Ata–Aöf Yönetim ve Organizasyon 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Yönetim ve organizasyon, işletmelerin belirlenen hedeflere ulaşması için kaynakların etkin ve verimli bir şekilde planlanması, örgütlenmesi, yöneltilmesi ve kontrol edilmesi sürecidir. Bu süreci yürüten kişiye “yönetici” denir. Yöneticinin işletmenin sahibi olması zorunlu değildir; yönetici, yaptığı iş karşılığı ücret alan bir profesyoneldir. Bu makalede, yönetimin temel fonksiyonları olan planlama, örgütleme ve yöneltme (liderlik, iletişim, motivasyon) incelenecektir.

Yönetimin Temel Fonksiyonları

Planlama: Geleceğe ilişkin kararların önceden alınmasıdır. “Sürekli planlar”, işletmede düzenli olarak tekrarlanan işlere kılavuzluk eder. Planlamanın bir unsuru olan “hedef”, “önümüzdeki üç yıl içinde kişi başı enerji maliyetlerini %5 azaltmak” gibi, belirli bir zamanda ulaşılması gereken somut ve ölçülebilir sonuçları ifade eder. “Stok kontrolü” gibi operasyonel konular ise stratejik amaçların konusuna girmez. Karar verme de planlamanın bir parçasıdır; rasyonel bir karar verme sürecinin ilk adımı “karar durumunu (konusunu) belirlemektir”.

Örgütleme: Planlanan hedeflere ulaşmak için gerekli olan yapının kurulmasıdır. “Örgütsel tasarım”, bu yapının rasyonel olarak düzenlenmesi sürecidir. Örgütleme yapılırken “hiyerarşik yapı ilkesi” gibi ilkelerden yararlanılır; bu ilke, yetkinin en üstten en alta kesintisiz bir şekilde akmasını sağlar. Örgütler, işleri farklı esaslara göre bölümlere ayırabilirler; örneğin “müşteri temeline göre örgütlenme”, farklı müşteri gruplarının (kadın, erkek vb.) ihtiyaçlarına göre bölümler oluşturur.

Yöneltme (Liderlik, İletişim, Motivasyon)

Yöneltme, planlar yapıldıktan ve örgüt kurulduktan sonra bu yapıyı harekete geçirme ve çalışanları hedeflere doğru yönlendirme fonksiyonudur.

• Liderlik: “Lider”, başkalarını belirli amaçlar doğrultusunda davranmaya sevk eden ve etkileyen kişidir. “Dönüştürücü liderler”, kriz ve çalkantılı dönemlerde cesaretle değişim yaratırlar. Liderin etkinliği, sahip olduğu güç kaynaklarına da bağlıdır; liderin bilgi ve deneyiminden kaynaklanan güce “uzmanlık gücü” denir.
• İletişim: İletişim sürecinde bilginin mesaja dönüştürülmesi “kodlama”, mesajın yorumlanması ise “kod açmadır”. Etkili bir mesajın “açık”, “anlaşılır” ve “doğru zamanda” iletilmesi gerekir; “yazılı olması” zorunlu değildir. Örgütsel iletişim modellerinden “merkezi model” ve “Y modeli” merkezîleşmiş bir yapıya sahipken, “serbest model” herkesin herkesle iletişim kurabildiği en demokratik modeldir.
• Motivasyon (Güdüleme): Çalışanları hedeflere ulaşmak için harekete geçiren içsel ve dışsal faktörler bütünüdür. Güdülemenin temelindeki yoğunluk ve dürtünün ölçüsü “enerji” olarak ifade edilir. Bu alanda birçok teori geliştirilmiştir:
  • Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi: En temel ihtiyaçlar “fizyolojik” ihtiyaçlarken (açlık, susuzluk), piramidin en üst basamağında “kendini gerçekleştirme” ihtiyacı yer alır.
  • Herzberg’in Çift Faktör Teorisi: Bu teoriye göre, “ücret ve maaş” ile “çalışma koşulları” gibi “hijyen faktörler” motive etmez ancak yokluğu mutsuzluk yaratır. “Takdir edilme” ise kişiyi motive eden bir faktördür.
  • Vroom’un Beklenti Teorisi: Bu teoride bireyin ödüle verdiği değer “arzulama” (Valence) kavramıyla ifade edilir.

