Okul Öncesi Eğitim Programları-1 Ünite-13

Giriş: Aile Eğitimi ve Aile Katılımı Kavramları

Çocuğun sağlıklı gelişimi ve eğitimi, okul, aile ve toplum arasındaki güçlü iş birliğine dayanır. Bu iş birliğinin temelini iki önemli kavram oluşturur: Aile Eğitimi ve Aile Katılımı. Aile eğitimi, ebeveynlerin çocuk gelişimi ve eğitimi konusundaki farkındalıklarını artırmayı, yetişkin rollerini desteklemeyi ve olumlu ebeveyn-çocuk ilişkileri kurmalarına yardımcı olmayı amaçlayan yapılandırılmış programlardır. Bu programların temel ilkeleri iş birliği, eşitlik, gönüllü katılımcılık ve bilimselliktir; bu nedenle süreçte asla bir zorunluluk ilkesi bulunmaz. Diğer yandan aile katılımı, “ailelerin çocuğun doğumundan yetişkinliğine kadar eğitim ve gelişimlerinin her aşamasında yer almaları” olarak tanımlanan çok daha geniş bir şemsiye kavramdır.

Aile Eğitim Programlarının Yapısı ve Felsefesi

Aile eğitimi programları, farklı yaklaşımlarla uygulanabilir. Özellikle ev merkezli aile eğitimi programları, çocuğun gelişimi ve bakımındaki birincil sorumluluğun aileye ait olduğu felsefesini benimser. Bu programlar, aileyi kendi doğal ortamında destekleyerek ebeveynlik becerilerini güçlendirir. Türkiye’de bu alanda faaliyet gösteren en bilinen kurumlardan biri Anne Çocuk Eğitim Vakfı’dır (AÇEV). AÇEV, bilimsel temelli olarak geliştirdiği Baba Destek Programı (BADEP) ve Anne Destek Programı gibi spesifik programları uygularken, “Ana-Baba Okulu” gibi ifadeler ise genellikle farklı kurumlarca yürütülen aile eğitimlerini tanımlayan genel bir adlandırmadır.

Aile Katılımının Amaçları ve Yöntemleri

Aile katılımının temel amacı, ev ve okul arasındaki iş birliğini geliştirerek çocuğun eğitiminde tutarlılık sağlamak, evdeki öğrenme ortamının niteliğini artırmak ve çocuklar arasında fırsat eşitliği yaratmaktır. Bu sürecin amaçları arasında ebeveynlere iş olanakları oluşturmak gibi eğitim dışı hedefler yer almaz. Aile katılımını sağlamak için birçok yöntem kullanılır. Bunlardan biri olan ev ziyaretlerinin öncelikli amacı, öğretmenin çocuğu kendi doğal ortamında tanımasıdır. Bu ziyaretlerin bir sorun olduğunda değil, her çocuğu ve aileyi tanımak amacıyla sistemli olarak yılda en az bir kez yapılması esastır. Ebeveynlerin ihtiyaçlarına yönelik, çocuk yetiştirme becerilerini güçlendirmeyi hedefleyen seminer ve atölye gibi daha yapılandırılmış çalışmalar ise aile eğitim etkinlikleri olarak adlandırılır.

Toplum Katılımının Rolü ve Önemi

Çocuğun eğitiminde üçüncü ve kritik halka ise toplum katılımıdır. Toplum katılımı, çocuğun eğitiminde kütüphane, müze, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları gibi toplumun mevcut olanaklarından yararlanmayı hedefler. Temel amaçları arasında dezavantajlı ailelerin ve çocuklarının eğitime katılımını kolaylaştırmak ve okul-aile-toplum iş birliğini en üst düzeye çıkarmak bulunur. Toplum katılımı, ailenin ebeveynlik tutumlarını doğrudan desteklemekten ziyade, eğitimi daha geniş bir sosyal çevreye yayarak zenginleştirmeye odaklanır. Ailenin tutumlarını desteklemek, daha çok aile eğitimi ve aile katılımı çalışmalarının doğrudan bir amacıdır.

