İktisat Politikası 2024-2025 Vize Soruları

İktisat Politikasının Tanımı, Amaçları ve Gecikmeleri

İktisat politikası, belirli iktisadi amaçlara (örneğin tam istihdam, fiyat istikrarı, iktisadi büyüme, adil gelir dağılımı) ulaşmak için bilinçli olarak karar alınması ve bu kararların uygulanması sürecidir. Bu süreç, iktisat teorisinin (iktisadi mekanizmanın nasıl işlediği, değişkenlerin nasıl oluştuğu gibi konuları açıklayan pozitif alan) aksine, normatif bir alandır; yani **iktisadi mekanizmanın nasıl olması gerektiği** ve hedeflere ulaşmak için **parametrelere nasıl müdahale edilebileceği** gibi sorunlarla ilgilenir. Gelişmiş ekonomilere sahip ülkelerin iktisat politikasının öncelikli amaçlarından biri genellikle **iktisadi büyümedir**.

İktisat politikalarının uygulanmasında çeşitli gecikmeler ortaya çıkar. Bunlar temel olarak iki ana başlıkta incelenir: **İç gecikme** (sorunun teşhis edilmesi, karar alınması ve uygulamanın başlamasına kadar geçen süre) ve **Dış gecikme** (politikanın uygulanmaya başlamasından ekonomide beklenen etkiyi göstermesine kadar geçen süre).

Politika karar alıcıları, bir politikayı seçmeden önce mevcut ekonomik durumu analiz etmeli ve amaç-araç dengesini kurmalıdır. Politikanın uygulanmasından önce ise politika amacının açıkça belirlenmesi, araçların basit olması, uygulama sorumluluğunun netleşmesi ve politikanın mevcut kurumsal yapı içinde uygulanabilir olması gibi şartlar önemlidir. Politikanın stratejik olması ise bir uygulama ön şartı değildir.

Ana İktisadi Düşünce Okulları ve Politika Yaklaşımları

Farklı iktisadi teoriler, iktisat politikasına farklı açılardan yaklaşır:

• Klasik Teori: Adam Smith gibi düşünürlerin öncülüğünü yaptığı, **liberal doktrin** üzerine kurulu bu teori, piyasa ekonomisi kurallarını savunur. Devlet müdahalesi olmadan piyasaların “Görünmez El” ile **toplumsal refahı maksimize edeceğini, üretim faktörlerinin tamamını istihdam edeceğini ve en etkin şekilde kullanacağını** savunur. Klasik teoride, **para arzı** piyasa dışından, devlet veya merkez bankası tarafından belirlenen bağımsız (dışsal) bir değişkendir.
• Neo-klasik Teori: Klasik teoriyi marjinal fayda analizi gibi kavramlarla geliştiren bu okulda, Léon Walras genel denge modelinde **emek piyasası, üretim faktörleri piyasası ve tüketim malları piyasası**nı birlikte incelemiştir. Tüketici davranışlarında temel belirleyicinin **fayda** (utility) maksimizasyonu olduğunu savunur. Karl Menger gibi Avusturya Okulu temsilcileri ise değerin belirlenmesinde fayda ve kıtlığın yanı sıra **zaman, psikoloji, ihtiyacın şiddeti, gelenekler, kültür seviyesi** gibi sübjektif faktörlerin de önemli olduğunu vurgulamıştır.
• Keynesyen Teori: John Maynard Keynes, özellikle Büyük Buhran sonrası dönemde Klasik ve Neo-klasik görüşlere karşı çıkarak, ekonominin kendiliğinden tam istihdama gelemeyebileceğini ve bunun nedeninin yetersiz **toplam talep** olduğunu savunmuştur. Bu nedenle iktisat politikalarının (özellikle maliye politikası) **talep yönünü** canlandırmaya odaklanması gerektiğini belirtir. Keynes’in “Genel Teori” adlı eserinde para miktarının faiz oranını, faiz oranının yatırımları, yatırımların gelirleri ve gelirlerin de istihdamı belirlediği bir mekanizma anlatılır. Ancak faiz oranının doğrudan döviz kurunu belirlediği tezi bu eserde yer almaz. Keynes, iktisat politikalarının **halka dönük** (toplumsal refahı gözeten) olmasını sağlayan önemli iktisatçılardandır.
• Monetarist Teori: Milton Friedman öncülüğünde gelişen bu teori, enflasyonun temel nedeninin ekonomideki mal ve hizmet üretiminden daha hızlı artan **para arzındaki artışlar** olduğunu savunur. Ekonominin durgunluk dönemlerinde ise maliye politikası aracı olarak **vergi indirimlerine** gidilmesini benimseyebilirler, ancak temel odak noktaları para politikasının istikrarıdır.

