Kamu Yönetimi ve Sosyal Hizmetler 2024-2025 Final Soruları

Giriş: Kamu Yönetiminin Temel Kavramları ve Amaçları

Kamu yönetimi, toplumsal ihtiyaçları karşılamak ve kamu yararını sağlamak amacıyla organize olmuş bir yapıdır. Bu yapının başarısı, temel bazı kavramlarla ölçülür. Bunlardan ilki olan etkinlik, belirlenmiş bir stratejik amaca ulaşma derecesini ifade ederken; verimlilik ise kaynakların doğru kullanımıyla, yani en az girdiyle en fazla çıktıyı, bir başka deyişle az parayla çok birim hizmet üretmeyi tanımlar. Kamu yönetiminin temel (asli) fonksiyonları eğitim, sağlık gibi varoluş amaçlarını gerçekleştirmek iken, bu amaçlara ulaşmak için personel çalıştırmak veya araç gereç almak gibi faaliyetler yardımcı fonksiyonlar olarak adlandırılır.

Geleneksel Anlayıştan Modern Yönetime: Değişim ve İlkeler

Kamu yönetimi, zaman içinde önemli bir dönüşüm geçirmiştir. Katı hiyerarşiye, kuralcılığa ve verimsizliğe sahip olan geleneksel kamu yönetimi anlayışı, 1980’lerden itibaren yerini özel sektör tekniklerini benimseyen Yeni Kamu Yönetimi anlayışına bırakmıştır. Geleneksel bürokrasinin ideal işleyişinden saparak aşırı kuralcılık ve kırtasiyeciliğe dönüştüğü bozulmuş yapıya ise bürokratizm denir. Planlama, bütçeleme ve denetim gibi fonksiyonlar geleneksel yönetimin temel ilkeleriyken, saydamlık (şeffaflık) gibi ilkeler modern yönetim yaklaşımlarıyla öne çıkmıştır.

Kamu Personel Rejimi ve Stratejik Planlama

Devletin hizmetlerini yürüten kamu görevlilerinin rejimini düzenleyen temel kanun, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu‘dur. Kamu görevlilerinden en yetenekli olanların işe alınması ilkesine liyakat adı verilir. Geçmişte sadece özlük işlerine odaklanan klasik personel yönetimi anlayışı, günümüzde yerini çalışanı stratejik bir değer olarak gören çağdaş insan kaynakları yönetimine bırakmıştır. Yönetimde uzun vadeli hedefler belirleme aracı olan stratejik planlama, ilk olarak askeri kurumlarda ortaya çıkmış, daha sonra kamu yönetimi tarafından benimsenmiştir. Türkiye’de kamu idarelerinin stratejik plan yapma zorunluluğunun yasal dayanağı ise 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu‘dur.

Kamu ve Özel Sektör Karşılaştırması ve Denetim Yapıları

Kamu ve özel sektör arasında temel farklar bulunur. Kamu yönetimi kamu yararı, siyasal çevre ve kamu gücü gibi kendine özgü dinamiklere sahipken, özel sektör kâr odaklıdır. Ancak program ve yöntem geliştirme gibi bazı yönetim fonksiyonları her iki sektör için de ortaktır. Sonuç olarak, her iki yönetimin de kendi içinde avantajlara ve üstünlüklere sahip olduğu söylenebilir. Kamu yönetimindeki denetim türlerinden biri olan vesayet denetimi, merkezi idarenin yerel yönetimler gibi farklı tüzel kişilikler üzerindeki hukukilik denetimidir ve bu denetimin varlığı için en az iki ayrı kamu tüzel kişiliği gereklidir. Valinin kaymakamı denetlemesi ise ast-üst ilişkisi olan hiyerarşi denetimine bir örnektir.

