumsal güçleri görmemizi sağlar. Bu özel bakış açısını geliştiren kavram ise C. Wright Mills tarafından ortaya atılan “Sosyolojik imgelem”dir. Bu imgelem, kişisel sorunlarımızı daha büyük tarihsel ve toplumsal yapılarla ilişkilendirmemize olanak tanır. Sosyolojik çözümlemenin merkezinde ise toplumu oluşturan toplumsal kurumlar ve toplumsal ilişkilerin organize bütünü olan “toplumsal yapı” kavramı yer alır.

Sosyolojinin Kurucuları ve Gelişim Dönemleri

Sosyolojinin bir bilim olarak gelişimi, farklı dönemlerde yaşamış kurucu düşünürlerin katkılarıyla şekillenmiştir. Bu gelişim süreci genellikle üç ana döneme ayrılır:

• İlk Dönem Sosyologları: Bu dönemde Saint-Simon, Comte, Spencer ve Martineau gibi düşünürler, Sanayi Devrimi’nin yarattığı toplumsal dönüşümleri anlamaya çalışmışlardır. Bu isimlerin aksine, Emile Durkheim ilk dönem değil, klasik dönemin kurucularından sayılır.
• Klasik Dönem Kuramcıları: Sosyolojinin temel direklerini inşa eden bu dönemde üç büyük isim öne çıkar: Karl Marx, Emile Durkheim ve Max Weber. Bu düşünürler, modern toplumun yapısını, işleyişini ve sorunlarını analiz eden ve günümüzde dahi geçerliliğini koruyan temel kuramları geliştirmişlerdir. Fransa’da ilk sosyoloji profesörü olan ve sosyolojiyi akademik bir disiplin olarak kurumsallaştıran kişi ise Emile Durkheim‘dır.
• Modern ve Çağdaş Dönem: Klasik kuramların üzerine inşa edilen bu dönemde, özellikle ABD’de sembolik etkileşimcilik gibi yeni yaklaşımlar ortaya çıkmıştır.

Temel Sosyolojik Yaklaşımlar: Sembolik Etkileşimcilik

Toplumu makro (büyük ölçekli) yapılar üzerinden analiz eden işlevselcilik ve çatışma kuramlarının aksine, mikro (küçük ölçekli) düzeydeki insan etkileşimlerine odaklanan yaklaşımlar da vardır. Bunların en önemlilerinden biri olan Sembolik Etkileşimci Kuram, temelini Amerikalı sosyolog George Herbert Mead‘in görüşlerinden alır. Bu yaklaşıma göre toplum, insanların günlük etkileşimleri sırasında birbirlerinin eylemlerine yükledikleri anlamlar ve kullandıkları semboller (dil, jestler vb.) aracılığıyla sürekli olarak yeniden yaratılır.

1. Sosyolojinin temel konusu nedir?

A) Kişilik
B) Doğal çevre
C) Tarih
D) Toplum
E) Medya

Cevap : D. Toplum

Açıklama : Sosyoloji, genel olarak toplumu, grupları, toplumsal ilişkileri ve kurumları sistematik olarak inceleyen bir bilim dalıdır[cite: 4106]. Temel konusu toplum içinde yaşayan insan davranışları ve toplumsal bağlamdır[cite: 4079, 4081].

2. İbn Haldun’un sosyolojik düşüncenin öncüsü kabul edilen eserinin adı nedir?

A) Mukaddime
B) Tarihler
C) Politika
D) Marifetname
E) Manzume

Cevap : A. Mukaddime

Açıklama : Sosyolojinin önemli tarihsel öncülerinden biri olarak kabul edilen Arap düşünür İbn Haldun’un, toplumların yapısı ve toplumsal değişme konularında düşünceler ürettiği en bilinen eseri “Mukaddime”dir[cite: 4082, 4091].

