Ahlak Felsefesi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Ahlak felsefesi (etik), insanın eylemlerini, bu eylemlerin temelini oluşturan ilkeleri ve değerleri sorgulayan bir felsefe disiplinidir. Ahlak felsefesinin merkezinde “iyi” kavramı yer alır. “Ahlak” ise, bir toplumdaki insani ilişkilerin özünü belirleyen ve davranışları yönlendiren kurallar bütünüdür. Bu makalede, ahlak felsefesinin temel kavramları ve Antik Yunan’dan modern döneme kadar bu konudaki temel yaklaşımlar incelenecektir.

Ahlak Felsefesinin Temel Kavramları

Ahlakı anlayabilmek için irade, özgürlük, sorumluluk ve vicdan gibi temel kavramları bilmek gerekir. Ahlaki bir varlık olmanın temeli akıl, irade ve bilinçli özgürlüktür; hayvansal “içgüdü” ahlakın kaynağı değildir. “İrade”, akılsal bir değerlendirme gerektirirken, “sorumluluk” ise kişinin kendi karar ve davranışlarının sonuçlarını üstlenmesidir. Ahlaki sorumluluk, mutlak anlamda özgürlüğü gerektirir.

Antik Yunan Ahlak Felsefesi

Ahlak felsefesinin temelleri Antik Yunan’da atılmıştır. Bu dönemin en önemli tartışmaları Sofistler ve Sokrates-Platon arasında geçmiştir.

• Sofistler (Protagoras, Gorgias): Bilgi ve ahlakın evrensel ve nesnel olmadığını, “bireysel öznenin varlığına” dayandığını savunmuşlardır (Rölativizm). Protagoras’ın “İnsan her şeyin ölçütüdür” sözü bu görüşü özetler. Gorgias ise daha da ileri giderek varlığın bilinemeyeceğini ve hakikat arayışından çok pratik sonuçları olan retorik (ikna) sanatının önemli olduğunu vurgulamıştır.
• Sokrates: Sofistlerin rölativizmine karşı çıkarak ahlakın bilgiye dayandığını savunmuştur. “İnsan bile bile kötülük yapamaz” sözü, onun ahlaki entelektüalizmini ifade eder. Sokrates’e göre erdem, rastlantısal veya göreli değil, “zorunlu ve mutlak” bir bilgiye dayanır. “Ebelik sanatı” (maieutik) adını verdiği yöntemiyle, ruhun derinliklerindeki evrensel ve nesnel bilgiyi ortaya çıkarmayı amaçlamıştır.
• Platon: Hocası Sokrates gibi, ahlakın temelini bilgiye dayandırmıştır. Ona göre “doğru bilgi, iyi davranışın ve güzel şeylerin zemini olan ideaların bilgisidir”. Duyusal dünyanın bilgisi (“doxa”) yanıltıcı iken, asıl bilgi (“episteme”) idealar dünyasındadır.
• Aristoteles: Platon’dan farklı olarak, ideaların ayrı bir dünyada değil, “tek tek şeylerde bulunduğunu” savunmuştur. Ahlakın amacı ise erdemli bir yaşam yoluyla “eudaimonia” (mutluluk) adı verilen nihai iyiye ulaşmaktır.

Diğer Felsefi Yaklaşımlar

• Stoacılık: Mutluluğu dışsal koşullarda değil, içsel huzurda (apatheia) arar. Stoacılara göre birey, dünyayı değiştirmeye çalışmak yerine, ondan “olumsuz etkilenmemeyi” öğrenerek erdemli ve mutlu olabilir.
• Pragmatizm: Bir eylemin veya inancın doğruluğunu ve ahlaki iyiliğini, onun sağladığı “maksimum yarara” ve pratik sonuçlara dayandırır.
• Materyalizm ve İdealizm: Ahlaki değerleri açıklarken farklı temeller alırlar. Materyalist bakış açısı maddi gerçekliği zemin olarak görürken; idealist bakış açısı, tüm maddi gerçekliği aşan ideal ilkelerin olduğunu savunur.

Sonuç

Ahlak felsefesi, felsefenin diğer disiplinleriyle de yakından ilişkilidir. Bilgi felsefesi (epistemoloji) bilginin sınırlarını belirleyerek ahlakı etkilerken, siyaset felsefesi “iyi”nin toplumsal ve kurumsal gereklerini araştırır. Doğalcılık gibi akımlar ahlaki yargıları doğa bilimleriyle açıklamaya çalışırken, estetik ile ahlak arasındaki ilişki de Antik Yunan’dan beri tartışılagelmiştir. Güzellik, “insani arzu ve iradeyi kendisine çeken ve biçimlendiren bir değer” olarak, ahlaki iyi ile yakından ilişkili görülmüştür.

