MUH101U Genel Muhasebe Ünite -5

Giriş

Yabancı kaynaklar (borçlar), işletmenin üçüncü kişilere olan yükümlülüklerini ifade eder ve bilançonun pasif tarafında yer alır. Bu kaynaklar, vadesine göre kısa (3) ve uzun (4) vadeli olarak sınıflandırılır. İşletme faaliyetlerinin finansmanı için kritik öneme sahip olan bu borçların doğru bir şekilde tanınması, kaydedilmesi ve raporlanması, muhasebenin temel görevlerindendir. Bu makalede, Tekdüzen Hesap Planı’na göre kısa vadeli yabancı kaynaklar grubunda yer alan temel borç hesaplarının işleyişi incelenecektir.

30 Mali Borçlar

Bu grup, banka ve diğer finans kuruluşlarından sağlanan kredileri kapsar. Krediler, sağladığı faydaya göre nakdi (parasal) veya gayri nakdi (parasal olmayan) olabilir. Avans kredileri veya borçlu cari hesaplar nakdi krediyken, bankanın müşterisi adına üçüncü kişilere güvence verdiği Teminat Mektupları “nakit olmayan” bir kredi türüdür. Alınan banka kredilerine dönem sonunda faiz işlediğinde, bu faiz tutarı 780 Finansman Giderleri hesabına borç, henüz ödenmediği ve anaparaya eklendiği için de 300 Banka Kredileri hesabına alacak kaydedilerek borcun artması sağlanır.

32 Ticari Borçlar

İşletmenin ana faaliyet konusu olan mal ve hizmet alımlarından kaynaklanan senetli ve senetsiz borçlarıdır. 320 Satıcılar (senetsiz) ve 321 Borç Senetleri (senetli) bu grubun ana hesaplarıdır. Örneğin, işletmenin 7.500 TL’lik senetsiz borcunu, elindeki bir alacak senedini ciro ederek (devrederek) ödemesi durumunda; 320 Satıcılar hesabı (borç azalışı) borçlandırılırken, 121 Alacak Senetleri hesabı (varlık azalışı) alacaklandırılır. Bazen vadesi gelen bir borç senedi, üzerine faiz eklenerek yeni bir senetle değiştirilebilir (borcun yenilenmesi). Bu durumda eski senet (321 Borç Senetleri) borçlandırılarak, işleyen faiz (780 Finansman Giderleri) borçlandırılarak ve yeni senedin toplam tutarı (321 Borç Senetleri) alacaklandırılarak kayıt yapılır. Bu gruptan farklı olarak, mal almak için peşin ödenen para 159 Verilen Sipariş Avansları hesabında izlenir ve bu bir borç değil, dönen varlık kalemidir.

33 Diğer Borçlar ve 34 Alınan Avanslar

Ticari olmayan faaliyetlerden doğan borçlar bu gruplarda izlenir. Örneğin, işletmenin nakit ihtiyacını karşılamak için ortağından borç para alması durumunda, kasaya giren para 100 Kasa hesabına borç, ortağa olan borç ise 331 Ortaklara Borçlar hesabına alacak kaydedilir. 34 Alınan Avanslar hesabının diğer borçlardan önemli bir farkı vardır; bu hesap, işletmenin para ödeme yükümlülüğünü değil, karşılığında bir mal veya hizmet teslim etme yükümlülüğünü gösterir.

36 Ödenecek Vergi ve Yükümlülükler / 37 Borç ve Gider Karşılıkları

Bu gruplar, işletmenin yasalara veya sözleşmelere dayalı borçlarını ve gelecekte ödemesi muhtemel giderleri için ayırdığı karşılıkları gösterir. 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabı, 36 Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler grubunda yer alır. Personele ait ücretlerin hesaplanması (tahakkuk) kaydında, brüt ücret ilgili gider hesabına (örn: 760 Pazarlama Gideri) borç yazılırken, net ücret 335 Personele Borçlar hesabına, kesintiler ise 360 ve 361 no’lu hesaplara alacak kaydedilir. Bu tahakkuk kaydında bir ödeme söz konusu olmadığı için 103 Verilen Çekler gibi bir ödeme hesabının kullanılması yanlıştır. 37 Borç ve Gider Karşılıkları grubunda ise, dönem kârı üzerinden hesaplanan vergiden (370), yıl içinde peşin ödenen vergileri düşmek için bir indirim unsuru olan 371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri hesabı kullanılır.