1. Aşağıdakilerden hangisi aile eğitiminin temel amaçlarından biri değildir?

A) Anne babalara istihdam konusunda bilgi vermek
B) Çocukların gelişimi ve eğitimi konusunda farkındalıklarını artırmak.
C) Anne-babaların yetişkin rollerini ve toplumsal ilişkilerini desteklemek.
D) Anne-babalara gelişim sorunlarına müdahale yöntemlerini öğretmek
E) Ebeveyn çocuk ilişkisinde tutum ve davranışların olumlu yönde gelişmesini sağlamak.

Cevap : E) Ebeveyn çocuk ilişkisinde tutum ve davranışların olumlu yönde gelişmesini sağlamak.

Açıklama :

2. Aşağıdakilerden hangisi aile eğitiminin temel ilkelerinden biri değildir?

A) İşbirliği
B) Eşitlik
C) Katılımcılık
D) Zorunluluk
E) Bilimsellik

Cevap : D) Zorunluluk

Açıklama : Aile eğitimi programları, ailelerin gönüllülük esasına dayalı katılımını hedefler. Sürecin başarılı olması, ailelerin kendi istekleriyle katılmasına ve iş birliği içinde olmasına bağlıdır. Bu nedenle “zorunluluk”, aile eğitimi ilkeleriyle bağdaşmaz. Temel ilkeler iş birliği, eşitlik, gönüllü katılımcılık ve bilimsel verilere dayanmadır.

3. “Ev merkezli aile eğitimi programı çocuğun gelişimi ve bakımında birincil sorumluluk kime verilmiştir?

A) Çocuğa
B) Aileye
C) Okula
D) Devlete
E) Topluma

Cevap : B) Aileye

Açıklama : Ev merkezli programların temel felsefesi, çocuğun ilk ve en önemli eğitimcisinin ailesi olduğunu kabul etmektir. Bu programlar, aileyi kendi ev ortamında destekleyerek, çocuğun gelişimi ve bakımı konusundaki birincil sorumluluğun ailede olduğunu pekiştirir ve bu rolü yerine getirmeleri için onlara rehberlik eder.

4. Aşağıda verilen aile eğitim programlarından hangisi Anne Çocuk Vakfı (AÇEV) tarafından uygulanan bir program değildir?

A) Anne-Çocuk Eğitim Programı
B) Okul Öncesi Veli Çocuk Eğitim Programı
C) Ana-Baba Okulu
D) Aile Mektupları
E) Baba destek programı

Cevap : C) Ana-Baba Okulu

Açıklama : Anne Çocuk Eğitim Vakfı (AÇEV), Türkiye’de Baba Destek Programı (BADEP), Anne Destek Programı gibi bilimsel temelli ve yapılandırılmış birçok aile eğitim programı yürütmektedir. “Ana-Baba Okulu” ise AÇEV’in spesifik bir program adı olmayıp, farklı kurumlar tarafından yürütülen aile eğitim çalışmalarını tanımlayan genel bir ifadedir.

5. “Ailelerin çocuğun doğumundan yetişkinliğine kadar çocukların eğitim ve gelişimlerinin her aşamasında yer almaları” hangi tanımı ifade etmektedir?

A) Aile eğitimi
B) Aile katılımı
C) Aile rehberliği
D) Aile danışmanlığı
E) Aile mentörlüğü

Cevap : B) Aile katılımı

Açıklama : Bu tanım, “aile katılımı” kavramının en geniş tanımıdır. Aile eğitimi daha çok yapılandırılmış programları ifade ederken, aile katılımı; veli toplantılarından ev ziyaretlerine, okul etkinliklerine gönüllü olmaktan çocuğun evdeki ödevlerine destek olmaya kadar ailenin eğitim sürecine dahil olduğu tüm süreçleri kapsar.

6. Aşağıda verilen amaçlardan hangisi aile katılımının amaçlarından biri değildir?

A) Çocuklar arasında fırsat eşitliği sağlamak.
B) Ev ve okul arasındaki işbirliğini geliştirmek.
C) Çocuğun eğitiminde tutarlılık sağlamak.
D) Evdeki öğrenme ortamının niteliğini artırmak.
E) Ebeveynlere iş olanakları oluşturmak.

Cevap : E) Ebeveynlere iş olanakları oluşturmak.