Türkiye’de Sosyal Hizmetler ve Yasal Çerçeve

Türkiye’de sosyal hizmetler, kamu yönetiminin önemli bir parçasını oluşturur. Devletin sosyal hizmet sunması, bireysel özgürlükleri ve devletin minimum müdahalesini savunan liberalizm gibi ideolojiler tarafından eleştirilebilir. Tarihsel olarak bakıldığında, İsviçre gibi bazı Avrupa ülkelerinde sosyal hizmet sunumunda yerel yönetimler daima önemli bir rol oynamıştır. Ülkemizde sunulan hizmetlerden biri olan evde bakım aylığından yararlanmak için, bakıma muhtaçlık raporu ve hane gelirinin kişi başına asgari ücretin 2/3’ünden az olması gibi şartlar aranır; ancak bakımı üstlenen kişinin (aylığı alacak olanın) ayrıca muhtaç olması bir şart değildir. Öte yandan, sosyal haklar kadar ödevler de önemlidir ve sadece kamuda değil, özel sektörde de çalışanların hakları yanında iş sözleşmesinden doğan ödevleri de bulunur. Anayasal bir hak olan seçilme hakkı kapsamında, 2017’deki değişiklikle Türkiye’de milletvekili seçilme yaşı 18’e indirilmiştir.

1. Aşağıdakilerden hangisi stratejik amaca ulaşmayı ifade eder?

A) GZTF
B) Stratejik amaç
C) PUKO
D) Verimlik
E) Etkinlik

Cevap : E) Etkinlik

Açıklama : Etkinlik, belirlenen amaçlara ve hedeflere ulaşma derecesini ifade eden bir kavramdır. Bir faaliyetin ne kadar etkili olduğu, önceden saptanan stratejik amacını ne ölçüde gerçekleştirdiğiyle ölçülür.

2. Vesayet denetimi için hangisi doğrudur?

A) Ast üst ilişkisini verir.
B) En az Iki tüzel kişilik gereklidir.
C) Valinin kaymakamı denetlemesi örnek verilebilir.
D) Yerindelik denetimi yapar
E) Belediye başkanın memurunu denetlemesi buna örnek verilebilir

Cevap : B) En az İki tüzel kişilik gereklidir.

Açıklama : Vesayet denetimi, merkezi idarenin yerel yönetimler gibi farklı kamu tüzel kişilikleri üzerinde yürüttüğü bir denetimdir. Bu denetimin olabilmesi için denetleyen ve denetlenen olmak üzere birbirinden bağımsız en az iki ayrı kamu tüzel kişiliğinin varlığı şarttır. Diğer şıklar hiyerarşi denetimini (ast-üst ilişkisi) örneklemektedir.

3. Aşağıdakilerden hangisi kaynakların doğru kullanımıyla, az parayla çok birim hizmet üretmekle ilgilidir?

A) Etkinlik
B) GZTF
C) Misyon
D) PUKO
E) Verimlilik

Cevap : E) Verimlilik

Açıklama : Verimlilik, en az girdi (kaynak, maliyet, zaman) ile en çok çıktıyı (hizmet, ürün) elde etmektir. Kaynakların doğru ve israf edilmeden kullanılması, az parayla çok birim hizmet üretilmesi doğrudan verimlilik kavramı ile ilgilidir.

4. Kamu kurumlarında personel çalıştırmak, araç gereç almak gibi hizmetler hangi fonksiyon ile ifade olunur?

A) Yardımcı fonksiyon
B) Temel fonksiyon
C) Bürokratik funksiyon
D) Asli fonksiyon
E) Kurmay fonksiyon

Cevap : A) Yardımcı fonksiyon

Açıklama : Kamu kurumlarının temel (asli) fonksiyonları, varoluş amaçlarını (eğitim, sağlık, güvenlik vb.) gerçekleştirmektir. Personel temini, satın alma, bütçeleme gibi faaliyetler ise bu temel fonksiyonların yerine getirilebilmesi için gereken destekleyici nitelikteki yardımcı fonksiyonlardır.