Yönetim Düşüncesinin Evrimi

Yönetim ve organizasyon anlayışı zamanla evrim geçirmiştir. Klasik yaklaşımın bir parçası olan “Fordist üretim modeli”, standartlaşmaya odaklanır. “İnsan İlişkileri Yaklaşımı”, çalışanların “örgütle psikolojik olarak bütünleşmesini” amaçlamıştır. “Durumsallık Yaklaşımı” ise, örgütleri çevreye duyarlı “açık sistemler” olarak tanımlar ve “en iyi” yönetim biçiminin duruma göre değişeceğini savunur. Türkiye’de akademisyenler daha çok “İşletme İktisadı, İnsan İlişkileri ve Kalite-Kültür Yaklaşımlarına” ilgi göstermişlerdir.

Sonuç

Etkili bir yönetim, tüm bu fonksiyonların bir uyum içinde yürütülmesini gerektirir. Yöneticilerin “insan ilişkileri becerisi” gibi temel becerilere sahip olması, çalışanları anlamasını ve iyi geçinmesini sağlar. Mintzberg’in de belirttiği gibi, yöneticiler “girişimcilik”, “sorun giderme” ve “kaynak dağıtma” gibi karar verici rolleri üstlenerek örgütün hedeflerine ulaşmasını sağlarlar.

1. Merkezî Model’den sonra en yüksek derecede merkezîleşmiş, az sayıda iletişim kanalına sahip iletişim modeli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çember Modeli
B) Kompleks Model
C) Serbest Model
D) Y Modeli
E) Zincir Modeli

Cevap : D) Y Modeli

Açıklama : İletişim modelleri arasında Merkezî Model en yüksek merkezîleşmeye sahiptir. Onu takiben, Zincir Modelinden daha merkezîleşmiş ve az sayıda iletişim kanalına sahip olan model **Y Modeli**’dir. Serbest Model ise en demokratik ve merkezîleşmemiş modeldir.

2. Aşağıdaki yönetim modellerinden hangisi Kalite-Kültür Yaklaşımı kapsamında değerlendirilebilecek bir yönetim modeli değildir?

A) Fordist Üretim Modeli
B) Toplam Kalite Yönetimi
C) Kökten Tasarım ya da Değişim Mühendisliği Modeli
D) Yalın Üretim Modeli
E) 7-S Modeli

Cevap : A) Fordist Üretim Modeli

Açıklama : Kalite-Kültür Yaklaşımı, örgütlerde kaliteyi ve insan unsurunu ön plana çıkaran yaklaşımları içerir. Fordist Üretim Modeli ise 1900’lerin başındaki **Klasik Yönetim Yaklaşımı** kapsamında, standartlaşma ve seri üretime odaklanan bir modeldir.

3. Açlık ve susuzluk gibi hayati gereksinimler Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşi Piramidi’ne göre hangi ihtiyaç grubu içerisinde yer alır?

A) Fizyolojik
B) Emniyet-güvenlik
C) Sosyal-aidiyet
D) Saygınlık
E) Kendini gerçekleştirme

Cevap : A) Fizyolojik

Açıklama : Maslow’un hiyerarşisinde en alt basamakta yer alan ve hayati öneme sahip olan temel gereksinimler (açlık, susuzluk, barınma vb.) **Fizyolojik İhtiyaçlar** grubunda yer alır.

4. Aşağıdakilerden hangisi politik karar vermenin varsayımlarından biri değildir?

A) Sezgiye dayalı sorun çözmek için tatmin edici çözüm
B) Çoklu çatışan amaçlar
C) Koalisyon üyeleri arasında pazarlık ve tartışma
D) Farklı görüşler, muğlak bilgi
E) Belirsizlik ve bulanıklık ortamı

Cevap : A) Sezgiye dayalı sorun çözmek için tatmin edici çözüm

Açıklama : Sezgiye dayalı tatmin edici çözümler bulmak, genellikle Bilişsel Karar Modeli veya **Sınırlı Rasyonellik (Memnun Edici Karar Verme)** modelinin bir varsayımıdır. **Politik Karar Verme Modeli**, çatışan amaçlar, koalisyonlar arası pazarlık ve belirsizlik gibi unsurları varsayar.