1. Aşağıdakilerden hangisi bankalardan alınan nakdi kredilerden biri değildir?

A) Avans
B) İskonto
C) Teminat Mektupları
D) Borçlu Cari Hesap Kredileri
E) İştira

Cevap : C) Teminat Mektupları

Açıklama : Teminat Mektupları, bankanın kendi saygınlığını ortaya koyarak müşterisinin taahhüdünü yerine getireceği konusunda üçüncü kişilere güvence vermesidir ve **nakit olmayan kredi** grubunda yer alır. Avans, İskonto, İştira ve Borçlu Cari Hesap Kredileri ise **nakit kredi** türleridir.

2.

Bu yevmiye kaydı aşağıdaki işlemlerden hangisiyle ilişkilidir?

A) Banka kredisinin geri ödenmesi
B) Banka kredisine faiz tahakkuk ettirilmesi
C) Bankadan kredi çekilmesi
D) Bankadaki mevduat hesabına faiz tahakkuk ettirilmesi
E) Bankadaki mevduat hesabından faiz giderinin düşülmesi

Cevap : B) Banka kredisine faiz tahakkuk ettirilmesi

Açıklama : Bu kayıt, **780 Finansman Giderleri** hesabının borçlandırılmasıyla bir giderin doğduğunu ve **300 Banka Kredileri** hesabının alacaklandırılmasıyla kredi borcunun arttığını gösterir. Krediye faiz tahakkuk ettirildiğinde, faiz gider yazılır ve var olan kredi borcunun tutarı artar.

3. Aşağıdaki hesaplardan hangisi Ticari Borçlar grubunda yer almamaktadır?

A) Satıcılar
B) Borç Senetleri
C) Alınan Depozito ve Teminatlar
D) Verilen Sipariş Avansları
E) Borç Senetleri Reeskontu(-)

Cevap : D) Verilen Sipariş Avansları

Açıklama : Verilen Sipariş Avansları (159), işletmenin **Dönen Varlıklar** grubunda yer alan Stoklar altındaki bir hesaptır ve Stok alımı için önceden yapılan ödemeleri ifade eder. Diğer seçenekler (Satıcılar, Borç Senetleri, Alınan Depozito ve Teminatlar, Borç Senetleri Reeskontu) Ticari Borçlar (32) grubu içinde yer alır.

4.

Bu yevmiye kaydı aşağıdaki işlemlerden hangisine aittir?

A) Senetli borca faiz işlemesi
B) Borç senetlerinin yenilenmesi
C) Borç senetlerinin vadesinden önce ödenmesi
D) Senetsiz borca karşılık senet verilmesi
E) Borç senetlerinin ödenmesi

Cevap : B) Borç senetlerinin yenilenmesi

Açıklama : Bu kayıt, eski bir senetli borcun (321 Borç Senetleri Hs. borçlanarak kapanıyor) faiz (780 Finansman Giderleri Hs. borçlanıyor) eklenerek daha yüksek tutarlı yeni bir senetle (321 Borç Senetleri Hs. alacaklanarak yeni borç oluşuyor) değiştirildiğini gösterir. Bu işlem **Borç Senetlerinin Yenilenmesi** durumunda yapılır.

5. Borç ve Gider Karşılıkları hesap grubunda bir indirim unsuru olan hesap hangisidir?

A) Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları
B) Kıdem Tazminatı Karşılığı
C) Diğer Borç ve Gider Karşılıkları
D) Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri
E) Maliyet Giderleri Karşılığı

Cevap : D) Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri

Açıklama : **371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri (-)** hesabı, pasifi düzenleyen aktif karakterli bir hesaptır. Bilanço pasifinde, dönem kârı üzerinden hesaplanan vergi borcundan (370) mahsup edilmek üzere bir **indirim kalemi** olarak yer alır ve net vergi yükümlülüğünü gösterir.