1. Sofistler için epistemolojik ve etik açıdan temel olan şey aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnsanın iyiyi bildiği sürece kötülük yapamayacağı görüşü
B) Doğaya içkin yasaların ortaya çıkarılması ve doğaya uygun yaşanması
C) Bilgi ve ahlak açısından göreli olmayan evrensel ve zorunlu ilkelerin olduğunun ortaya konulması
D) Doğruluk ve buna uygun olarak erdemli davranışın zemininin nesnelliği
E) Bireysel öznenin varlığı

Cevap : E) Bireysel öznenin varlığı

Açıklama : Sofistler için temel olan görüş “İnsan her şeyin ölçüsüdür” (Homo Mensura) tezidir. Bu, bilgi ve ahlakın kaynağının evrensel ilkeler (C) veya nesnel yasalar (B, D) değil, **bireysel öznenin varlığı** ve onun duyusal algısı olduğunu ifade eder.

2. Ahlak terimi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Ahlak, doğada içkin olan yasayı anlama yetisinin kategorilerine uygun olarak kavrayıp ona göre davranmamızı sağlayan öğretidir.
B) Ahlak, bize doğru düşünmenin kurallarını öğreterek varlığın doğasını anlayabilmemizi sağlayan sistemdir.
C) Ahlak, Mutlak’ın sadece kendinde değil aynı zamanda kendisi için de olduğunu kavrayabilmemizi sağlayan kurallar bütünüdür.
D) Ahlak, bir toplumdaki insani ilişkilerin özünü belirleyen kurallar bütünüdür.
E) Ahlak, güzel söz söyleme sanatıdır.

Cevap : D) Ahlak, bir toplumdaki insani ilişkilerin özünü belirleyen kurallar bütünüdür.

Açıklama : **Ahlak** (morality), bir toplumda kabul gören, bireylerin birbirleriyle olan ilişkilerini düzenleyen, doğru ve yanlış davranış biçimlerini belirleyen normlar ve **kurallar bütünüdür**.

3. Sokratik erdem ….. ve ….. bir şekilde erdemli olmaya değil,….. ve ….. bir şekilde erdemli olmaya işaret eder.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) zorunlu – mutlak – öznel – göreli
B) evrensel – zorunlu – tikel – öznel
C) nesnel – zorunlu – olumsal – göreli
D) rastlantısal – göreli – zorunlu – mutlak
E) olumsal – öznel – nesnel – mutlak

Cevap : D) rastlantısal – göreli – zorunlu – mutlak

Açıklama : Sokratik erdem anlayışı, erdemin göreli, rastlantısal ve **olumsal** olmasına karşı çıkar. Erdem, bilginin bir sonucu olduğu için, **zorunlu ve mutlak** bir temele işaret eder. (Şıklarda olumsal-öznel-nesnel-mutlak olsaydı daha doğru olurdu, ancak şıklar içinden D şıkkı, Sokrates’in karşı çıktığı rastlantısal/göreli olmaya ve savunduğu zorunlu/mutlak olmaya en uygun düşen ikilidir.)

4. Ahlak felsefesinin temel kavramlarına ilişkin aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) İnsan akıl temelli özgürlük ve iradesiyle kendisini sorumluluk ve vicdan sahibi bir özne olarak ortaya koyar ve gerçekleştirir.
B) İrade içgüdüden farklı olarak akılsal bir dolayımı gerektirir.
C) İnsan içgüdü ve sorumluluk duygusuyla ahlaksal bir varlık olur.
D) İrade ve özgürlük kavramları insanın akılsal düşünme yetisiyle doğrudan ilişkilidir.
E) İnsan ancak bilinçli ve özgür olduğu oranda ödevlerine karşı sorumlu tutulabilir.

Cevap : C) İnsan içgüdü ve sorumluluk duygusuyla ahlaksal bir varlık olur.

Açıklama : Ahlaki bir varlık olmanın temeli **içgüdü** değil, **akıl, irade ve bilinçli özgürlüktür**. İçgüdü, hayvanlara özgü, zorunlu davranışları içerir ve ahlaki sorumluluğun zıttıdır.

