SOS204U Davranış Bilimlerine Giriş Ünite -4

Giriş: Toplum ve Ekonomi İlişkisi

Ekonomi, insan toplumlarının varlığını sürdürebilmesi için temel bir kurumdur. En genel tanımıyla ekonomi, bir toplumda mal ve hizmetlerin üretimini, dağıtımını ve tüketimini düzenleyen toplumsal kurumdur. İnsanların sınırsız gereksinimleri ve kaynakların sınırlılığı, tüm toplumları temel bir zorlukla karşı karşıya bırakır: Mal ve hizmetleri üretmek, dağıtmak ve tüketmek. Osmanlıcada kullanılan ve “amaca uygun hareket etme, harcamalarda tasarruflu olma” anlamına gelen iktisat kelimesi de bu temel denge arayışını yansıtır. Ekonomi, kendi içinde farklı sektörlere ayrılır. Ziraat gibi hammaddenin doğadan alındığı sektörler “birinci sektör” iken, bu hammaddenin işlendiği sanayi “ikinci sektör”dür. Sekreterlik, pazarlama gibi hizmetler ise “üçüncü sektör”de yer alır. Ekonomik olayları toplumsal birer gerçeklik olarak değerlendiren ve ekonominin toplumun bir alt sistemi olarak incelenmesiyle ilgilenen disiplin ise ekonomi sosyolojisi‘dir. Bu alana Marx ve Weber gibi klasik sosyologların yanı sıra Saint-Simon ve Durkheim de önemli katkılar sağlamıştır; ancak sembolik etkileşimciliğin kurucusu olan George Herbert Mead, doğrudan ekonomi sosyolojisinin gelişimine katkı sağlayan düşünürlerden biri değildir.

Teknolojinin Toplumsal Etkileri

Teknoloji, toplumsal değişimin en önemli kaynaklarından biridir ve insan yaşamının tüm boyutlarını etkiler. Teknolojinin etkileri hem olumlu hem de olumsuz olabilir. Sanayileşme ile birlikte teknolojik ilerleme hızlanmış, bu da toplumsal yapıyı kökten dönüştürmüştür. Ancak, “teknolojik değişmenin toplumsal değişmeden daha yavaş olduğu” söylenemez; aksine, genellikle teknoloji toplumsal kurumlardan daha hızlı değişir ve bu durum “kültürel gecikme” gibi sorunlara yol açar.

Çevre, Ekoloji ve Yeni Yaklaşımlar

Teknolojik ve ekonomik gelişmelerin bir sonucu olarak ortaya çıkan çevre sorunları, günümüz toplumlarının en önemli gündem maddelerinden biridir. Yaşayan organizmalarla içinde yaşadıkları çevre arasındaki ilişkileri inceleyen bilim dalına ekoloji denir. Artan çevre sorunlarına bir çözüm olarak, “bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların gereksinimlerini giderme yeteneğini tehlikeye atmadan karşılamak” felsefesine dayanan ve doğal kaynakları koruyan yeni bir kalkınma modeli geliştirilmiştir. Bu yaklaşım sürdürülebilir kalkınma olarak adlandırılır.

Marxist Perspektif ve Yabancılaşma

Toplumu ve ekonomiyi eleştirel bir perspektifle inceleyen Karl Marx, kapitalist sistemin yarattığı sorunlara dikkat çekmiştir. Marx tarafından geliştirilen ve işçilerin, emeklerinin ürünlerinden, kendilerinden ve diğer insanlardan uzaklaşmasını ifade eden önemli kavram yabancılaşma‘dır. Bu kavram, çatışmacı kuramın temel taşlarından biridir.

1. İnsanların sınırsız gereksinimleri ve kaynakların sınırlılığının toplumları karşı karşıya bıraktığı zorluklar hangi şıkta doğru verilmiştir?

A) Mal ve hizmetleri üretmek, dağıtmak ve tüketmek
B) Ekonomik örgütler kurmak, tüketim, devlet kurmak
C) Mal ve hizmetleri üretmek ve tüketmek
D) Mal ve hizmet sektöründe çalışmak
E) Gereksinimleri sınırlamak

Cevap : A. Mal ve hizmetleri üretmek, dağıtmak ve tüketmek

Açıklama : Metne göre, insanların çok çeşitli istekleri olmasına karşın mal ve hizmetlerin yetersizliği, bütün toplumları üç temel zorlukla karşı karşıya bırakır: Üyelerinin gereksinimlerini karşılamak üzere mal ve hizmetleri üretmek, dağıtmak ve tüketmek.

2. Amaca uygun ve itidal üzere hareket etme, harcamalarda tasarruflu olma anlamına gelen kavram hangisidir?

A) Üretim
B) Tüketim
C) İktisat
D) Kapitalizm
E) Sosyalizm

Cevap : C. İktisat

Açıklama : Metinde ekonominin karşılığı olarak kullanılan “iktisat” kelimesinin sözlük anlamı, “tam hedefe yönelmek, amaca uygun ve itidal üzere hareket etmek, harcamalarda tasarruflu olmak” olarak ifade edilmektedir.