5. Yeni kamu yönetimi anlayışı aşağıdakilerden hangisine tepki olarak doğmuştur?

A) Yeni kamu yönetişimi
B) Geleneksel kamu yönetimi anlayışı
C) Neo kama yönetimi
D) Yönetişim
E) Neoliberalizm

Cevap : B) Geleneksel kamu yönetimi anlayışı

Açıklama : Yeni Kamu Yönetimi (YKY), 1980’lerde geleneksel kamu yönetimi anlayışının katı hiyerarşik yapısına, verimsizliğine, kuralcılığına ve vatandaş taleplerine duyarsızlığına bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. Özel sektörün yönetim tekniklerini kamu sektörüne uygulamayı hedefler.

6. Stratejik plan ilk olarak hangi sektörle ilgili gündeme gelmiştir?

A) İş dünyası
B) Bürokratlar
C) Yerel yönetimler
D) Devlet memurları
E) Askeri kurumlar

Cevap : E) Askeri kurumlar

Açıklama : Stratejik planlama kavramı, ilk olarak savaşlarda ve askeri operasyonlarda uzun vadeli hedefler belirlemek, düşmanın hamlelerini öngörmek ve kaynakları buna göre yönlendirmek amacıyla askeri alanda kullanılmıştır. Daha sonra özel sektör ve kamu yönetimi tarafından benimsenmiştir.

7. İnsan kaynakları ve personel yönetimiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Personel yönetiminde kurumsal planlamaa hakimdir.
B) Personel yönetiminde klasik anlayış vardı.
C) İnsan kaynaklarında sadece özlük işlemleri vardır.
D) Personel yönetiminde özlük işlemleri hakimdir
E) İnsan kaynaklarında çağdaş yönetim anlayışı vardır.

Cevap : C) İnsan kaynaklarında sadece özlük işlemleri vardır.

Açıklama : Personel yönetimi daha çok özlük işleri (maaş, izin, sicil) gibi idari işlemlere odaklanan klasik bir anlayıştır. İnsan Kaynakları Yönetimi ise çalışanı stratejik bir değer olarak gören, motivasyon, eğitim, kariyer planlaması ve performans yönetimi gibi konuları da içeren çağdaş bir yaklaşımdır. İnsan kaynaklarının “sadece” özlük işlerinden oluştuğunu söylemek bu nedenle yanlıştır.

8. Aşağıdakilerden hangisi özel ile kamu yönetimi arasındaki farklılıklardan değildir?

A) Kamu yaranı
B) Program ve yöntem geliştirme
C) Siyasal çevre
D) Liderliğin konumu
E) Kamu gücü

Cevap : B) Program ve yöntem geliştirme

Açıklama : Hem özel sektör hem de kamu yönetimi, hedeflerine ulaşmak için belirli programlar oluşturmak, planlar yapmak ve yöntemler geliştirmek zorundadır. Bu, her iki sektör için de ortak bir yönetim fonksiyonudur. Diğer şıklar (kamu yararı amacı, siyasi etki, kamu gücü kullanma) ise iki sektör arasındaki temel farkları oluşturur.

9. Özel sektör ve kamu sektörü karşılaştırmasında hangisi doğru olarak verilmiştir?

A) Kamu ve özel yönetimin kendi içinde avantajlara ve üstünlüklere sahiptir.
B) Sosyal yardım alanında özel sektör daha başarılıdır.
C) Kamu sektörü her zaman daha verimli ve etkin üretim yapar
D) Kamu sektörünün öncüsü kârdır.
E) Sosyal hizmetlerde özel sektör başarılı olamaz.

Cevap : A) Kamu ve özel yönetimin kendi içinde avantajlara ve üstünlüklere sahiptir.

Açıklama : Kamu ve özel sektörün amaçları, işleyişleri ve dinamikleri farklıdır. Her iki sektörün de birbirine göre zayıf ve güçlü yönleri vardır. Bu nedenle en dengeli ve doğru ifade, her iki yönetimin de kendi içinde farklı avantajlara ve üstünlüklere sahip olduğudur.