İktisat Politikasının Diğer Alanları

• Gelir Dağılımı Politikaları: Hükümetler, asgari ücret, fiyat kontrolleri gibi yasal düzenlemelerle birincil (piyasa mekanizmasıyla oluşan) gelir dağılımını **ücretleri, fiyatları ve servetin dağılımını birlikte etkileyerek** değiştirebilirler.
• Dış Ticaret Politikası: Devletler, dış rekabetten korunmak, dış politik amaçları gerçekleştirmek, sosyal ve siyasal nedenler gibi çeşitli gerekçelerle dış ticarete müdahale edebilirler. Ancak **sanayi stratejileri oluşturmak** dış ticaret politikasının doğrudan bir amacı olarak kabul edilmeyebilir (verilen cevaplara göre). Ekonomiyi liberalleştirmek ise genellikle dış ticaret politikalarının (korumacı anlamda) zıttı bir amaçtır.
• İdeolojik Tercihler: İktisat politikası kararlarında etkili olan ideolojik tercihler, genellikle **zamana ve teknolojik gelişime kapalı olma**, ön yargılı olma ve ancak kendi varsayımları gerçekleştiğinde güvenilir olma gibi özellikler taşıyabilirler.

1. Aşağıdakilerden hangisinde iktisat politikasının gecikmelerinin çeşitleri verilmiştir?

A) Dış gecikme ve karar gecikmesi
B) Dış gecikme ve teşhis gecikmesi
C) İç gecikme ve karar gecikmesi
D) İç gecikme ve dış gecikme
E) İç gecikme ve uygulama gecikmesi

Cevap : D) İç gecikme ve dış gecikme

Açıklama : İktisat politikasının gecikmeleri genel olarak **İç gecikme** (sorunun anlaşılması ve kararın alınması) ve **Dış gecikme** (politikanın ekonomiye etki etmesi) olarak iki ana çeşide ayrılır.

2. Hükümetler çeşitli yasal düzenlemeler ile birincil gelir dağılımını aşağıdakilerden hangisini değiştirerek yapmaktadır?

A) Ücretleri, fiyatları ve servetin dağılımını birlikte etkileyerek
B) Sadece servetin dağılımını etkileyerek
C) Ücretleri ve servetin dağılımını birlikte etkileyerek
D) Fiyatları ve servetin dağılımını birlikte etkileyerek
E) Sadece fiyatları etkileyerek

Cevap : A) Ücretleri, fiyatları ve servetin dağılımını birlikte etkileyerek

Açıklama : Hükümetler, asgari ücret düzenlemeleri, kira kontrolleri veya fiyat tavanları gibi yasal düzenlemelerle birincil (piyasa) gelir dağılımını **ücretleri, fiyatları ve servetin dağılımını birlikte etkileyerek** yapmaktadır.

3. Neo-klasik teoride Walras’ın incelediği piyasa türleri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Emek piyasası ve tüketim malları piyasası
B) Emek piyasası ve üretim faktörleri piyasası
C) Üretim faktörleri piyasası ve tüketim malları piyasası
D) Emek piyasası ve normal mallar piyasası
E) Emek piyasası, üretim faktörleri piyasası ve tüketim malları piyasası

Cevap : E) Emek piyasası, üretim faktörleri piyasası ve tüketim malları piyasası

Açıklama : Neo-klasik iktisatçılardan Léon Walras, genel denge modelinde ekonomideki temel piyasaları, yani **emek piyasası, üretim faktörleri piyasası ve tüketim malları piyasası**nı birlikte incelemiştir.

4. Liberal doktrin üzerine kurulmuş ve piyasa ekonomisi kurallarını savunan teori aşağıdakilerden hangisidir?

A) Neo-klasik Teori
B) Post-keynesyen Teori
C) Klasik Teori
D) Monetarist Teori
E) Keynesyen Teori

Cevap : C) Klasik Teori

Açıklama : **Klasik Teori** (Adam Smith ve takipçileri), liberal doktrin üzerine kurulmuş ve devlet müdahalesi olmadan piyasa mekanizmasının kendiliğinden dengeyi sağlayacağını (Görünmez El) savunmuştur.