Açıklama : Aile katılımının temel amaçları eğitim odaklıdır. Okul ve ev arasında tutarlı bir eğitim ortamı yaratmak, ailenin desteğiyle çocuğun gelişimini en üst düzeye çıkarmak ve evdeki öğrenme ortamını zenginleştirmek bu amaçlardandır. Ebeveynlere iş olanakları sağlamak, aile katılımının doğrudan bir amacı değildir.

7. Ev ziyareti, her bir çocuğun evine en az kaç kez yapılmalıdır?

A) Sorun durumunda – yılda bir kez
B) Sistemli olarak – yılda bir kez
C) Sorun durumunda – yılda iki kez
D) Sistemli olarak – yılda iki kez
E) Sorun durumunda – yılda üç kez

Cevap : B) Sistemli olarak – yılda bir kez

Açıklama : Okul öncesi eğitim programlarında, ev ziyaretlerinin sadece bir sorun olduğunda değil, her çocuğu ve ailesini kendi ortamında tanımak amacıyla sistematik olarak yapılması önerilir. Program ilkelerine göre, her ailenin yılda en az bir kez planlı olarak ziyaret edilmesi hedeflenir. 2002 programında bu “yarıyılda bir kez” olarak belirtilmiş olsa da güncel uygulamalarda “yılda en az bir kez” ilkesi benimsenmektedir.

8. Aşağıda verilen aile katılım yöntemlerinden hangisi “Ailelerin ihtiyaçlarına yönelik, çocuk yetiştirme becerilerini güçlendirmeye ve desteklemeye yönelik çalışmalar” olarak ifade edilmektedir?

A) Aile iletişim etkinlikleri
B) Bireysel görüşmeler
C) Ev ziyaretleri
D) Aile eğitim etkinlikleri
E) Ailenin yönetim süreçlerine katılımı

Cevap : D) Aile eğitim etkinlikleri

Açıklama : Bu tanım, doğrudan “aile eğitim etkinliklerini” ifade etmektedir. Bireysel görüşme veya ev ziyareti gibi yöntemler daha çok tanıma ve iletişim odaklıyken, aile eğitim etkinlikleri; seminer, atölye veya grup çalışması gibi yapılandırılmış formatlarda, ebeveynlerin bilgi ve becerilerini artırmaya yönelik planlı çalışmalardır.

9. Okul öncesi eğitiminde ev ziyaretlerinin öncelikli amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çocuğu doğal ortamında tanımak
B) Çocuğun okulda öğrendiklerini evde pekiştirmek
C) Ebeveyni aile katılımına ikna etmek
D) Aile eğitimindeki konuları pekiştirmek
E) Ebeveynin eğitimciyi daha iyi anlamasını sağlamak

Cevap : A) Çocuğu doğal ortamında tanımak

Açıklama : Ev ziyaretlerinin diğer tüm faydalarının temelinde yatan öncelikli amaç, öğretmenin çocuğu kendi evi gibi doğal ve rahat olduğu bir ortamda gözlemlemesidir. Bu ziyaretler, öğretmene çocuğun aile içi ilişkileri, oyun alışkanlıkları ve yaşam koşulları hakkında okulda elde edemeyeceği çok değerli bilgiler sunar ve çocuğu bütüncül olarak anlamasına yardımcı olur.

10. Aşağıdaki amaçlardan hangisi toplum katılımının amaçlarından biri değildir?

A) Dezavantajlı aileler ve çocuklarının eğitime katılımını kolaylaştırmak.
B) Toplumu çocukların toplumun geleceği olduğuna ikna etmek.
C) Ailenin ana baba tutumlarını desteklemek.
D) Çocuğun eğitiminde toplumun olanaklarından yararlanmak.
E) Ailenin, okulun ve toplumun işbirliği yapmasını sağlamak.

Cevap : C) Ailenin ana baba tutumlarını desteklemek.

Açıklama : Toplum katılımı, okulun çevresindeki kütüphane, müze, sivil toplum kuruluşları, yerel yönetimler gibi kaynakları eğitim sürecine dahil etmeyi amaçlar. Temel hedef, okul-aile-toplum iş birliğini sağlamaktır. “Ailenin ana baba tutumlarını desteklemek” ise doğrudan aile katılımı ve aile eğitimi çalışmalarının birincil amacıdır, toplum katılımının değil.