10. Türkiye’de kamunun sosyal hizmet uygulamaları kapsamında aşağıdakilerden hangisi yeni uygulamalardan değildir?

A) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının kurulması
B) Dul kadın aylığı
C) Alo 183
D) Alo 144
E) Engelli aylığı

Cevap : E) Engelli aylığı

Açıklama :

11. Kamu görevlilerinden en yetenekli olanların işe alınmasına ne ad verilir?

A) Derece
B) Kıdem
C) Kadro
D) Liyakat
E) Kariyer

Cevap : D) Liyakat

Açıklama : Liyakat, bir göreve veya makama, kişinin soyu, kökeni, serveti veya siyasi görüşü gibi unsurlara bakılmaksızın; sadece o iş için gereken bilgi, yetenek ve yeterliliğe sahip olması nedeniyle getirilmesi ilkesidir. En yetenekli olanların seçilmesi liyakat sisteminin temelidir.

12. Aşağıdakilerden hangisinde milletvekili seçilme yaşı ile ilgili bilgi doğru verilmiştir?

A) 25 yaş
B) 18 yaş
C) 15 yaş
D) 40 yaş
E) 30 yaş

Cevap : B) 18 yaş

Açıklama : Türkiye’de 2017 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile milletvekili seçilme yaşı 25’ten 18’e indirilmiştir. Dolayısıyla, 18 yaşını dolduran her Türk vatandaşı milletvekili seçilme hakkına sahiptir.

13. Bürokrasinin bozulmasına ne ad verilir?

A) Kırtasiyecilik
B) Karizmatik lider
C) Verimsizlik
D) Bürokratizm
E) Otoriter bürokrasi

Cevap : D) Bürokratizm

Açıklama : Bürokratizm, bürokrasinin ideal işleyişinden saparak amaçların yerine araçların (kurallar, prosedürler) ön plana çıktığı, aşırı kuralcılık, verimsizlik, yavaşlık ve kırtasiyecilik gibi olumsuzlukların hakim olduğu bozulmuş yapıyı ifade eden bir kavramdır.

14. Aşağdakilerden hangisi Türkiye’de kamunun sosyal hizmet uygulamaları kapsamında olan evde bakım aylığından yararlanma şartlarından değildir?

A) Bakım aylığı alacak olanın muhtaç olması gerekliliği
B) Bakıma muhtaçlık
C) Engelli raporu
D) Yoksulluk
E) Bakıma muhtaç olanın asgari ücretin 2/3’ten daha az gelire sahip olması

Cevap : A) Bakım aylığı alacak olanın muhtaç olması gerekliliği

Açıklama : Evde bakım aylığının temel şartları; bakıma muhtaç kişinin ağır engelli olduğunu belirten sağlık kurulu raporu ve hane içindeki kişi başına düşen gelirin net asgari ücretin 2/3’ünden az olmasıdır. Bakımı üstlenen kişinin (bakım aylığı alacak olanın) ayrıca muhtaç veya yoksul olması bir şart değildir; önemli olan hanenin gelir kriterini sağlamasıdır.

15. Sosyal haklar ve ödevler konusunda kamu ve özel sektör için hangisi söylenemez?

A) Haklar yanında ödevler de temel çağdaş hukuk metinlerine konu olmuştur.
B) Kamuda hak ve ödev dengesine dikkat edilir.
C) Sosyal haklar anayasaların konusu olmuştur.
D) Özel sektörde de haklar yerine ödevler vardır.
E) Çağdaş vatandaş ödev yarunda aynı zamanda sorumluluk sahibidir.

Cevap : D) Özel sektörde de haklar yerine ödevler vardır.

Açıklama : Bu ifade yanlıştır çünkü özel sektörde de çalışanların hem İş Kanunu’ndan doğan hakları (ücret, izin, tazminat vb.) hem de iş sözleşmesinden doğan ödevleri (işi özenle yapma, sadakat vb.) vardır. Hakların “yerine” ödevlerin olması gibi bir durum söz konusu değildir; haklar ve ödevler bir aradadır.