5. Toplumsal refahın maksimize edilip üretim faktörlerinin tümü ile istihdam edileceğini ve bu üretim faktörlerinin en etkin şekilde kullanılacağını savunan teori aşağıdakilerden hangisidir?

A) Post-keynezyen teori
B) Keynezyen teori
C) Monetarist teori
D) Klasik teori
E) Neo-klasik teori

Cevap : D) Klasik teori

Açıklama :

6. Aşağıdakilerden hangisi ideolojik tercihlerin bir özelliği değildir?

A) Teknolojik ve zaman içerisindeki değişime açık olmak
B) Zaman içerisindeki değişime kapalı olmak
C) Ancak varsayımlarının gerçekleşmesiyle güvenilir olmak
D) Ön yargılı olmak
E) Teknolojik gelişime kapalı olmak

Cevap : A) Teknolojik ve zaman içerisindeki değişime açık olmak

Açıklama : İdeolojik tercihler genellikle **zamana ve teknolojik gelişime kapalı**, **ön yargılı** ve ancak kendi **varsayımlarının gerçekleşmesiyle güvenilir** olan yaklaşımlardır. Değişime açık olmak, ideolojik tercihin özelliği değildir.

7. Monetaristler ekonominin durgunluk dönemlerinde nasıl bir iktisat politikası uygulanmasını benimsemektedir?

A) Tarife ve kotaların yeniden düzenlenmesi
B) Vergi indirimine gidilmesini
C) Vergi artırımına gidilmesini
D) Kotaların indirimine gidilmesi
E) Kotaların artırımına gidilmesi

Cevap : B) Vergi indirimine gidilmesini

Açıklama : Monetaristler, iktisadi durgunluk dönemlerinde temel olarak para politikalarını savunsa da, maliye politikaları tarafında ekonomiyi canlandırmak için **vergi indirimine** gidilmesini benimserler.

8. Aşağıdakilerden hangisi dış ticaret politikasının amaçlarından biri değildir?

A) Dış politik amaçları gerçekleştirmek
B) Sosyal ve siyasal nedenlerin olması
C) Ekonomiyi liberalleştirmek
D) Sanayi stratejileri oluşturmak
E) Dış rekabetten korunmak

Cevap : D) Sanayi stratejileri oluşturmak

Açıklama :

9. Aşağıdakilerden hangisi Keynes’in “Genel Teori” adlı eserinde yer almamaktadır?

A) Faiz oranı, yatırımları belirlemektedir.
B) Faiz oranı, döviz kurunu belirlemektedir.
C) Yatırımlar, gelirleri belirlemektedir.
D) Gelirler, istihdamı belirlemektedir.
E) Para miktarı, faiz oranını belirlemektedir.

Cevap : B) Faiz oranı, döviz kurunu belirlemektedir.

Açıklama : Keynes’in Genel Teorisi’nde faiz oranının yatırımları, yatırımların gelirleri, gelirin istihdamı ve para miktarının faiz oranını belirlediği mekanizmalar yer alır. Ancak faiz oranının doğrudan **döviz kurunu** belirlediği bir mekanizma bu teorinin temelinde yer almaz.

10. Belirli iktisadi amaçlara ulaşmak için karar alınması ve bu kararların uygulanmasına ne ad verilir?

A) Siyasi politika
B) Stratejik politika
C) Para politikası
D) Maliye politikası
E) İktisat politikası

Cevap : E) İktisat politikası

Açıklama : Belirli iktisadi amaçlara (tam istihdam, fiyat istikrarı, büyüme) ulaşmak için alınan ve uygulanan kararlar bütününe **İktisat Politikası** denir.

11. Neo-klasik teoride talebi belirleyen faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kâr
B) Para
C) Maliyet
D) Fayda
E) Fiyat

Cevap : D) Fayda

Açıklama : Neo-klasik teoride, tüketici davranışlarının temelinde rasyonellik ve **fayda** (utility) maksimizasyonu yer alır. Tüketicinin talebi, mal ve hizmetlerden elde edeceği fayda tarafından belirlenir.

12. Gelişmiş ekonomilere sahip ülkelerin iktisat politikasının öncelikli amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İktisadi kalkınma
B) Tam istihdam
C) Fiyat istikrarı
D) Adil gelir dağılımı
E) İktisadi büyüme

Cevap : E) İktisadi büyüme

Açıklama :

13. İktisat politikası karar alıcılarının uygulayacakları iktisat politikasını seçmeden önce yerine getirmeleri gereken şartlar bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu şartlardan biri değildir?