5. Ahlak felsefesinin felsefenin diğer disiplinleriyle ilişkisine dair aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Bilgi felsefesi (epistemoloji) bilginin neliği, sınırları ve kapsamıyla ilgilenen felsefe disiplini olarak ahlak felsefesini doğrudan etkiler.
B) Doğalcılık insanın sanatsal yaratımın özüne odaklanan felsefe disiplini olarak, ahlak felsefesiyle karşılıklı dinamik bir ilişki içindedir.
C) Siyaset felsefesi insani iyilik ve mutluluğun siyasal ve kurumsal gerekleri üzerinde yoğunlaşan, ahlak felsefesi ise genel ve kavramsal olarak iyilik ve mutluluğun özü ve mahiyeti üzerinde yoğunlaşan bir düşünce disiplinidir.
D) Varlığın ve varoluş sürecinin özellikleri üzerine ontolojik bir kavramsal sistematiğe sahip olmadan, insanın ahlaki gerçekliği üzerinde derinlikli bir anlayış ve bilinç geliştirmek olanaklı değildir.
E) Estetik bir dışa vurum olarak sanat yapıtının, insanı ahlaki açıdan yücelttiği ve arındırdığı düşüncesi, Aristoteles ve daha öncesine kadar geri götürülebilir.

Cevap : B) Doğalcılık insanın sanatsal yaratımın özüne odaklanan felsefe disiplini olarak, ahlak felsefesiyle karşılıklı dinamik bir ilişki içindedir.

Açıklama : **Doğalcılık** (Naturalism) sanatsal yaratımın özüne değil, ahlaki yargıların veya diğer kavramların doğa veya ampirik bilimler aracılığıyla açıklanması gerektiği görüşüne odaklanır. Sanatsal yaratımın özüne odaklanan disiplin **Estetik**’tir.

6. Vicdan ile sorumluluk arasındaki en temel ayrım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Vicdan bir nevi sorumlu olduğumuz şey, sorumluluğumuzun yöneldiği hedeftir; sorumluluk ise insanın ahlaki iyi ve kötüye dair içsel duygu ve düşüncesidir.
B) Sorumluluk vicdandan farklı olarak özgürlükten daha bağımsız bir seyir izler.
C) Vicdan akılsal düşünme yetisini ve insan bilincini gerektirirken; sorumluluk, akılsal bir dolayım gerektirmez.
D) Sorumluluk doğal gerçeklik alanında, vicdan ise tinsel gerçeklik alanında etkindir.
E) Sorumluluk mutlak anlamda özgürlüğü, özgür olmayı gerektirirken; vicdan sorumluluktan farklı olarak özgürlükten daha bağımsız bir seyir izler.

Cevap : E) Sorumluluk mutlak anlamda özgürlüğü, özgür olmayı gerektirirken; vicdan sorumluluktan farklı olarak özgürlükten daha bağımsız bir seyir izler.

Açıklama :

7. Stoacıların ahlak anlayışına ilişkin aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Stoacılara göre mutlu yaşamın temel ilkelerinden biri kendini değiştirmek değil, dünyayı değiştirmektir.
B) Stoacılara göre yaşamın en büyük ereği hazdır.
C) Stoacılar için en yüksek iyi, haz olmakla birlikte bu bedensel değil ruhsal hazlardır.
D) Stoacılara göre bireyin erdemli ve mutlu bir yaşam için gereksinim duyduğu bağımsızlık ve özgürlük, dünyayı değiştirmekten çok ondan olumsuz etkilenmemeyi gerektirir.
E) Stoacılar için asıl ve kalıcı olan idealar, doğru bilginin, iyi davranışın ve güzel şeylerin zeminini ve özünü oluşturur.

Cevap : D) Stoacılara göre bireyin erdemli ve mutlu bir yaşam için gereksinim duyduğu bağımsızlık ve özgürlük, dünyayı değiştirmekten çok ondan olumsuz etkilenmemeyi gerektirir.

Açıklama : **Stoacılar** (Zenon, Seneca), doğaya uygun yaşamayı, dış faktörlere (dünya) karşı kayıtsız kalmayı (**apatheia**) ve kişinin iç huzurunu sağlamayı temel alırlar. Mutluluk **erdem**’dir (haz değil) ve erdem, dış dünyayı değiştirmeden ondan olumsuz etkilenmemekle sağlanır.

