SOS204U Davranış Bilimlerine Giriş Ünite -5

Giriş: Psikoloji Nedir ve Amacı Nedir?

Psikoloji, en temel tanımıyla insan ve hayvan davranışlarını ve bu davranışların altında yatan zihinsel süreçleri inceleyen bir bilim dalıdır. Psikolojinin asıl amacı, sadece davranışları betimlemek değil, aynı zamanda insanın neden ve nasıl davrandığını araştırmaktır. Bu amaca ulaşmak için psikoloji, kuramlar geliştirir. Psikolojideki kuramlar, öncelikli olarak davranışları açıklama işlevini görürler. Bu bilimsel süreçte, araştırmacıların uymak zorunda olduğu etik değerler vardır. Araştırmalarda deneklerin bilgilendirilmesi ve rızasının alınması esastır; ancak “hayvanlarla yapılan araştırmalarda etik kurallara uymamak” gibi bir durum kabul edilemez ve bu, etik ilkelerin ihlalidir.

Psikolojinin Temel Yaklaşımları: Freud’un Mirası

Psikoloji tarihi, insan davranışını farklı açılardan ele alan çeşitli yaklaşımların tarihidir. Bu yaklaşımlardan en etkili olanlarından biri, Sigmund Freud tarafından geliştirilen Psikanalitik Yaklaşım’dır. Bu yaklaşıma göre, insan davranışlarını etkileyen temel etken, farkında olduğumuz bilinçli yaşantılarımızdan çok, bastırılmış arzu ve anılarımızın bulunduğu bilinç dışı yaşantılar’dır.

Psikolojinin Alt Dalları ve Uzmanlık Alanları

Psikoloji, insan yaşamının her alanına dokunan geniş bir bilim dalı olduğu için zamanla çeşitli alt dallara ayrılmıştır. Bu alt dallar, farklı sorunlara ve uygulama alanlarına odaklanır:

• Endüstri ve Örgüt Psikolojisi: İş yerindeki insan davranışını inceler ve temel amacı örgütlerin verimliliğini artırmaya çalışmaktır.
• Kültürler Arası Psikoloji: Farklı kültürlerde yaşayan insanların davranışlarını karşılaştırır ve kültürel değerlerin insan davranışlarını nasıl etkilediğini araştırır.
• Gelişim Psikolojisi: İnsanın doğumdan ölüme kadar geçirdiği değişimleri inceler. Bireyin gelişim özelliklerine göre öğrenme davranışlarını incelemek bu alanın temel konularındandır.
• Tüketici Psikolojisi: Reklamların ve pazarlama stratejilerinin insanlar üzerindeki etkisini inceler. Temel amacı, reklamlarda gösterilen ürünlerin hedef kitlenin beğenisini kazanması için çalışmaktır.

Psikolojide Araştırma Yöntemleri

Psikologlar, insan davranışını bilimsel olarak incelemek için çeşitli araştırma yöntemleri kullanırlar. Çocukların izledikleri saldırgan içerikli çizgi filmlerin davranışlarına olan etkisini anlamak için en uygun yöntemlerden biri, çocukları doğal ortamlarında izlemeyi içeren gözlem yöntemidir. Değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek için ise ilişkisel araştırmalar kullanılır. Örneğin, “öğrencilerin çalışma saatlerinin artmasıyla başarı seviyeleri düşüyorsa”, bu iki değişken arasında birinin artarken diğerinin azaldığı negatif bir ilişkiden bahsedilebilir.

1. Psikolojinin asıl amacını belirten ifade hangisidir?

A) Gözlenebilen davranışları incelemek
B) Bilinçli davranışları incelemek
C) İnsanın neden ve nasıl davrandığını araştırmak
D) Hayvan davranışlarını incelemek
E) Bilinçdışı süreçlerin insan davranışlarına etkisini incelemek

Cevap : C. İnsanın neden ve nasıl davrandığını araştırmak

Açıklama : Metne göre psikolojinin esas konusu, insanların neyi neden ve nasıl yaptıklarını açıklamaktır. Bu amaçla insan davranışlarını tanımlar, anlar, tahmin eder ve kontrol ederek sorunlara çözüm bulmaya çalışır.

2. Freud’un geliştirdiği Psikanalitik yaklaşımda insan davranışlarını etkileyen temel etken nedir?

A) Bilinçli yaşantılar
B) Bilinç dışı yaşantılar
C) Gözlenebilen davranışlar
D) İhtiyaçlar
E) Zihnin işleyişi

Cevap : B. Bilinç dışı yaşantılar

Açıklama : Psikanalitik yaklaşıma göre, insan davranışlarının ve düşüncelerinin çoğu, bireyin farkında olmadığı güdüleri, arzuları ve bastırılmış yaşantıları içeren bilinç dışı süreçler tarafından yönlendirilir.