16. Yerel yönetimlerin sosyal hizmet faaliyetleri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Türkiye’de sosyal hizmet açanda en önemli kurum il özel idareleridir.
B) Cumhuriyetin ilk yıllarında en önemli sosyal hizmet kurumu köylerdi.
C) Yerel yönetimler Avrupa’da geçmiş yıllarda sosyal hizmet açısından zayıftı.
D) İsviçre gibi bazı ülkelerde sosyal hizmet konusunda yerel yönetimler çok önemli söz sahibiydi.
E) 1980 sonrası yerel yönetimlerin rollerinde gerileme olmuştur.

Cevap : D) İsviçre gibi bazı ülkelerde sosyal hizmet konusunda yerel yönetimler çok önemli söz sahibiydi.

Açıklama : Özellikle Kıta Avrupası’ndaki İsviçre, Almanya gibi federal veya adem-i merkeziyetçi yapısı güçlü ülkelerde, sosyal hizmetlerin sunumunda yerel yönetimler (belediyeler, kantonlar vb.) tarihsel olarak merkezi bir rol oynamıştır. Bu durum, yerel ihtiyaçlara daha duyarlı hizmet sunulmasını sağlamıştır.

17. Aşağıdakilerden hangisi stratejik planın ve performans değerlendirmesinin yasal dayanağını oluşturur?

A) 5302 s. Kanun
B) 6360 s. Kanun
C) 5018 s. Kanun
D) 6018 s. Kanun
E) 5393 s. Kanun

Cevap : C) 5018 s. Kanun

Açıklama : Türkiye’de kamu idarelerinin stratejik plan hazırlamalarını ve performans esaslı bütçeleme yapmalarını zorunlu kılan temel yasal düzenleme, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’dur. Bu kanun, kamu maliyesinde şeffaflık, hesap verebilirlik ve performansı ön plana çıkarmıştır.

18. Aşağıdakilerden hangisi Devlet Memurları Kanunu’dur?

A) 657 Kanun
B) 455 sayılı Kaman
C) 5216 sayılı Kanun
D) 567 sayılı Kanun
E) 2022 sayılı Kanun

Cevap : A) 657 Kanun

Açıklama : Türkiye’de kamu personel rejiminin temelini oluşturan, devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yükümlülük ve sorumluluklarını düzenleyen temel kanun 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’dur.

19. Kamu yönetiminin sosyal hizmetleri uygulamaya koymasından rahatsızlık duyacak ideoloji aşağıdakilerden hangisidir?

A) Patrimonyal devlet
B) Sosyalizm
C) Liberalizm
D) Koruyucu devlet
E) Refah rejimleri

Cevap : C) Liberalizm

Açıklama : Klasik liberalizm, bireysel özgürlükleri, serbest piyasayı ve devletin ekonomiye ve sosyal hayata en az düzeyde müdahale etmesini (“jandarma devlet”) savunur. Bu nedenle, devletin vergi alarak sosyal hizmetler sunması ve piyasaya müdahale etmesi, liberal ideolojinin temel ilkeleriyle çelişir ve bu durumdan rahatsızlık duyar.

20. Aşağıdakilerden hangisi kamu yönetiminin geleneksel ilkelerden birisi değildir?

A) Bütçeleme
B) Planlama
C) Saydamlık
D) Denetim
E) Karar verme

Cevap : C) Saydamlık

Açıklama : Planlama, bütçeleme, karar verme ve denetim gibi fonksiyonlar, klasik kamu yönetiminin temel ilkeleri arasında yer alır. “Saydamlık” (şeffaflık) ise daha çok yeni kamu yönetimi ve yönetişim gibi modern yaklaşımların vurguladığı, devletin eylem ve işlemlerinin kamuoyuna açık olmasını ifade eden bir ilkedir.