5. I. Ücret ve maaş
II. Takdir Edilme
III. Çalışma Koşulları
Herzberg’in Çift Faktör Teorisi’ne göre yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri hijyen faktörlerden biridir?

A) I ve II
B) II ve III
C) Yalnız III
D) I ve III
E) I, II ve III

Cevap : D) I ve III

Açıklama : Herzberg’in teorisinde **Ücret ve maaş** (I) ve **Çalışma Koşulları** (III) motivasyonsuzluğu önleyen **Hijyen Faktörler** arasında yer alır. Takdir Edilme (II) ise çalışanları gerçekten motive eden **Motive Edici Faktörler** arasında yer alır.

6. Tüm iletişim kanallarının herkese açık olduğu, herkesin herkesle hiçbir kısıtlama olmaksızın iletişim kurduğu, en demokratik örgütsel iletişim modeli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Y Modeli
B) Zincir Modeli
C) Merkezî Model
D) Çember Modeli
E) Serbest Model

Cevap : E) Serbest Model

Açıklama : **Serbest Model (Tam Kanallı Model)**, iletişim kanallarının tüm üyelere açık olduğu, herkesin herkesle iletişim kurabildiği ve örgüt yapısı açısından en demokratik ve merkezîleşmemiş iletişim modelidir.

7. Rasyonel olarak izlenen hedeflere erişmek için örgütsel yapının düzenlenmesi, değiştirilmesi veya geliştirilmesi sürecine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Örgütsel Yapı
B) Yapı
C) Yapı Tasarımı
D) Örgütsel Tasarım
E) Tasarım

Cevap : D) Örgütsel Tasarım

Açıklama : **Örgütsel Tasarım**, örgütün hedeflerine en etkin şekilde ulaşabilmesi için örgütsel yapının bilinçli, rasyonel ve sistemli bir şekilde kurulması, düzenlenmesi veya yeniden yapılandırılması sürecidir.

8. Türkiye’de, akademisyenler hangi yönetim yaklaşımlarına daha fazla ilgi göstermişlerdir?

A) Endüstriyel İyileştirme ve Bilimsel Yönetim Yaklaşımları
B) Bilimsel Yönetim ve Durumsallık Yaklaşımları
C) İşletme İktisadı, İnsan İlişkileri ve Kalite-Kültür Yaklaşımları
D) İşletme İktisadı, Bilimsel Yönetim ve Durumsallık Yaklaşımları
E) Bilimsel Yönetim, İnsan İlişkileri ve Kalite-Kültür Yaklaşımları

Cevap : C) İşletme İktisadı, İnsan İlişkileri ve Kalite-Kültür Yaklaşımları

Açıklama : Türkiye’de yönetim yaklaşımlarına olan ilgi, daha çok **İşletme İktisadı, İnsan İlişkileri ve Kalite-Kültür Yaklaşımları** üzerinde yoğunlaşmıştır.

9. I. Girişimcilik rolü ile yenilikler yapmak
II. Hâlihazır işleyişlerle ilgili sorunları ortadan kaldırmak
III. Kaynakların etkin dağılımını sağlamak
Yukarıdaki öncüllerde sıralanan faaliyetlerden hangisi ya da hangileri Mintzberg’in yöneticilerin karar verme ile ilgili rolü sınıflandırmasında yer alır?

A) I ve III
B) I, II ve III
C) II ve III
D) I ve II
E) Yalnız I

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama : Mintzberg’in yöneticilerin karar verme ile ilgili rol sınıflandırması (Decisional Roles); **Girişimcilik rolü** (I), **Sorun Gidericilik rolü** (II) ve **Kaynak Dağıtıcılığı rolü** (III) olmak üzere üç temel rolden oluşur. Dolayısıyla üçü de yer alır.