A) Bürokrasinin yapısının analizi
B) Amaç-araç dengesini gerçekleştiren politika seçimi
C) Seçilen politikanın uygulanması
D) Mevcut ekonomik durumun analizi
E) Amaç-araç dengesinin kurulması

Cevap : A) Bürokrasinin yapısının analizi

Açıklama :

14. Aşağıdakilerden hangisi iktisat politikasının açıklamaya çalıştığı sorunlardan biridir?

A) İktisadi mekanizmanın nasıl olması gerektiği
B) Parametrelere nasıl müdahale edilebileceği
C) Parametrelerin nasıl oluştuğu
D) İktisadi mekanizmanın nasıl işlediği
E) İktisadi değişkenlerin nasıl oluştuğu

Cevap : B) Parametrelere nasıl müdahale edilebileceği

Açıklama :

15. İktisat literatüründe iktisat politikalarının halka dönük olmasını sağlayan ilk iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Wilfredo Pareto
B) John Maynard Keynes
C) Milton Friedman
D) Carl Menger
E) Adam Smith

Cevap : B) John Maynard Keynes

Açıklama :

16. İktisat politikası karar alıcılarının uygulayacakları iktisat politikasını uygulamadan önce yerine getirmeleri getiren şartlar bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu şartlardan biri değildir?

A) Araçların basit olması
B) Uygulama sorumluluğunun hangi kurum ve kişilerde olduğu açıklıkla belirlenmesi
C) Politikanın uygulanması mevcut kurumsal ve bürokratik yapı içinde gerçekleştirilebilmesi
D) Politika amacının açık ve kesin bir şekilde belirlenmesi
E) Politikanın stratejik olması

Cevap : E) Politikanın stratejik olması

Açıklama : İktisat politikasının uygulanabilirliği için belirlenen şartlar arasında politikanın amacının ve sorumluluğunun netliği, araçların basitliği ve mevcut kurumsal yapıya uygunluk yer alır. **Politikanın stratejik olması** ise bir ön şarttan ziyade politikanın niteliği ve kapsamıyla ilgilidir.

17. “Zaman, psikoloji, ihtiyacın şiddeti, gelenekler, gelir seviyesi, kültür seviyesi ve malın miktarı, değer üzerinde önemli bir etkiye sahiptir.” tezini savunan neo-klasik iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mises
B) Hayek
C) Schumpeter
D) Wieser
E) Menger

Cevap : E) Menger

Açıklama : Karl Menger (Avusturya Okulu’nun kurucusu), iktisadi değerin sadece fayda ve arz-talepten değil, aynı zamanda **zaman, psikoloji, ihtiyacın şiddeti, gelenekler ve kültür seviyesi** gibi sübjektif faktörlerden de etkilendiği tezini savunan neo-klasik iktisatçıdır.

18. Monetarist teoriye göre enflasyonun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Faiz oranının yüksekliği
B) Aşırı mal ve hizmet tüketimi
C) Para arzındaki artışlar
D) Yetersiz tasarruflar
E) Yetersiz yatırımlar

Cevap : C) Para arzındaki artışlar

Açıklama : Monetarist teori (Milton Friedman), enflasyonun temel nedeninin, ekonomideki üretim artışından daha hızlı gerçekleşen **para arzındaki artışlar** olduğunu savunur (“Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur.”).

19. Keynesyen teorinin iktisat politikaları ekonominin hangi yönüne ağırlık vermektedir?

A) Talep yönüne
B) Emek piyasalarına
C) Dış ticarete
D) Arz yönüne
E) Para piyasalarına

Cevap : A) Talep yönüne

Açıklama : Keynesyen teori, ekonomide eksik istihdamın temel nedeninin yetersiz **toplam talep** olduğunu savunur ve iktisat politikalarını (özellikle maliye politikalarını) **talep yönünü** canlandırmak üzere kullanır.

20. Klasik Teoride piyasa dışından devlet tarafından belirlenen bağımsız iktisadi değişken aşağıdakilerden hangisidir?

A) Para talebi
B) Tasarruf
C) Para arzı
D) Yatırım
E) Emek miktarı

Cevap : C) Para arzı

Açıklama : Klasik Teoride uzun dönemde emek miktarı (E), tasarruf (B) ve yatırım (D) gibi reel değişkenler piyasa tarafından belirlenir. Ancak **Para arzı** (M), teorinin dışından (exogenous) ve merkez bankası/devlet tarafından belirlenen bağımsız iktisadi değişkendir.