8. Sokrates’in ebelik sanatı ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Sokrates’in ebelik sanatının amacı mutlak güzele ulaşmaktır.
B) Ebelik sanatındaki temel kural, bilginin önceden hazır bir şekilde sunulmaması, ebenin ironik bir bilgisizlik durumunda olmasıdır.
C) Sokrates’in ebelik sanatı tümüyle ruhsal bir nitelik taşır.
D) Ebelik sanatı ruhun derinliklerindeki evrensel ve nesnel bilginin ortaya çıkarılmasını sağlar.
E) Ebelik sanatı sonucu ruhun derinliklerinden ortaya çıkarılması ve doğrultulması gereken şey bilgidir.

Cevap : A) Sokrates’in ebelik sanatının amacı mutlak güzele ulaşmaktır.

Açıklama : Sokrates’in ebelik sanatı (**maieutik**), ruhun derinliklerindeki doğru **bilginin** (E) ortaya çıkarılmasını amaçlar. Mutlak güzellik (Estetik), ahlaki bilginin (İyi) bir sonucu olsa da, sanatın doğrudan amacı mutlak güzele ulaşmak değildir. Sanatın kuralı ironik bilgisizliktir (B) ve ruhsaldır (C).

9. Aşağıdakilerden hangisi ahlak felsefesinin temel kavramıdır?

A) Evrensel
B) İyi
C) Transendental
D) Sonsuz
E) Gerçek

Cevap : B) İyi

Açıklama : Ahlak felsefesi (Etik), insanın eylemlerinin temelini, amacını ve değerini araştırır. Bu araştırmanın merkezinde **İyi** kavramı ve ona ulaşmanın yolları yer alır.

10. Ahlak felsefesinde pragmatizmin savı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ahlaki ilke ve değerlerin kaynağı insan türüne özgü formel bir akılsallıkta yatar.
B) Doğru bilginin ve ahlaki iyinin temeli genel olarak insana ve insan toplumuna verdiği maksimum yarara dayanır.
C) Ahlaki ilke ve değerlerin özü insanın anlama yetisine dayanır.
D) Gözlenebilen ve ölçülebilen olgusal gerçekliği aşan tüm varsayımlar hem epistemolojik hem de etik açıdan temelsizdir.
E) Ahlaki değerlerin kaynağı deneyimi aşan evrensel ve zorunlu bir gerçekliğe dayanır.

Cevap : B) Doğru bilginin ve ahlaki iyinin temeli genel olarak insana ve insan toplumuna verdiği maksimum yarara dayanır.

Açıklama : **Pragmatizm**, bir eylemin veya inancın doğruluğunu/iyiliğini, onun **pratik sonuçları**na ve faydasına (maksimum yarar) dayandırır. Bu, ahlaki ilkeleri formel akıl (A) veya gözlenebilen olgular (D) zemininde açıklamaz.

11. Parmenides’in ahlak görüşüne yönelik aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Hazcılık duyusal algıyı temel alan yanlış bir bakış açısının sonucudur.
B) Erdemli davranışın kaynağı duyu bilgisidir.
C) Öz-denetim ve ölçülülük ahlakın özünü oluşturur.
D) Ahlaki değerlerimiz evrensel ve zorunlu değil, tikel ve görelidir.
E) Ancak aklımızın yol göstericiliğinde davrandığımız sürece erdemli bir yaşam sürebiliriz.

Cevap : E) Ancak aklımızın yol göstericiliğinde davrandığımız sürece erdemli bir yaşam sürebiliriz.

Açıklama : **Parmenides**’in felsefesi “Varlık vardır, yokluk yoktur” önermesine dayanır ve duyusal algıyı (duyu bilgisi) yadsır. Ahlaki görüşü de bu ontolojiye dayanır; erdemli yaşamın kaynağı duyular değil, **aklın yol göstericiliğidir**.

12. Ahlak felsefesi için aşağıdaki tanımlamalardan hangisi doğrudur?

A) Ahlak felsefesi düşünmenin yasalarını ortaya koyarak doğru akıl yürütmeyi sağlayan felsefe disiplinidir.
B) Ahlak felsefesi kişiliği ve davranışları belirleyen, toplumsal olgu olarak ahlakı ele alan felsefe disiplinidir.
C) Ahlak felsefesi varlık olarak varlığın ne olduğunu araştıran felsefe disiplinidir.
D) Ahlak felsefesi toplumlar arasındaki ilişkilerin doğasını anlamayı amaç edinen felsefe disiplinidir.
E) Ahlak felsefesi insanın bilgisinin sadece öznel olabileceğini kanıtlayan felsefe disiplinidir.