10. Durumsallık Yaklaşımı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Örgütleri kapalı sistemler olarak değil, açık sistemler olarak tanımlamaktadır.
B) Örgütlerin ve insanların yönetimini “teknik” bir mesele olarak ele almaktadır.
C) Sadece insanlar arası ilişkiler boyutuna odaklanarak örgütlerin genel tasarımını göz ardı etmektedir.
D) İnsanları sadece maddi çıkarları peşinde koşan rasyonel varlıklar olarak görmektedir.
E) Sadece üretim sürecine odaklanarak örgütün diğer boyutlarını göz ardı etmektedir.

Cevap : A) Örgütleri kapalı sistemler olarak değil, açık sistemler olarak tanımlamaktadır.

Açıklama : **Durumsallık Yaklaşımı**, örgütlerin çevre ile etkileşim halinde olduğunu savunur ve bu nedenle örgütleri çevreye duyarlı **açık sistemler** olarak tanımlar. “Teknik mesele” (B), “maddi çıkar” (D) ve “üretim süreci” (E) Klasik Yaklaşımın, “sadece insanlar arası ilişkiler” (C) ise İnsan İlişkileri Yaklaşımının özellikleridir.

11. Aşağıdakilerden hangisi amaçlara ilişkin belirgin özelliklerden biri değildir?

A) Uzun döneme yöneliktir.
B) Geneldir.
C) Ölçülebilir olmayabilir.
D) Somuttur.
E) Geniş kapsamlıdır.

Cevap : D) Somuttur.

Açıklama : Amaçlar (Goals), ulaşılmak istenen genel sonuçları ifade eder. Bu nedenle amaçlar genellikle **geneldir**, **geniş kapsamlıdır**, **uzun döneme yöneliktir** ve **ölçülebilir olmayabilirler**. Bunların aksine, daha dar kapsamlı ve kesin sonuçları ifade eden **Hedefler (Objectives)** ise spesifik ve **somuttur**.

12. Cesaret sahibi olup özellikle kriz ve çalkantılı dönemlerde hızlı değişim ve başa çıkma yolunda önemli rol oynayan lider türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Makyevelist lider
B) Narsist lider
C) Otantik lider
D) Karizmatik lider
E) Dönüştürücü lider

Cevap : E) Dönüştürücü lider

Açıklama : **Dönüştürücü (Transformational) Liderler**, cesaret, yenilikçilik ve vizyon sahibi olma özellikleriyle, özellikle kriz ve çalkantılı dönemlerde örgütü köklü bir değişim yolunda harekete geçirmede önemli rol oynarlar.

13. İletişimde bir bilginin, düşüncenin, duygunun, fikir veya kanının uygun bir mesaj haline getirilmesi iken, …….. alıcıya ulaşan bir mesajın yorumlanarak anlamlı bir şekle dönüştürülmesidir.
Cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Algılama-değerlendirme
B) Kodlama-kod açma
C) Geri Bildirim-çevresel koşullar
D) Gönderici-alıcı
E) Alıcı-mesaj

Cevap : B) Kodlama-kod açma

Açıklama : İletişim sürecinde bilginin mesaja dönüştürülmesi **Kodlama**’dır. Alıcıya ulaşan mesajın yorumlanarak anlamlı bir şekle dönüştürülmesi ise **Kod Açma**’dır (Decodin).

14. Aşağıdakilerden hangisi toplam kalite yönetiminin en önemli dört unsurundan biri değildir?

A) Verilerle yönetim
B) Sürekli iyileştirme
C) Psikolojik güçlendirme
D) Müşteri tatmini
E) Takım çalışması

Cevap : C) Psikolojik güçlendirme

Açıklama : Toplam Kalite Yönetimi’nin (TKY) dört temel unsuru şunlardır: **Müşteri Tatmini**, **Sürekli İyileştirme**, **Takım Çalışması** ve **Verilerle Yönetim**. Psikolojik güçlendirme, liderlik ve motivasyonla ilgili bir kavram olmakla birlikte, TKY’nin dört ana unsurundan biri olarak sayılmaz.

15. Belirli bir grup faaliyet veya bir faaliyetin bazı yönlerine ilişkin olarak bir yöneticinin başka bölümlerdeki çalışanlar üzerinde emir verme hakkını belirten yetki türüne ne ad verilir?