6.
Bu kayıt aşağıdaki işlemlerden hangisiyle ilgilidir?

A) İşletmenin ortaklarına mal alışı nedeniyle borcu doğmuştur.
B) İşletme, ortaklarından nakit sıkışıklığı nedeniyle borç almıştır.
C) İşletmenin ortaklarına olan borcu azalmıştır.
D) İşletme, ortaklarına olan borcunu nakden ödemiştir.
E) İşletme, ortaklarına olan borcu için faiz ödemiştir.

Cevap : B) İşletme, ortaklarından nakit sıkışıklığı nedeniyle borç almıştır.

Açıklama : Bu kayıtta, **100 Kasa** hesabı (Varlık) borçlandırılarak nakit girişi (artış) olduğu, **331 Ortaklara Borçlar** hesabı (Kaynak) alacaklandırılarak işletmenin ortaklara karşı borcunun doğduğu (artış) görülmektedir. Bu durum, işletmenin ortağından nakit (esas faaliyet konusu dışı) borç almasıyla gerçekleşir.

7. Alınan avanslar hesabını, diğer yabancı kaynak hesaplarından ayıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Alınan avanslar ticari faaliyetle ilgili olmayan borçlardır.
B) Alınan avanslar, belirli bir dönem sonunda faiziyle birlikte ödenecek borçlardır.
C) Alınan avanslar nakit ihtiyacımız nedeniyle ortaklarımızdan aldığımız borçlardır.
D) Alınan avanslar mal satın alınmasıyla ilgili olarak kullanılan bir hesaptır.
E) Alınan avanslar paradan önce, bir mal veya hizmet ödeme yükümlülüğüdür.

Cevap : E) Alınan avanslar paradan önce, bir mal veya hizmet ödeme yükümlülüğüdür.

Açıklama : **Alınan Avanslar** (34), diğer yabancı kaynaklardan farklı olarak, gelecekte bir hizmet veya mal teslimi yükümlülüğünü temsil eder. Yani işletme para ödeme borcu yerine, mal veya hizmet teslim etme borcu altındadır.

8. Aşağıdaki hesaplardan hangisi Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler grubunda yer almaktadır?

A) Dönem Kârının Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılığı
B) Ödenecek Vergi ve Fonlar
C) Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri
D) Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar
E) Kıdem Tazminatı Karşılığı

Cevap : B) Ödenecek Vergi ve Fonlar

<p=’td1′>Açıklama : **Ödenecek Vergi ve Fonlar (360)** hesabı, işletmenin vergi sorumlusu sıfatıyla kestiği veya yükümlüsü sıfatıyla ödemek üzere tahakkuk ettirdiği vergi ve fonların izlendiği **36 Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler** grubunda yer alır. Diğer seçenekler (A, C, E) 37 Borç ve Gider Karşılıkları, (D) ise 19 Diğer Dönen Varlıklar gruplarındadır.

9. İşletmenin pazarlama bölümündeki çalışanları için yapılmış olan ücret tahakkuku kaydında, hangi hesap yanlış kullanılmıştır?

A) 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
B) 335 Personele Borçlar
C) 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri
D) 361 Sosyal Güvenlik Kesintileri
E) 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri

Cevap : C) 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri

Açıklama : Ücret **tahakkuku** kaydı, henüz ödeme yapılmadan gider ve borcun hesaplanmasıdır. **103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri** hesabı ise bir **ödeme** anında (çek düzenlendiğinde) kullanılır. Tahakkuk kaydında bu hesap yerine net ücret borcu (335) ve yasal borçlar (360, 361) alacaklandırılır.

10. İşletme, satıcılara olan $7.500$ tutarındaki senetsiz borcunu, aynı tutardaki alıcılardan aldığı bir senedi ciro ederek ödemiştir. Bu işlemle ilgili olarak aşağıdaki kayıtlardan hangisi doğrudur?

A)

B)

C)

D)

E)

Cevap : C)

Cevap : C) 320 SATICILAR 7.500
121 ALACAK SENETLERİ 7.500

Açıklama : İşlem iki temel etki yaratır:
1. Satıcılara olan senetsiz borç ödenmiştir. **320 Satıcılar** (Kaynak hesabı) **borçlandırılarak** azalır.
2. Borç, eldeki bir alacak senedi ciro edilerek ödenmiştir. **121 Alacak Senetleri** (Varlık hesabı) **alacaklandırılarak** azalır. Doğru kayıt bu iki hesabın karşılıklı çalışmasıdır.