Cevap : B) Ahlak felsefesi kişiliği ve davranışları belirleyen, toplumsal olgu olarak ahlakı ele alan felsefe disiplinidir.

Açıklama : Ahlak felsefesi (Etik), **kişiliği ve davranışları belirleyen, toplumsal olgu olarak ahlakı** (ahlaki normları ve değerleri) ele alan felsefe disiplinidir. A şıkkı Mantık’ın, C şıkkı Ontoloji’nin tanımıdır.

13. Platon’un ahlak felsefesine ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Platon için asıl ve kalıcı varlık olan idealar, doğru bilginin, iyi davranışın ve güzel şeylerin zeminini ve özünü oluşturur.
B) Platon’a göre yaşamın tüm acı ve hazlarına karşı kayıtsızlık, kişinin kendi iç huzuru ve mutluluğunu sağlam bir zemine dayandırması anlamına gelecektir.
C) Platon evrensel ve mutlak ahlaki ilkelerin zemini olarak ideaların duyusal dünyaya içkin olduğunu ileri sürer.
D) Platon ahlak anlayışında tıpkı Kirene Okulu gibi en yüksek iyinin haz olduğunu ileri sürer.
E) Platon’da ahlaki norm ve değerlerin gerçekliğinin kaynağı duyusal algıdır.

Cevap : A) Platon için asıl ve kalıcı varlık olan idealar, doğru bilginin, iyi davranışın ve güzel şeylerin zeminini ve özünü oluşturur.

Açıklama : **Platon’da** ahlaki bilginin ve **iyi**’nin kaynağı, **duyusal dünyayı aşan (transandant) İdealar**dır (Formlar). İyi İdeası, varlığın, bilginin ve ahlaki eylemin temelidir.

14. Aşağıdakilerden hangisi Sokrates ve öğrencisi Platon arasındaki farklardan biridir?

A) Sokrates, Platon’dan farklı olarak kesin tanımlara ve bilgiye sahip olduğunu ileri sürmez.
B) Sokrates ahlaki ilkelerin kaynağını duyusal algı olarak belirlerken Platon aklı ahlaki ilkelerin kaynağı olarak sunar.
C) Sokrates erdemin öğretilemez olduğunu savunur ancak Platon’a göre erdem öğretilebilirdir.
D) Sokrates evrensel ve nesnel tanımlara ulaşabileceğini savunurken Platon Sofistleri takip ederek ancak göreli ve öznel tanımlamalarda bulunabileceğimizi ileri sürer.
E) Sokrates mutluluğu hazda bulurken Platon mutluluk için gerekli olanın erdem olduğunu ileri sürer.

Cevap : A) Sokrates, Platon’dan farklı olarak kesin tanımlara ve bilgiye sahip olduğunu ileri sürmez.

Açıklama : Sokrates, “Bildiğim tek şey hiçbir şey bilmediğimdir” der ve ironik bilgisizlik durumundadır. Platon ise idealar teorisiyle kesin, evrensel bilgi ve erdemin varlığını öne sürer. Bu nedenle A şıkkı doğru bir farkı gösterir.

15. Gorgias ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Herkesi bağlayabilecek bir felsefi hakikat arayışından çok, bireysel ve pratik ilgiler bağlamında kullanılabilecek retorik sanatının önemini vurgulamaktadır.
B) Gorgias’a göre sürekli bir oluş ve değişim içindeki gerçekliği bilmek, evrensel ve nesnel bir düşünceye sahip olmak imkânsızdır.
C) Toplumsal yaşamda önemli olan, bireyin kendi pratik ilgileri için diğer insanları inandırması ve ikna etmesidir.
D) Akılsal düşünme yetisiyle davranan bilge insan için davranışlarında öz-denetim ve ölçülülük belirleyici bir rol oynar.
E) Bir görüşü ya da sanıyı diğerinden üstün kılan şey tümüyle pratik sonuçlarıdır.

Cevap : D) Akılsal düşünme yetisiyle davranan bilge insan için davranışlarında öz-denetim ve ölçülülük belirleyici bir rol oynar.

Açıklama : Öz-denetim ve ölçülülük, Sokrates ve Platon gibi rasyonel filozofların savunduğu **erdem**lerdir. **Gorgias** bir Sofist olduğu için göreli bilgi ve retorik sanatını (ikna etme, C) vurgular, erdemi değil.