A) Danışmanlık yetkisi
B) Komuta yetkisi
C) Emir yetkisi
D) Kurmay yetki
E) Fonksiyonel yetki

Cevap : E) Fonksiyonel yetki

Açıklama : **Fonksiyonel Yetki**, bir yöneticinin kendi uzmanlık alanıyla ilgili konularda, emir-komuta zincirindeki yeri ne olursa olsun, diğer bölüm çalışanlarına emir verme ve talimatlandırma hakkını ifade eder. Bu yetki, uzmanlaşmış faaliyetler için kullanılır ve komuta birliğini zayıflatabilir.

16. Beklenti Teorisi’ne göre bireyin ödüle veya pozitif çıktılara verdiği değeri işaret eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Beklenti
B) Arzulama
C) Araçsallık
D) Performans
E) Çaba

Cevap : B) Arzulama

Açıklama : Vroom’un Beklenti Teorisi’ne göre **Arzulama (Valence)**, bireyin bir ödül veya sonuç çıktısına verdiği değeri, o sonucu ne kadar istediğini ifade eder. Beklenti (Expectancy) çaba-performans ilişkisini, Araçsallık (Instrumentality) ise performans-ödül ilişkisini ifade eder.

17. I. Alt yönetim kademesi
II. Orta yönetim kademesi
III. Üst yönetim kademesi
Yukarıdaki yönetim düzeylerinden hangisi ya da hangilerinin yerine getirdikleri günlük faaliyetlerin \yüzde 90 kadarı teknik iken \yüzde 10 kadarı ise yönetsel faaliyetlerden oluşmaktadır?

A) I ve III
B) I ve II
C) Yalnız II
D) II ve III
E) Yalnız I

Cevap : E) Yalnız I

Açıklama : Yönetim piramidinde, **Alt Yönetim Kademesi** (Ustabaşılar, şefler) doğrudan operasyonel süreçlerle en çok ilgilenen düzeydir. Bu nedenle onların faaliyetlerinin büyük çoğunluğu (yaklaşık \yüzde 90’ı) işin yapılmasıyla ilgili **teknik** faaliyetlerden oluşur.

18. Üretim konusu kadın, erkek veya çocuklara yönelik bir mamul türü ise bunlara yönelik bir bölümün de kurulabileceği örgütlenme türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Süreç veya Makine Temeline Göre Örgütlenme
B) Zaman Temeline Göre Örgütlenme
C) Müşteri Temeline Göre Örgütlenme
D) Sayı Temeline Göre Örgütlenme
E) Bölge veya Coğrafi Temele Göre Örgütlenme

Cevap : C) Müşteri Temeline Göre Örgütlenme

Açıklama : **Müşteri Temeline Göre Örgütlenme**, farklı müşteri gruplarının (kadınlar, erkekler, çocuklar, toptancılar vb.) kendine özgü ihtiyaçlarına göre bölümler oluşturulmasını esas alır.

19. Diğer kişileri anlayabilme, onlarla birlikte çalışabilme ve iyi geçinebilmeyi sağlayan temel yönetici becerisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karar verme becerisi
B) Analitik beceri
C) İnsan ilişkileri becerisi
D) Teknik beceri
E) Kavramsal beceri

Cevap : C) İnsan ilişkileri becerisi

Açıklama : **İnsan İlişkileri Becerisi (Beşeri Beceriler)**, yöneticinin diğer insanlarla etkili bir şekilde çalışabilme, onları anlayabilme ve motive edebilme yeteneğini ifade eder. Bu beceri, yönetim piramidinin tüm kademeleri için kritik öneme sahiptir.

20. Aşağıdakilerden hangisi stratejik amaçların konusuna girmez?

A) Sosyal sorumluluk
B) Karlılık
C) Stok kontrolü
D) Verimlilik
E) Pazar payı

Cevap : C) Stok kontrolü

Açıklama : **Stratejik Amaçlar**, örgütün uzun vadeli ve geniş kapsamlı hedeflerini belirler (Karlılık, Pazar Payı, Verimlilik, Sosyal Sorumluluk). **Stok Kontrolü** ise daha çok kısa vadeli ve operasyonel düzeyde bir hedef veya faaliyet konusudur.