3. Sosyolojinin isim babası hangi düşünürdür?

A) İbn Haldun
B) Montesquie
C) Saint Simon
D) Comte
E) Marx

Cevap : D. Comte

Açıklama : Sosyoloji kavramı ilk kez 1838 yılında Auguste Comte tarafından kullanılmıştır[cite: 4104]. Bu nedenle Comte, sosyolojinin “isim babası” olarak kabul edilir.

4. Sosyolojinin en yakın ilişkide olduğu sosyal bilim hangisidir?

A) Kültürel antropoloji
B) Ekonomi
C) Siyasal Bilimler
D) Tarih
E) Psikoloji

Cevap : A. Kültürel antropoloji

Açıklama : Metinde belirtildiği gibi, sosyoloji ile en yakın ilişkisi olan sosyal bilim kültürel antropolojidir[cite: 4115]. İki alanda da ortak birçok kuram ve kavram yer almaktadır[cite: 4115].

5. Toplumu oluşturan toplumsal kurumlar ve toplumsal ilişkilerin organize unsurları aşağıdakilerden hangisidir?

A) Normlar
B) Kültür
C) Toplumsal yapı
D) Toplumsal çatışma
E) Toplumsal ilişki

Cevap : C. Toplumsal yapı

Açıklama : Toplumsal yapı, birlikte toplumu oluşturan toplumsal kurumlar ve toplumsal ilişkiler bütününü ifade eden temel bir sosyolojik kavramdır[cite: 4123]. Bu yapı, organize olmuş unsurlardan oluşur.

6. Sosyolojik imgelem kavramını kim geliştirmiştir?

A) C. Wright Mills
B) Weber
C) Marx
D) Saint Simon
E) Martineau

Cevap : A. C. Wright Mills

Açıklama : “Sosyolojik imgelem” (sociological imagination) kavramı C. Wright Mills tarafından ortaya atılmıştır[cite: 4128]. Bu kavram, bireysel deneyimler ile bu deneyimleri şekillendiren daha geniş toplumdaki güçler arasındaki ilişkiyi anlama becerisine atıfta bulunur[cite: 4128].

7. Aşağıdakilerden hangisi ilk dönem sosyologlardan değildir?

A) Spencer
B) Comte
C) Martineau
D) Saint Simon
E) Durkheim

Cevap : E. Durkheim

Açıklama : Metinde Saint-Simon, Auguste Comte, Harriet Martineau ve Herbert Spencer “İlk Dönemler” başlığı altında incelenmiştir[cite: 4180, 4186, 4187]. Emile Durkheim ise Karl Marx ve Max Weber ile birlikte “Klasik Dönem” sosyologu olarak sınıflandırılmıştır[cite: 4204, 4205].

8. Karl Marx, Emile Durkheim ve Max Weber hangi dönem kuramcılarıdır?

A) İlk Dönemler
B) Modern
C) Çağdaş
D) Klasik
E) Öncü

Cevap : D. Klasik

Açıklama : Karl Marx, Emile Durkheim ve Max Weber, sosyoloji biliminin temellerini atan ve yaklaşımları günümüzde de geçerliliğini koruyan “Klasik Dönem” düşünürleri olarak adlandırılırlar[cite: 4205].

9. İlk sosyoloji profesörü olan düşünür hangisidir?

A) Weber
B) Marx
C) Durkheim
D) Comte
E) Montesquie

Cevap : C. Durkheim

Açıklama : Metinde belirtildiği gibi, modern sosyolojinin babası olarak görülen Emile Durkheim, aynı zamanda ilk sosyoloji profesörü unvanına sahiptir[cite: 4206, 4211].

10. Sembolik etkileşimci kuram hangi düşünürün görüşlerine dayanmaktadır?

A) Mead
B) Marx
C) Comte
D) Mills
E) Giddens

Cevap : A. Mead

Açıklama : Sembolik etkileşimcilik kuramı, George Herbert Mead tarafından geliştirilmiştir[cite: 4283]. Bu yaklaşım, bireylerin toplumsal dünyayı nasıl anlamlandırdıkları, yorumladıkları ve birbirleriyle olan etkileşimleri üzerine odaklanır.