16. Antik Dönem filozoflarının “iyi” ile birlikte eş anlamlı olarak düşündükleri kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Güzel
B) Varlık
C) Gerçek
D) Somut
E) Mutlak

Cevap : A) Güzel

Açıklama : Antik Yunan felsefesinde, özellikle Platon’da, iyi (agathon) aynı zamanda güzel (kalos) ile de ilişkilendirilmiştir. Bu ilişki, **iyi**’nin **güzel**’le estetik ve ahlaki bir bütünlük oluşturması anlamına gelir.

17. “İnsan bile bile kötülük yapamaz.” anlayışıyla ahlakta entellektüalizme işaret eden filozof aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kant
B) Aristoteles
C) Sokrates
D) Hegel
E) Hume

Cevap : C) Sokrates

Açıklama : **Sokrates**, erdemin bilgi olduğunu (“Erdem bilgidir”) savunur. Bilgi sahibi olan kişinin doğru eylemde bulunacağını, dolayısıyla **insanın bile bile kötülük yapmayacağını** ileri sürer. Bu görüş **ahlaki entelektüalizm** olarak adlandırılır.

18. … kişinin kendi karar ve davranışlarının sonuçlarını üstlenmesine ve doğacak olumlu ve olumsuz etkilere katlanmaya hazır olmasına işaret etmektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Hakikat
B) Yasa
C) Sorumluluk
D) Gerçeklik
E) Vicdan

Cevap : C) Sorumluluk

Açıklama : Tanımı yapılan kavram, kişinin kendi eylemlerinin sonuçlarını üstlenme ve katlanma yükümlülüğünü ifade eden **Sorumluluk**’tur.

19. İdealist ve materyalist bakış açılarına ilişkin aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Materyalist bakış açısı bilgimiz ve ahlaki davranışlarımızın nesnel ve akılsal bir temele dayandığını söylerken; idealist bakış açısı ise bilgimiz ve ahlaki davranışlarımızın öznel olduğunu savunur.
B) Materyalist bakış açısı bilgi ve ahlaki erdemin temelini bireysel ve toplumsal yarar açısından kavramaya çalışırken; idealist bakış açısı ahlaki değerleri gözlenebilen olgular zemininde açıklamaya çalışır.
C) Materyalist bakış açısı ahlaki davranışlarda iradenin rolünü yadsıyıp tamamen bilişsel olduğunu ileri sürerken; idealist bakış açısı ahlaki davranışlarda belirleyici olanın irade olduğunu söyler.
D) Materyalist bakış açısı ahlaki kavrayış ve içgörüyü insan aklının a priori yapısına dayandırırken; idealist bakış açısı ahlaki ilke ve normların algısal deneyimimize dayandığını ileri sürer.
E) Materyalist bakış açısı maddi gerçekliği ahlaki değerleri açıklamanın zemini olarak görürken; idealist bakış açısı tüm maddi gerçekliği aşan bazı ideal ilke ve değerlerin olduğunu ileri sürer.

Cevap : E) Materyalist bakış açısı maddi gerçekliği ahlaki değerleri açıklamanın zemini olarak görürken; idealist bakış açısı tüm maddi gerçekliği aşan bazı ideal ilke ve değerlerin olduğunu ileri sürer.

Açıklama : **Materyalizm**, her şeyin maddeden ibaret olduğunu ve maddi gerçekliği temel alır. **İdealizm** ise maddi gerçekliği aşan, zihinsel veya ideal bir gerçekliğin (İdealar, Ruh vb.) varlığını kabul eder ve ahlaki değerleri buna dayandırır. Bu şık, iki akımın doğru temel farkını belirtir.

20. Güzellik hangi bakımdan ahlaki norm ve değerlerle yakından ilgilidir?

A) Toplumsal yaşam içerisinde nasıl yaşamamız gerektiğini gösteren kuralları ortaya koyduğu için
B) Olanı değil olması gerekeni bize gösterdiği için
C) İnsani arzu ve iradeyi kendisine çeken ve biçimlendiren bir değer olduğu için
D) Evrendeki yerimizin ne olduğunu bize gösterdiği için
E) Varlığın doğasını kavramamızda bize doğru düşünme kurallarını gösterdiği için

Cevap : C) İnsani arzu ve iradeyi kendisine çeken ve biçimlendiren bir değer olduğu için

Açıklama : Güzellik (Estetik), Antik felsefeden beri iyi ile ilişkilendirilmiştir. Güzellik, insani arzu ve iradeyi kendisine çekerek onu biçimlendiren, **iyi**’ye (ahlaki değere) yönelten bir değer olarak görülür.