3. Toplumda malların ve hizmetlerin üretimini, tüketimini ve dağıtımını düzenleyen toplumsal kurum hangisidir?

A) Devlet
B) Ekonomi
C) Aile
D) Eğitim
E) Din

Cevap : B. Ekonomi

Açıklama : Ekonomi, bir toplumdaki mal ve hizmetlerin üretimini, dağıtımını ve tüketimini kapsayan bir sistem ve temel bir toplumsal kurum olarak tanımlanır.

4. Sekreterlik, memuriyet, gıda hizmeti, pazarlama gibi hizmetler ekonomi sektörlerinden hangisinde yer alır?

A) Birinci
B) Üçüncü
C) İkinci
D) Kamu sektörü
E) Özel sektör

Cevap : B. Üçüncü

Açıklama : Ekonomi, mal ve hizmetlere dayalı olarak üç sektörde yapılanır. Üçüncü sektör, mallardan çok sekreterlik, memuriyet, gıda hizmeti, pazarlama, hukuk ve eğitim gibi hizmetleri kapsar.

5. Toplumun bir alt sistemi olarak ekonominin incelenmesi hangi disiplinin konusudur?

A) Çevre sosyolojisi
B) Ekonomi bilimi
C) Felsefe
D) Çevre bilimi
E) Ekonomi sosyolojisi

Cevap : E. Ekonomi sosyolojisi

Açıklama : Ekonomi sosyolojisinin konusu, ekonominin toplumun bir alt sistemi olarak incelenmesidir; bu alanda ekonomik olaylar toplumsal gerçeklikler olarak değerlendirilir.

6. Aşağıdakilerden hangisi ekonomi sosyolo-jisinin gelişimine katkı sağlayan düşünürlerden değildir?

A) Saint-Simon
B) Marx
C) Weber
D) Mead
E) Durkheim

Cevap : D. Mead

Açıklama : Metinde ekonomi sosyolojisinin temellerini atanlar arasında Marx, Weber ve Durkheim sayılmış, Saint-Simon ise bir öncü olarak belirtilmiştir. George Herbert Mead ise sembolik etkileşimcilik kuramının kurucusudur ve ekonomi sosyolojisiyle doğrudan ilişkilendirilmez.

7. Teknoloji açısından hangisi söylenemez?

A) Toplumsal değişimin en önemli kaynak-larındandır.
B) Toplumsal açıdan olumlu ve olumsuz etkileri vardır.
C) Teknolojik değişme toplumsal değişmeden daha yavaş olmaktadır.
D) Teknoloji sosyolojinin ilgi alanına girmektedir.
E) Teknolojik gelişmeler çere sorunlarına da yol açmaktadır.

Cevap : C. Teknolojik değişme toplumsal değişmeden daha yavaş olmaktadır.

Açıklama : Ogburn’un “kültürel gecikme” kavramına göre, teknoloji gibi maddi kültür unsurları, inançlar ve kurumlar gibi manevi kültür unsurlarından daha hızlı değişir. Dolayısıyla teknolojik değişmenin toplumsal değişmeden daha yavaş olduğu ifadesi yanlıştır.

8. Yaşayan organizmalarla içinde yaşadıkları çevre arasındaki ilişkileri inceleyen bilim dalı hangisidir?

A) Sosyoloji
B) Biyoloji
C) Ekoloji
D) Ekonomi
E) Teknoloji

Cevap : C. Ekoloji

Açıklama : Ekoloji, canlılarla içinde yaşadıkları çevre arasındaki ilişkileri inceleyen bir bilim dalı olarak tanımlanmaktadır.

9. Doğal çevredeki kaynakların temelini koruyan ve genişleten politikalara dayalı yeni bir kalkınma modeli olan yaklaşım hangisidir?

A) Sürdürülebilir kalkınma
B) Yeni Ekoloji
C) Eko-Marxizm
D) Derin ekoloji
E) İlerlemecilik

Cevap : A. Sürdürülebilir kalkınma

Açıklama : Sürdürülebilir kalkınma, doğal kaynakları koruyan ve bu eğilimi yaygınlaştıran politikalara dayalı yeni bir kalkınma modelidir. Temel ilkesi, bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların gereksinimlerini tehlikeye atmadan karşılamaktır.

10. Yabancılaşma kavramı hangi kuram tarafından geliştirilmiştir?

A) İşlevselcilik
B) Etkileşimcilik
C) Çatışmacı
D) Rasyonel yaklaşım
E) Ekolojik yaklaşım

Cevap : C. Çatışmacı

Açıklama : Yabancılaşma kavramını geliştiren Karl Marx’tır. Marx’ın görüşleri Çatışma Kuramı’nın temelini oluşturur. Bu kurama göre yabancılaşma, kapitalist sistemde işçilerin emeklerine, ürettikleri ürüne ve birbirlerine yabancılaşması sürecidir.