3. Psikolojideki kuramlar psikolojinin hangi amacı için kullanılır?

A) Davranışları açıklama
B) Davranışları tanımlama
C) Davranışları tahmin etme
D) Davranışları araştırma
E) Davranışları öğrenme

Cevap : A. Davranışları açıklama

Açıklama : Psikolojinin amaçlarından biri insan davranışlarının nedenlerini açıklamaktır. Kuramlar, bu nedenleri sistematik bir çerçeve içinde açıklamak, yorumlamak ve anlamak için geliştirilmiş teorik modellerdir.

4. Örgütlerin verimliliğini artırmaya çalışan psikolojik uzmanın adı nedir?

A) Endüstri psikoloğu
B) Danışma psikoloğu
C) Tüketici psikoloğu
D) Sosyal psikolog
E) Antropolog

Cevap : A. Endüstri psikoloğu

Açıklama : Endüstri ve örgüt psikolojisi, işyerindeki verimliliği ve çalışanların iş doyumunu artırmak için çalışan bir alt daldır. Bu alandaki uzmanlara endüstri psikoloğu denir.

5. Kültürel değerlerin insan davranışlarını nasıl etkilediğini araştıran psikolojinin alt dalı hangisidir?

A) Klinik psikoloji
B) Endüstri psikolojisi
C) Kültürler arası psikoloji
D) Tüketici psikolojisi
E) Gelişim psikolojisi

Cevap : C. Kültürler arası psikoloji

Açıklama : Kültürler arası psikoloji, farklı kültürlerde yaşayan insanların davranışlarını karşılaştırarak, kültürel faktörlerin davranışlar üzerindeki etkilerini inceler.

6. Gelişim özelliklerine gore bireyin öğrenme davranışlarını inceleyen psikolojinin alt dalı hangisidir?

A) Klinik psikoloji
B) Endüstri psikolojisi
C) Kültürler arası psikoloji
D) Tüketici psikolojisi
E) Gelişim psikolojisi

Cevap : E. Gelişim psikolojisi

Açıklama : Gelişim psikolojisi, bireylerin yaşamları boyunca fiziksel, bilişsel, duygusal ve sosyal gelişim alanlarında meydana gelen sistematik değişimleri inceler. Bu kapsamda öğrenme davranışlarının yaşa ve gelişim dönemlerine göre nasıl değiştiğini de konu edinir.

7. Amacı, reklamlarda gösterilen ürünlerin hedef kitlenin beğenisini kazanması için çalışan psikolojinin alt dalı hangisidir?

A) Klinik psikoloji
B) Endüstri psikolojisi
C) Kültürler arası psikoloji
D) Tüketici psikolojisi
E) Gelişim psikolojisi

Cevap : D. Tüketici psikolojisi

Açıklama : Tüketici psikolojisi, tüketicilerin satın alma motivasyonlarını ve tüketim alışkanlıklarını anlamaya çalışan bir alt daldır. Reklamların hedef kitlenin beğenisini kazanması bu alanın temel çalışma konularındandır.

8. Çocukların izledikleri saldırgan içerikli çizgi filmlerin davranışlarına olan etkisini araştırmak için en uygun araştırma yöntemi hangisidir?

A) Survey
B) Gözlem
C) Deneysel
D) İlişkisel
E) Tarama

Cevap : B) Gözlem

Açıklama :

9. Öğrencilerin çalışma saatlerinin artmasıyla başarı seviyeleri düşerse bu değişkenler arasında ne tür bir ilişkiden bahsedilebilir?

A) Pozitif ilişki
B) Negatif ilişki
C) İlişkisiz
D) Deneysel
E) Betimsel

Cevap : B. Negatif ilişki

Açıklama : Negatif ilişkide (korelasyon), bir değişken artarken diğeri azalır. Bu örnekte çalışma saatleri artarken başarı seviyesi düştüğü için aralarında negatif bir ilişki vardır.

10. Aşağıdakilerden hangisi psikolojik araştırmalarda uyulması gereken etik değerlerden biri değildir?

A) Deneğin iznini almak
B) Deneği araştırma hakkında bilgilendirmek
C) İstediği zaman araştırmadan ayrılabileceğini bildirmek
D) Sağlığı bozucu risk taşıyan araştırmaları insanlarla yapmamak
E) Hayvanlarla yapılan araştırmalarda etik kurallara uymamak

Cevap : E. Hayvanlarla yapılan araştırmalarda etik kurallara uymamak

Açıklama : Psikolojik araştırmalarda hem insanlarla hem de hayvanlarla yapılan çalışmalarda uyulması gereken katı etik kurallar vardır. Hayvanların gereksiz yere acı çekmesini önlemek ve onlara iyi davranmak da bu kurallar arasındadır. Bu nedenle E şıkkı etik değerlere aykırıdır.